Máy tính liều tương đương là gì?
Công cụ này quy đổi liều bức xạ hấp thụ (đơn vị gray, Gy) sang liều tương đương (đơn vị sievert, Sv). Liều hấp thụ chỉ cho biết lượng năng lượng thô được truyền vào mỗi kilôgam mô, nhưng với cùng một mức năng lượng, các loại bức xạ khác nhau lại gây ra mức tổn hại sinh học khác nhau. Liều tương đương phản ánh điều này bằng cách áp dụng hệ số trọng số bức xạ (\(w_R\)) do Ủy ban Quốc tế về Bảo vệ Bức xạ (ICRP) quy định.
Cách sử dụng
Bạn nhập liều hấp thụ theo đơn vị gray, sau đó chọn loại bức xạ. Mỗi loại tương ứng với một hệ số trọng số chuẩn: tia X, tia gamma và electron dùng \(w_R = 1\); proton = 2; neutron dao động từ 5 đến 20 tùy mức năng lượng; hạt alpha và ion nặng = 20. Nếu bạn có một hệ số trọng số riêng, hãy chọn "Tùy chỉnh" và nhập giá trị vào. Máy tính sẽ cho ra liều tương đương tính bằng sievert, đồng thời quy đổi sang millisievert (mSv) để bạn dễ so sánh trong thực tế.
Giải thích công thức
Mối liên hệ rất đơn giản:
$$H_T = D \times w_R$$trong đó \(H_T\) là liều tương đương tính bằng sievert, \(D\) là liều hấp thụ tính bằng gray, và \(w_R\) là hệ số trọng số bức xạ không có thứ nguyên. Vì \(w_R\) không có đơn vị nên 1 Gy bức xạ gamma (\(w_R = 1\)) bằng 1 Sv, nhưng 1 Gy bức xạ alpha (\(w_R = 20\)) lại bằng tới 20 Sv.
Ví dụ minh họa
Giả sử mô hấp thụ 0,05 Gy bức xạ alpha (\(w_R = 20\)). Liều tương đương sẽ là
$$0{,}05 \times 20 = 1 \text{ Sv}$$tức 1000 mSv — một liều cực kỳ lớn, cho thấy vì sao nguồn phát alpha lại đặc biệt nguy hiểm khi nhiễm vào bên trong cơ thể.
Câu hỏi thường gặp
Liều tương đương có giống liều hiệu dụng không? Không. Liều hiệu dụng còn tính thêm trọng số theo độ nhạy cảm của từng cơ quan (hệ số trọng số mô). Còn liều tương đương chỉ áp dụng hệ số trọng số bức xạ mà thôi.
Vì sao lại dùng sievert thay vì gray? Sievert phản ánh rủi ro sinh học sát thực tế hơn, giúp so sánh các loại bức xạ khác nhau trên cùng một thang đo.
Liều nền thông thường là bao nhiêu? Mức bức xạ nền tự nhiên trung bình trên toàn cầu vào khoảng 2,4 mSv mỗi năm, có thể dùng làm mốc tham chiếu cho kết quả của bạn.
