Góc nâng là gì?
Góc nâng là góc tạo bởi đường ngắm nằm ngang và một vật thể nằm phía trên đường ngắm đó. Nếu bạn biết vật thể cao bao nhiêu (chiều cao theo phương thẳng đứng) và cách bạn bao xa theo phương ngang (khoảng cách), bạn có thể tìm ra góc này chỉ với một phép tính lượng giác đơn giản. Công cụ này mang tính phổ quát — hoạt động với mọi đơn vị (mét, feet, kilômét) miễn là chiều cao và khoảng cách dùng cùng một đơn vị.
Cách sử dụng máy tính
Nhập chiều cao theo phương thẳng đứng của vật thể và khoảng cách ngang đến nó. Máy tính sẽ trả về góc nâng theo độ và radian, độ dài đường ngắm (cạnh huyền), cùng độ dốc biểu diễn dưới dạng phần trăm.
Giải thích công thức
Trong một tam giác vuông, chiều cao là cạnh đối diện với góc còn khoảng cách là cạnh kề với góc đó. Vì tang của góc bằng cạnh đối chia cạnh kề, nên góc chính là hàm tang nghịch đảo (arctan) của tỉ số này:
$$\theta = \arctan\!\left(\frac{\text{chiều cao}}{\text{khoảng cách}}\right)$$
Khoảng cách theo đường thẳng đến vật thể — tức cạnh huyền — được suy ra từ định lý Pythagoras: \(L = \sqrt{h^{2} + d^{2}}\).
Ví dụ minh họa
Giả sử một ngọn tháp cao 10 m và bạn đứng cách chân tháp 20 m. Góc nâng sẽ là $$\theta = \arctan\!\left(\frac{10}{20}\right) = \arctan(0{,}5) \approx 26{,}57^\circ.$$ Đường ngắm có độ dài $$\sqrt{10^{2} + 20^{2}} = \sqrt{500} \approx 22{,}36 \text{ m},$$ và độ dốc là 50%.
Thuật ngữ và định nghĩa chính
- Góc nâng
- Góc giữa đường nằm ngang từ mắt người quan sát và đường ngắm lên một vật ở phía trên mức đó. Góc này được đo lên phía trên so với đường nằm ngang. Trong máy tính này, \(\theta = \arctan\left(\frac{\text{chiều cao} }{\text{khoảng cách} }\right)\).
- Góc hạ
- Góc giữa đường nằm ngang và đường ngắm nhìn xuống một vật ở phía dưới người quan sát. Vì các đường nằm ngang tại người quan sát và tại vật song song với nhau, góc hạ từ điểm phía trên bằng góc nâng từ điểm phía dưới (góc so le trong).
- Đường ngắm
- Đường thẳng từ mắt người quan sát đến vật đang được quan sát. Trong tam giác vuông, đây là cạnh huyền.
- Khoảng cách ngang
- Khoảng cách theo mặt phẳng nằm ngang trên mặt đất giữa người quan sát và điểm nằm ngay bên dưới (hoặc bên trên) vật. Đây là cạnh kề với góc nâng. Nó không giống với khoảng cách theo đường ngắm nghiêng.
- Chiều cao thẳng đứng (độ cao)
- Chênh lệch theo phương thẳng đứng giữa độ cao mắt của người quan sát và đỉnh của vật (hoặc điểm mục tiêu). Đây là cạnh đối diện với góc nâng.
- Cạnh huyền
- Cạnh dài nhất của tam giác vuông, đối diện với góc 90°. Ở đây, đó là độ dài đường ngắm: \(\sqrt{\text{chiều cao}^2 + \text{khoảng cách}^2}\).
- Độ dốc phần trăm
- Độ cao chia cho độ dài theo phương ngang, được biểu thị dưới dạng phần trăm: \(\text{độ dốc} = \frac{\text{chiều cao} }{\text{khoảng cách} } \times 100\%\). Độ dốc 100% tương ứng với góc 45°, và độ dốc không giống với góc tính bằng độ.
- Arctan (hàm tang ngược)
- Hàm trả về góc có tang bằng một tỷ số cho trước. Vì \(\tan\theta = \frac{\text{cạnh đối} }{\text{cạnh kề} }\), áp dụng arctan cho chiều cao ÷ khoảng cách sẽ cho \(\theta\). Kết quả có thể biểu thị bằng độ hoặc radian (180° = \(\pi\) radian).
Chiều cao mắt người quan sát: Chiều cao bạn nhập vào nên là chênh lệch theo phương thẳng đứng giữa mắt người quan sát và mục tiêu. Nếu bạn đo chiều cao của một vật so với mặt đất (ví dụ, một tòa nhà cao 30 m) và mắt người quan sát cao 1,6 m so với mặt đất, hãy dùng 30 − 1,6 = 28,4 m làm chiều cao. Bỏ qua bước này sẽ làm góc tính ra hơi lớn hơn thực tế, đặc biệt ở khoảng cách ngắn. Hãy dùng cùng một đơn vị (mét, feet, v.v.) cho cả chiều cao và khoảng cách.
Câu hỏi thường gặp
Nếu khoảng cách bằng 0 thì sao? Nếu vật thể nằm ngay trên đỉnh đầu bạn, góc nâng là 90°.
Đơn vị có quan trọng không? Chỉ cần chiều cao và khoảng cách dùng cùng một đơn vị là được. Bản thân góc không có đơn vị.
Độ dốc phần trăm là gì? Độ dốc là tỉ số giữa độ cao và khoảng cách ngang biểu diễn theo phần trăm: \(\frac{\text{chiều cao}}{\text{khoảng cách}} \times 100\). Độ dốc 100% tương ứng với góc 45°.