Tổng các tích là gì?
Tổng các tích là kết quả bạn nhận được khi nhân từng phần tử của dãy số này với phần tử tương ứng ở dãy số kia, rồi cộng tất cả các tích đó lại. Viết gọn lại, ta có \(S = \sum (a_i \times b_i)\). Phép tính này chính là tích vô hướng của hai vectơ và xuất hiện ở khắp mọi nơi — từ thống kê, vật lý cho tới tài chính và học máy (machine learning).
Cách sử dụng công cụ
Nhập dãy số thứ nhất vào Dãy A và dãy số tương ứng vào Dãy B, các giá trị cách nhau bằng dấu phẩy. Công cụ sẽ ghép cặp theo vị trí — số đầu của A với số đầu của B, số thứ hai với số thứ hai, và cứ thế tiếp tục — sau đó nhân từng cặp rồi cộng các kết quả lại. Nếu một dãy dài hơn, những giá trị thừa ở cuối sẽ bị bỏ qua, chỉ những cặp đầy đủ mới được tính.
Giải thích công thức
Với hai dãy \(a = (a_1, a_2, \ldots, a_n)\) và \(b = (b_1, b_2, \ldots, b_n)\), tổng các tích được tính như sau:
$$\text{S} = a_1 \cdot b_1 + a_2 \cdot b_2 + \ldots + a_n \cdot b_n$$
Mỗi số hạng đóng góp tích của nó, và tổng tích lũy chính là kết quả cuối cùng. Không có phép chia nào, nên kết quả luôn xác định với mọi dữ liệu số đầu vào.
Ví dụ minh họa
Giả sử Dãy A = 1, 2, 3 và Dãy B = 4, 5, 6. Tính từng tích: \(1 \times 4 = 4\), \(2 \times 5 = 10\), \(3 \times 6 = 18\). Cộng lại: $$4 + 10 + 18 = 32$$ Vậy tổng các tích là 32, sử dụng 3 cặp số.
Thêm các ví dụ minh họa
Ví dụ 1: Tổng có trọng số (giá × số lượng)
Ba mặt hàng có giá lần lượt là $2.50, $4.00 và $1.25 mỗi món. Bạn mua 3, 2 và 8 món tương ứng. Danh sách A chứa giá và Danh sách B chứa số lượng: A = 2.5, 4, 1.25 và B = 3, 2, 8.
- Nhân cặp thứ nhất: \(2.5 \times 3 = 7.5\)
- Nhân cặp thứ hai: \(4 \times 2 = 8\)
- Nhân cặp thứ ba: \(1.25 \times 8 = 10\)
- Cộng các tích: \(S = 7.5 + 8 + 10 = \)25.5
Tổng chi phí của lần mua hàng là $25.50.
Ví dụ 2: Số âm
Cho A = 2, -3, 4 và B = 5, 6, -1.
- \(2 \times 5 = 10\)
- \((-3) \times 6 = -18\)
- \(4 \times (-1) = -4\)
- \(S = 10 + (-18) + (-4) = \)-12
Tổng âm vì các cặp có dấu khác nhau (cặp thứ hai và thứ ba) đóng góp giá trị âm lớn hơn (-22) so với giá trị dương do cặp dương đóng góp (10). Vì vậy, tổng các tích có thể dương, bằng không hoặc âm, tùy thuộc vào cách dấu và độ lớn của các số hạng kết hợp với nhau.
Diễn giải kết quả của bạn
Tổng các tích \(S = \sum a_i b_i\) là tích vô hướng khi hai danh sách được xem như các vectơ có cùng độ dài. Ý nghĩa của nó phụ thuộc vào ngữ cảnh.
Vectơ và góc
Tích vô hướng liên hệ với góc \(\theta\) giữa các vectơ theo công thức
$$\mathbf{a}\cdot\mathbf{b} = |\mathbf{a}|\,|\mathbf{b}|\cos\theta$$
- S > 0: góc nhọn (nhỏ hơn 90°). Các vectơ hướng về cùng một phía nhìn chung.
- S = 0: các vectơ trực giao (vuông góc), với điều kiện không vectơ nào là vectơ không.
- S < 0: góc tù (lớn hơn 90°). Các vectơ hướng về phía đối nhau nhìn chung.
Tổng có trọng số
Khi một danh sách chứa giá trị đơn vị (như giá) và danh sách kia chứa số lượng, S là tổng giá trị, chẳng hạn tổng chi phí của một đơn hàng.
Thống kê
Đại lượng \(\sum x_i y_i\) là thành phần cơ bản của hiệp phương sai, hệ số tương quan và hồi quy bình phương tối thiểu. Các đại lượng đó còn trừ đi trung bình và chia cho cỡ mẫu.
Tỷ lệ có ảnh hưởng
S không được chuẩn hóa. Nhân đôi mọi giá trị trong một danh sách sẽ nhân đôi S. Một S lớn tự nó không có nghĩa hai danh sách thẳng hàng mạnh. Để chỉ so sánh hướng, chia S cho \(|\mathbf{a}|\,|\mathbf{b}|\) để được \(\cos\theta\).
So sánh các kịch bản ví dụ
| Danh sách A | Danh sách B | Tổng các tích S | Mối quan hệ |
|---|---|---|---|
| 1, 2, 3 | 4, 5, 6 | 32 | Dương: các vectơ hướng về cùng một phía nhìn chung (góc nhọn) |
| 1, 0 | 0, 1 | 0 | Trực giao: các vectơ vuông góc với nhau |
| 1, 2, 3 | -1, -2, -3 | -14 | Âm: các vectơ hướng về phía đối nhau (góc 180°) |
| 1, 2, 3 | 1, 2, 3 | 14 | Cùng một danh sách: S là tổng bình phương, \(1 + 4 + 9\), bằng \(|\mathbf{a}|^2\) |
Hai danh sách phải có cùng số phần tử, vì mỗi giá trị được ghép với giá trị ở cùng vị trí trong danh sách kia.
Câu hỏi thường gặp
Đây có phải là tích vô hướng không? Đúng vậy — với hai vectơ có cùng độ dài, tổng các tích chính là tích vô hướng.
Nếu hai dãy có độ dài khác nhau thì sao? Chỉ những cặp tương ứng mới được sử dụng; các giá trị thừa ở cuối dãy dài hơn sẽ bị bỏ qua.
Tôi có thể dùng số thập phân hoặc số âm không? Hoàn toàn được. Công cụ xử lý cả số thập phân lẫn số âm, nên các tích và tổng cuối cùng có thể là số âm hoặc số lẻ.