Bu hesaplayıcı ne işe yarar?
Bu araç, dünyanın herhangi bir noktası için beş vakit namazın saatlerini - imsak (Fajr), öğle (Dhuhr), ikindi (Asr), akşam (Maghrib) ve yatsı (Isha) - güneşin doğuşu ve dini gece yarısıyla birlikte günlük bir takvim hâlinde oluşturur. Ayrıca kıble yönünü, yani Mekke'deki Kâbe'ye doğru pusula açısını da gösterir. Hesaplamalar, yaygın olarak kullanılan praytimes.org astronomik algoritmasına dayanır; bu nedenle araç evrenseldir: tek bir ülkeye bağlı değildir, yalnızca seçtiğiniz hesaplama yöntemine göre çalışır.
Nasıl kullanılır?
Önce Miladi başlangıç tarihini girin, ardından kaç ardışık günü listelemek istediğinizi seçin (1 hafta, 2 hafta ya da 1 ay). Konumunuzu ondalık derece cinsinden boylam (doğu için artı, batı için eksi) ve enlem (kuzey için artı, güney için eksi) olarak, saat cinsinden UTC farkınızı ve metre cinsinden rakımı girin. Yaz saati uygulamasını açın veya kapatın, bir hesaplama yöntemi seçin (her biri imsak ve yatsı için ufuk açılarını belirler) ve bir ikindi mezhep yöntemi (Standart veya Hanefi) belirleyin. Sonuç, her namaz vaktini yerel saatle SS:DD biçiminde gösteren bir takvim tablosudur.
Formülün açıklaması
Her gün için Jülyen tarihi, güneşin sapma açısını (deklinasyon) ve zaman denklemini verir. Öğle vakti, sizin meridyeniniz ve saat diliminize göre düzeltilmiş güneş öğlesidir. Diğer tüm vakitler, güneşin ufkun belirli bir derece üzerinde ya da altında bulunduğu saat açısı çözülerek bulunur. Güneşin doğuşu ile akşam vakti, kırılmayı ve rakıma bağlı alçalmayı içeren bir ufuk açısı kullanır. İkindi vakti ise gölge uzunluğu çarpanı 1 (Standart) ya da 2 (Hanefi) ile hesaplanır. Yüksek enlemlerde güneş, gerekli alacakaranlık derinliğine hiç ulaşmadığında, Açı Tabanlı bir düzeltme imsak ve yatsıyı gecenin orantılı bir kesrine yerleştirir.
$$\begin{gathered} T_{\text{prayer}} = 12 + \frac{\text{Lng}}{15} + \text{UTC} + \text{DST} - \frac{Eq}{60} \pm \frac{H(\alpha)}{15} \\[1.5em] \text{where}\quad \left\{ \begin{aligned} H(\alpha) &= \arccos\!\left(\frac{-\sin\alpha - \sin\phi\,\sin\delta}{\cos\phi\,\cos\delta}\right) \\ \phi &= \text{Lat} \\ \alpha_{\text{Fajr}} &= 18^{\circ},\quad \alpha_{\text{Isha}} = 17^{\circ} \\ \text{Asr} &: \operatorname{arccot}\!\left(k + \tan|\phi-\delta|\right) \end{aligned} \right. \end{gathered}$$
Örnek hesaplama
Berlin için (enlem 52.5167, boylam 13.4, UTC+1, yaz saati açık) 15 Haziran 2024 tarihinde Müslüman Dünya Birliği (Muslim World League) yöntemiyle öğle yaklaşık 13:06, ikindi yaklaşık 17:31 ve akşam yaklaşık 21:30 olur; yaz aylarında güneş -18 dereceye hiç inmediği için imsak ve yatsı, Açı Tabanlı gece kuralıyla sınırlandırılır. Berlin'den kıble, gerçek kuzeyden yaklaşık 136,7 derecedir.
Sık sorulan sorular
Yaz aylarında yüksek enlemlerde imsak ve yatsı neden farklı çıkıyor? Güneş alacakaranlık açısına ulaşmadığı için Açı Tabanlı yöntem, bu vakitleri gecenin bir kesri olarak tahmin eder.
Yaz saatini kendim mi eklemeliyim? Hayır - UTC farkınızı standart dilim değeri olarak bırakın ve yaz saatini açın; araç bir saat ekleyecektir.
Ne kadar doğru? Düşük hassasiyetli güneş formülleri yaklaşık bir dakika hassasiyettedir; bu da namaz takvimleri için yeterlidir.
