Esnek çarpışma nedir?
Esnek çarpışma, hem momentumun hem de kinetik enerjinin korunduğu çarpışma türüdür. Bu çarpışmalarda enerji ısıya, sese ya da kalıcı şekil değişimine dönüşerek kaybolmaz. Gerçek hayatta buna en çok yaklaşan örnekler bilardo topları, atom ve molekül çarpışmaları ile fizik problemlerindeki idealize edilmiş durumlardır. Bu araç, verilen iki kütle ve iki başlangıç hızından yola çıkarak bir boyutlu standart durumda her iki cismin son hızını hesaplar.
Nasıl kullanılır?
Her cismin kütlesini (\(m_1\) ve \(m_2\)) ve hareket doğrultusu boyunca başlangıç hızlarını (\(v_1\) ve \(v_2\)) girin. Bir yöndeki hareket için pozitif, ters yöndeki hareket içinse negatif değerler kullanın. Hesaplayıcı, çarpışmanın hemen ardından her iki cismin hızını, ayrıca çarpışma öncesi ve sonrasında değişmeden kalması gereken toplam momentum ve toplam kinetik enerji değerlerini verir.
Formül açıklaması
Bir boyutlu esnek çarpışmada, korunum denklemleri birlikte çözüldüğünde kapalı biçimli sonuçlara ulaşılır:
$$v_1' = \frac{(m_1 - m_2)v_1 + 2 m_2 v_2}{m_1 + m_2}$$ $$v_2' = \frac{(m_2 - m_1)v_2 + 2 m_1 v_1}{m_1 + m_2}$$Buradaki simetriye dikkat edin: iki cismin etiketlerini değiştirdiğinizde formüller de yer değiştirir. Kütleler eşit olduğunda ise cisimler hızlarını basitçe takas eder.
Örnek hesaplama
Diyelim ki \(v_1 = 5\) m/s hızla hareket eden \(m_1 = 2\) kg'lık bir cisim, \(v_2 = -2\) m/s hızla hareket eden \(m_2 = 3\) kg'lık bir cisme çarpıyor. Bu durumda
$$v_1' = \frac{(2-3)(5) + 2 \cdot 3 \cdot (-2)}{2+3} = \frac{-5 - 12}{5} = -3{,}4 \text{ m/s}$$ve
$$v_2' = \frac{(3-2)(-2) + 2 \cdot 2 \cdot 5}{5} = \frac{-2 + 20}{5} = 3{,}6 \text{ m/s}$$olur. Toplam momentum \(= 2 \cdot 5 + 3 \cdot (-2) = 4\) kg·m/s değeri ise değişmez.
Sıkça Sorulan Sorular
Kütleler eşitse ne olur? İki cisim hızlarını tam olarak takas eder.
Esnek olmayan çarpışmadan farkı nedir? Esnek olmayan çarpışmada kinetik enerji korunmaz (bir kısmı kaybolur); bu nedenle bu formüller geçerli değildir.
Yön önemli mi? Evet — bu model işaretli ve bir boyutludur. Ters yönde hareket eden cisimler için negatif sayılar kullanın.