Bu hesaplayıcı ne işe yarar?
Bu araç, koşu bandı ayarınızı işinize yarayacak iki değere dönüştürür: mil başına dakika cinsinden koşu tempunuz ve eğime eşdeğer düz zemin temposu — yani tepe çıkışında harcadığınız eforun aynısını düz zeminde harcamak için koşmanız gereken hız. Eğim eforunu düz koşuyla adil biçimde karşılaştırabilmek adına oksijen maliyetini (VO2) tahmin etmek için Amerikan Spor Hekimliği Koleji'nin (ACSM) koşu denklemini kullanır.
Nasıl kullanılır?
Koşu bandı hızınızı saatte mil (mph) cinsinden, eğimi ise yüzde olarak (çoğu koşu bandı bunu doğrudan ekranda gösterir) girin. Hesaplayıcı; ham düz zemin temponuzu, tahmini VO2 değerinizi ve eğimli koşunuzla aynı metabolik efora denk gelen düz zemin temponuzu verir.
Formülün açıklaması
Düz zemin temposu basitçe mil başına \( \frac{60}{\text{mph}} \) dakikadır. Efor hesabı için hız, dakikada metreye çevrilir (1 mph = 26,8224 m/dk) ve eğim bir orana dönüştürülür. ACSM koşu denklemi oksijen maliyetini şöyle verir:
$$\dot{V}O_2 = 0.2\,S + 0.9\,S\cdot g + 3.5$$Eğimi sıfır kabul edip hızı çözdüğünüzde eşdeğer düz zemin hızı bulunur ve bu da yeniden tempoya dönüştürülür.
Örnek hesaplama
6 mph hız ve %5 eğimde: düz zemin temposu = \( \frac{60}{6} = 10{:}00 \) dk/mil. \( S = 6 \times 26{,}8224 = 160{,}93 \) m/dk, \( g = 0{,}05 \).
$$\dot{V}O_2 = 0{,}2\cdot 160{,}93 + 0{,}9\cdot 160{,}93\cdot 0{,}05 + 3{,}5 = 32{,}19 + 7{,}24 + 3{,}5 = 42{,}93\ \text{ml/kg/dk}$$Eşdeğer düz zemin hızı = \( \frac{42{,}93 - 3{,}5}{0{,}2} = 197{,}17 \) m/dk = 7,35 mph; bu da yaklaşık 8:09 dk/mil'lik eforda eşdeğer bir tempo demektir.
Koşu Bandı Hızından Tempoya Dönüşüm Tablosu
Koşu bandı hızı mil/saat (mph) cinsinden, mil başına tempoya \(\text{tempo (dk/mil)} = 60 \div \text{mph}\) formülüyle dönüştürülür. Kilometre başına tempo, mil başına tempo 1,609344'e bölünerek bulunur; dakikada metre cinsinden hız ise mph × 26,8224 ile hesaplanır. Tempolar en yakın saniyeye yuvarlanmıştır.
| Hız (mph) | Tempo (dk:sn her mil) | Tempo (dk:sn her km) | Hız (m/dk) |
|---|---|---|---|
| 4.0 | 15:00 | 9:19 | 107.29 |
| 4.5 | 13:20 | 8:17 | 120.70 |
| 5.0 | 12:00 | 7:27 | 134.11 |
| 5.5 | 10:55 | 6:47 | 147.52 |
| 6.0 | 10:00 | 6:13 | 160.93 |
| 6.5 | 9:14 | 5:44 | 174.35 |
| 7.0 | 8:34 | 5:20 | 187.76 |
| 7.5 | 8:00 | 4:58 | 201.17 |
| 8.0 | 7:30 | 4:40 | 214.58 |
| 8.5 | 7:04 | 4:23 | 227.99 |
| 9.0 | 6:40 | 4:09 | 241.40 |
| 9.5 | 6:19 | 3:55 | 254.81 |
| 10.0 | 6:00 | 3:44 | 268.22 |
| 10.5 | 5:43 | 3:33 | 281.64 |
| 11.0 | 5:27 | 3:23 | 295.05 |
| 11.5 | 5:13 | 3:15 | 308.46 |
| 12.0 | 5:00 | 3:06 | 321.87 |
Eğim ile Düz Zemin Tempo Karşılaştırması
Her eğim için ACSM koşu denklemi, \(\dot{V}O_2 = 0.2S + 0.9S\cdot G + 3.5\) değerini ml/kg/dk cinsinden verir; burada \(S\) dakikada metre cinsinden hızı, \(G\) ise eğimin kesir olarak değerini gösterir. Eşdeğer düz hız, aynı oksijen maliyetini veren %0 eğimdeki hızdır: \(\text{düz mph} = (\dot{V}O_2 - 3.5) \div 0.2 \div 26.8224\). Bu ifade \(\text{mph} \times (1 + 4.5\,G)\) biçimine sadeleşir. Tempolar en yakın saniyeye yuvarlanmıştır.