Hesaplama Yöntemleri ve Alacakaranlık Açıları
Her yöntem, İmsak ve Yatsı için Güneş'in ufkun ne kadar altında olması gerektiğini (alacakaranlık alçalma açısı) tanımlar. Aşağıdaki ayarlar praytimes.org algoritmasında kullanılan ayarlardır. İmsak, Güneş'in güneş doğuşundan önce belirtilen açıya ulaştığı zamandır. Yatsı ise sabit bir aralık verilmedikçe, Güneş'in güneş batımından sonra belirtilen açıya ulaştığı zamandır.
| Yöntem | İmsak | Yatsı | Diğer notlar |
|---|---|---|---|
| Dünya Müslüman Birliği (MWL) | 18° | 17° | Her iki uçta açıya dayalı |
| Kuzey Amerika İslam Toplumu (ISNA) | 15° | 15° | Her iki uçta açıya dayalı |
| Mısır Genel Harita Kurumu | 19.5° | 17.5° | Her iki uçta açıya dayalı |
| Ümmül Kura Üniversitesi, Mekke | 18.5° | Akşamdan 90 dk sonra | Yatsı için sabit aralık; bazı takvimler Ramazan'da bunu uzatır |
| İslami İlimler Üniversitesi, Karaçi | 18° | 18° | Her iki uçta açıya dayalı |
| Tahran Üniversitesi Jeofizik Enstitüsü | 17.7° | 14° | Akşam, ufkun 4.5° altında; Caferi tarzı gece yarısı |
| Şia İsna Aşeri (Caferi) | 16° | 14° | Akşam, ufkun 4° altında; Caferi tarzı gece yarısı |
Asr gölge faktörü
İkindi, bir nesnenin gölgesi, öğle gölgesi artı yüksekliğinin katına eşit olduğunda başlar. Standart (Şafi, Maliki, Hanbeli) ayarı 1 faktörünü kullanır. Hanefi ayarı ise 2 faktörünü kullanır, bu nedenle ikindi daha geç başlar.
Not: Her yöntemin yaygın olarak kullanıldığı bölgeler geleneksel tercihlerdir, kesin kurallar değildir. Aynı yöntem her yerde kullanılabilir ve yerel topluluğunuzun veya caminizin takip ettiği yöntemi seçmelisiniz.
Namaz Vakitleri Terimleri Sözlüğü
- İmsak
- Sabah namazı. Vakti, gerçek şafak belirdiğinde başlar; bu, güneş doğmadan önce Güneş'in doğu ufkunun altında seçilen bir alçalma açısına ulaşması olarak modellenir.
- Güneş doğuşu
- Güneş'in üst kenarının ufukta görünmeye başladığı an. İmsak vaktinin sona erdiğini belirtir. Kendisi bir namaz vakti değildir.
- Öğle
- Öğle namazı. Güneş'in en yüksek noktasını geçtiği, güneşin öğle zirvesinden hemen sonra başlar.
- İkindi
- İkindi namazı. Bir nesnenin gölgesi, Asr gölge faktörüyle belirlenen tanımlı bir uzunluğa ulaştığında başlar.
- Akşam
- Akşam namazı. Güneş'in üst kenarı ufkun altına kaybolduğunda, güneş batımında başlar. Bazı yöntemler (Tahran, Caferi) bunun yerine ufkun altında küçük bir açı kullanır.
- Yatsı
- Gece namazı. Akşam alacakaranlığının bittiği anda başlar; bu, bir alçalma açısı veya akşamdan sonra sabit bir aralık olarak modellenir.
- İslami gece yarısı
- Gecenin orta noktası. Genellikle güneş batımı ile güneş doğuşu arasındaki orta nokta olarak alınır. Bazı gelenekler (Caferi) ise akşam ile imsak arasındaki orta noktayı kullanır.
- Kıble
- Mekke'deki Kabe'nin yönü; bulunduğunuz konumdan bir yön açısı olarak verilir.
- Güneş deklinasyonu
- Güneş ışınları ile Dünya'nın ekvator düzlemi arasındaki açı. Yıl boyunca yaklaşık +23.44° ile −23.44° arasında değişir ve gündüz uzunluğundaki mevsimsel değişimi yönlendirir.
- Zaman denklemi
- Görünen güneş zamanı ile ortalama saat zamanı arasındaki fark, dakika cinsinden. Yıl boyunca yaklaşık ±16 dakika değişir ve öğle vaktini buna göre kaydırır.
- Saat açısı
- Güneş'in yerel meridyenin doğusunda veya batısında olduğu açısal mesafe; saat başına 15°. Hesap makinesi, Güneş'in belirli bir yüksekliğe ulaşmasının öğle vaktinden ne kadar önce veya sonra olduğunu bulmak için bunu kullanır.
- Alacakaranlık alçalma açısı
- Güneş'in merkezinin ufkun kaç derece altında olduğu. İmsak ve Yatsı bu açıyla tanımlanır (örneğin 18°).
