Công cụ này dùng để làm gì
Công cụ giúp bạn chuyển một suất liều phóng xạ môi trường đo được (ví dụ từ chất phóng xạ trong không khí hoặc trên bề mặt đất) thành liều hiệu dụng ngoài tích lũy trong một số ngày tùy chọn. Cách tính này được sử dụng rộng rãi sau sự cố Fukushima năm 2011 ở Nhật Bản, nhưng nguyên lý đo liều thì áp dụng được cho mọi nơi. Vì đây là điều kiện chiếu xạ gamma từ bên ngoài, hệ số trọng số bức xạ được lấy bằng 1, nên 1 gray liều trong không khí tương đương 1 sievert liều hiệu dụng.
Cách sử dụng
Nhập suất liều bạn đo được và chọn đơn vị tương ứng (microsievert mỗi giờ là chỉ số thường gặp trên máy đo phóng xạ cầm tay). Nhập số ngày mà liều tích lũy lại. Cuối cùng, chọn số giờ mỗi ngày bạn ở ngoài trời. Mỗi lựa chọn là một hệ số thời gian (occupancy factor) đã bao gồm giả định rằng liều khi ở trong nhà chỉ bằng khoảng 40% liều ngoài trời — con số phản ánh đặc trưng của một ngôi nhà gỗ điển hình.
Giải thích công thức
Liều cơ sở cho trường hợp giả định ở ngoài trời suốt 24 giờ mỗi ngày là suất liều \(\times\) 24 \(\times\) số ngày. Sau đó ta nhân với hệ số thời gian \(f\). Bốn mức cài sẵn là 1.0 (24 giờ ngoài trời), 0.7 (12 giờ), 0.6 (8 giờ) và 0.5 (4 giờ). Chúng được suy ra từ công thức $$f = \frac{h + 0.4(24 - h)}{24}$$ nên 12 giờ cho \((12 + 0.4\times12)/24 = 0.70\) và 8 giờ cho \((8 + 0.4\times16)/24 = 0.60\).
Ví dụ minh họa
Giả sử suất liều là 0,2 microSv/h, trong 30 ngày, mỗi ngày ở ngoài trời khoảng 8 giờ (hệ số 0,6). Suất liều quy ra Sv/h là \(2.0 \times 10^{-7}\). Liều thô cho 24 giờ là $$2.0\times10^{-7} \times 24 \times 30 = 1.44\times10^{-4}\ \text{Sv} = 0{,}144\ \text{mSv}.$$ Áp hệ số 0,6 ta được \(8.64\times10^{-5}\ \text{Sv} = 0{,}0864\ \text{mSv} = 86{,}4\ \text{microSv}\).
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để tính liều trong một năm? Đặt số ngày là 365. Một suất liều liên tục 0,2 microSv/h với hệ số 1,0 cho ra khoảng 1,75 mSv/năm — đây là con số quy tắc kinh nghiệm quen thuộc.
Vì sao kết quả lại nhỏ đến vậy? Liều ngoài từ các suất liều môi trường thấp tích lũy rất chậm, nên chúng tôi cũng hiển thị giá trị theo millisievert và microsievert để tránh chỉ hiện ở dạng ký hiệu khoa học.
Tôi có thể chỉnh con số 40% trong nhà không? Không, bốn mức cài sẵn đã tính sẵn con số này. Nếu cần tỷ lệ tùy chỉnh, hãy dùng công thức $$f = \frac{h + 0.4(24 - h)}{24}.$$