Örnek: 6 mph hız ve %5 eğimde, \(S = 6 \times 26.8224 = 160.9344\) m/dk, bu durumda \(\dot{V}O_2 = 0.2(160.9344) + 0.9(160.9344)(0.05) + 3.5 = 32.187 + 7.242 + 3.5 = \) 42.93 ml/kg/dk. Eşdeğer düz hız \(6 \times 1.225 = 7.35\) mph olup, bu da \(60 \div 7.35 = 8.165\) dk/mil düz tempoya, yani yaklaşık 8:10 (8:09.8) tempoya karşılık gelir.
6 mph hızda (mil başına 10:00)
| Eğim | VO2 (ml/kg/dk) | Eşdeğer düz hız (mph) | Eşdeğer düz tempo (mil başına) |
|---|---|---|---|
| %0 | 35.69 | 6.00 | 10:00 |
| %1 | 37.14 | 6.27 | 9:34 |
| %2 | 38.58 | 6.54 | 9:10 |
| %3 | 40.03 | 6.81 | 8:49 |
| %5 | 42.93 | 7.35 | 8:10 |
| %8 | 47.27 | 8.16 | 7:21 |
| %10 | 50.17 | 8.70 | 6:54 |
8 mph hızda (mil başına 7:30)
| Eğim | VO2 (ml/kg/dk) | Eşdeğer düz hız (mph) | Eşdeğer düz tempo (mil başına) |
|---|---|---|---|
| %0 | 46.42 | 8.00 | 7:30 |
| %1 | 48.35 | 8.36 | 7:11 |
| %2 | 50.28 | 8.72 | 6:53 |
| %3 | 52.21 | 9.08 | 6:36 |
| %5 | 56.07 | 9.80 | 6:07 |
| %8 | 61.87 | 10.88 | 5:31 |
| %10 | 65.73 | 11.60 | 5:10 |
Bu rakamlar oksijen maliyetine ilişkin tahminlerdir. Koşu bandı kayışı, hava direnci ya da koşu ekonomisi gibi etkenleri hesaba katmazlar; bu nedenle gerçek çaba kişiden kişiye değişecektir.
Hesaplamada Kullanılan Sabitler
| Sabit | Değer | Anlamı |
|---|---|---|
| Hız dönüşümü | 1 mph = 26.8224 m/dk | Koşu bandı hızını ACSM denkleminde kullanılan dakikada metreye çevirir |
| Yatay katsayı | 0.2 ml/kg/dk her m/dk için | Düz zeminde ileri hareketin oksijen maliyeti |
| Dikey katsayı | 0.9 ml/kg/dk her m/dk ve birim eğim için | Vücut kütlesini yokuş yukarı kaldırmanın oksijen maliyeti |
| Dinlenme oksijen tüketimi | 3.5 ml/kg/dk | 1 MET, dinlenme temel değeri |
| Dakika cinsinden saat | 60 dk/saat | mph değerini dk/mil'e çevirmek için kullanılır: tempo = 60 ÷ mph |
| Mil ile kilometre | 1 mil = 1.609344 km | Mil başına temposunu km başına tempoya çevirir |
Eğim denkleme kesir olarak girer; bu nedenle %5, \(G = 0.05\), %10 ise \(G = 0.10\) olarak alınır.
ACSM koşu denklemi, Amerikan Spor Hekimliği Koleji (American College of Sports Medicine) tarafından geliştirilmiştir. Yaklaşık 5 mph (yaklaşık 8 km/sa) üzerindeki sabit hızdaki koşular için geçerliliği doğrulanmıştır. Bunun altında yürüyüş denklemleri daha uygun sonuç verir. Denklem ayrıca çok dik eğimlerde ya da bir kişinin sürdürebildiğinin sınırına yakın hızlarda daha az doğrudur.
Sıkça sorulan sorular
Eğimli tempom neden düz zemin tempomdan daha hızlı çıkıyor? Çünkü tepe çıkışı efor ekler. Eşdeğer düz zemin temposu, aynı enerjiyi harcayarak düz zeminde ne kadar hızlı koşacağınızı gösterir.
VO2 değeri tam doğru mu? Bu değer ACSM modeline dayalı bir tahmindir ve yaklaşık 5 mph üzerinde sabit hızlı (steady-state) koşuyu varsayar; bir rehber olarak değerlendirin.
Kilomu hesaba katıyor mu? Hayır — VO2 vücut ağırlığının kilogramı başına ifade edilir, dolayısıyla kütleden bağımsızdır.