- Asr gölge faktörü (Standart/Hanefi)
- İkindiyi belirlemek için bir nesnenin öğle gölgesine eklenen, nesnenin yüksekliğinin katı: Standart için 1, Hanefi için 2.
- Ufuk alçalması ve kırılma
- Atmosferik kırılma, güneş ışığını büker, böylece Güneş olduğundan daha yüksekte görünür. Güneş'in görünen yarıçapıyla birlikte, güneş doğuşu ve batışını yaklaşık −0.833° konumuna getirir. Gözlemcinin çevre araziye göre yüksekliği küçük bir ek alçalma yaratır; bu nedenle daha yüksek yerlerde güneş biraz daha erken doğar ve daha geç batar.
- Açıya dayalı yöntem (yüksek enlemler)
- Alacakaranlık açılarına ulaşılamayan yerler için bir düzeltme. İmsak ve Yatsı, açının 60'a bölümüne eşit olan bir gecelik kesirle sınırlandırılır. Örneğin 18°, gecenin 18/60 = 0.3'ü anlamına gelir.
Namaz Vakitlerinizi Yorumlama
Tahminler, resmi takvimler değildir
Vakitler; koordinatlarınıza, tarihe, saat dilimine ve seçilen yönteme dayanan astronomik tahminlerdir. Farklı yöntemler birkaç dakika farklılık gösterebilir; açıları değiştiği için İmsak ve Yatsı'da daha fazla farklılık olabilir. Yerel cami takvimleri genellikle güvenlik payları ekler, dakikaya yuvarlar veya vakitleri bir hafta ya da bir ay için sabitler. Bir cami takvimiyle birkaç dakikalık fark normaldir. Boylam, enlem, UTC farkı ve yaz saati ayarları doğru olmalıdır, çünkü bunlardan herhangi birindeki bir hata tüm vakitleri kaydırır.
İslami gece yarısı
İslami gece yarısı, gecenin orta noktasıdır; saat 00:00 değildir. Yaygın gelenekte, güneş batımı ile güneş doğuşu arasındaki orta noktadır. Caferi geleneğinde ise akşam ile imsak arasındaki orta noktadır. İki tanım farklı sonuçlar verdiği için, başka bir kaynakla karşılaştırmadan önce yönteminizin hangisini kullandığını kontrol edin.
Mevsimler ve enlem
Güneş'in deklinasyonu yıl boyunca değiştikçe, güneş doğuşu, güneş batımı ve alacakaranlık vakitleri yavaş yavaş kayar. Ekvator yakınında takvim pek değişmez. Orta ve yüksek enlemlerde gündüz yazın uzun, kışın kısadır ve İmsak ile Yatsı çok daha fazla hareket eder. Öğle, öğle güneşinin saat zamanına yakın kalır ve yalnızca zaman denklemi ile varsa yaz saati değişikliğiyle kayar. İkindi hem enleme hem de deklinasyona bağlıdır, bu nedenle mevsimlerle belirgin şekilde değişir.
Yüksek enlemlerde açıya dayalı düzeltme
Yüksek enlemlerde yazın Güneş ufkun altında hiçbir zaman 15°–18° inmeyebilir; bu nedenle gerçek alacakaranlık hiç bitmez ve açıya dayalı İmsak ile Yatsı hesaplanamaz veya makul olmayan sonuçlar verir. Açıya dayalı düzeltme, İmsak ile güneş doğuşu arasındaki ve güneş batımı ile Yatsı arasındaki aralığı, alacakaranlık açısının 60'a bölümünün gecenin uzunluğuyla çarpımıyla sınırlayarak bunu çözer. 18° için bu, gecenin %30'udur. Bu, bu tür yerler için bir gelenektir ve topluluklar birkaç yaklaşım arasından seçim yapar; bu nedenle yerel âlimlerinizi veya İslami otoritenizi takip edin.
Kıble yönü
Kıble, bulunduğunuz konumdan Kabe'ye (yaklaşık 21.4225° K, 39.8262° D) giden başlangıç büyük daire (en kısa yol) yönüdür. Manyetik kuzey değil, gerçek kuzeyden saat yönünde ölçülür. Pusula manyetik kuzeyi gösterir; bu nedenle yön açısını pusulayla kullanmadan önce yerel manyetik sapmanızı çıkarın veya ekleyin. Telefonunuzun gerçek kuzey modu veya ızgaralı bir harita da yardımcı olabilir.
Bu araç yalnızca hesaplama sağlar ve dini hüküm vermez. Hangi yöntemi, ikindi kuralını veya yüksek enlem kuralını izleyeceğinize dair sorular için yerel caminize veya yetkin bir âlime danışın.