Phương Pháp Bình Quân Gia Quyền Là Gì?
Phương pháp giá vốn bình quân gia quyền (WAC) là một kỹ thuật định giá hàng tồn kho, theo đó mọi đơn vị sẵn sàng để bán trong kỳ đều được gán cùng một mức giá vốn trung bình. Thay vì theo dõi chính xác giá mua của từng mặt hàng (như phương pháp Nhập trước - Xuất trước FIFO hay Nhập sau - Xuất trước LIFO), WAC hòa chung giá vốn của hàng tồn đầu kỳ với giá vốn của hàng mua mới trong kỳ. Đây là phương pháp được sử dụng rộng rãi trong kế toán và được chấp nhận theo cả chuẩn mực GAAP lẫn IFRS — đặc biệt phù hợp với các doanh nghiệp kinh doanh số lượng lớn hàng hóa giống nhau, có thể thay thế cho nhau. Tại Việt Nam, phương pháp này tương ứng với "bình quân gia quyền" được quy định trong Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS 02) về hàng tồn kho, nên các kế toán viên trong nước hoàn toàn có thể áp dụng quen thuộc.
Cách Sử Dụng Công Cụ Này
Nhập số lượng và tổng giá trị hàng tồn kho đầu kỳ, sau đó nhập số lượng và tổng chi phí của số hàng đã mua trong kỳ. Công cụ sẽ cộng tất cả lại và lấy tổng giá trị chia cho tổng số lượng để cho ra giá vốn bình quân gia quyền trên mỗi đơn vị. Bạn dùng con số này để định giá hàng tồn kho cuối kỳ và tính giá vốn hàng bán (COGS).
Giải Thích Công Thức
Công thức rất đơn giản:
$$\text{WAC} = \frac{\text{Tổng Giá Trị Hàng Sẵn Có}}{\text{Tổng Số Lượng Hàng Sẵn Có}}$$"Hàng sẵn có" bao gồm toàn bộ hàng đang nắm giữ: tồn kho đầu kỳ cộng với tất cả số hàng mua vào trong kỳ. Bằng cách chia tổng số tiền cho tổng số lượng, bạn san phẳng các biến động giá trên tất cả các đơn vị, không cần phải biết một món hàng bán ra thuộc về lô mua nào.
Ví Dụ Minh Họa
Giả sử đầu tháng bạn có 100 đơn vị với tổng giá trị 500 $, sau đó mua thêm 300 đơn vị nữa với giá 1.800 $. Tổng số lượng hàng sẵn có = \(100 + 300 = 400\). Tổng giá trị = \(500\,\$ + 1.800\,\$ = 2.300\,\$\).
$$\text{WAC} = 2.300\,\$ \div 400 = \mathbf{5{,}75\ \$\ \textbf{mỗi đơn vị}}$$Nếu sau đó bạn bán 250 đơn vị, thì giá vốn hàng bán (COGS) = \(250 \times 5{,}75\,\$ = 1.437{,}50\,\$\), và hàng tồn kho cuối kỳ = \(150 \times 5{,}75\,\$ = 862{,}50\,\$\).
Câu Hỏi Thường Gặp
WAC có giống với giá trung bình thông thường không? Không hẳn. Giá vốn bình quân gia quyền được tính có trọng số theo số lượng, nên những lần mua số lượng lớn sẽ ảnh hưởng đến mức trung bình nhiều hơn các lần mua nhỏ.
Khi nào nên dùng phương pháp bình quân gia quyền? Phương pháp này phát huy tốt nhất với hàng hóa đồng nhất, có thể thay thế cho nhau như nguyên vật liệu, nhiên liệu, ngũ cốc hay các sản phẩm hàng hóa cơ bản — những trường hợp mà việc theo dõi giá vốn từng đơn vị là không thực tế.
WAC có thay đổi sau mỗi lần mua không? Theo phương pháp kê khai thường xuyên, mức trung bình được tính lại sau mỗi lần mua (bình quân di động). Theo phương pháp kiểm kê định kỳ, giá vốn chỉ được tính một lần vào cuối kỳ — và đó chính là cách công cụ này thực hiện.
