Máy tính cân bằng Hardy-Weinberg

Máy tính cân bằng Hardy-Weinberg

Đang tăng trưởng AI Skill PRO

Nhập phép tính

Công thức

p2+2pq+q2=1trong đó{q=Tần số alenp=1−Tần số alen\begin{gathered} p^2 + 2pq + q^2 = 1 \\[1.5em] \text{trong đó}\quad \left\{ \begin{aligned} q &= \text{Tần số alen} \\ p &= 1 - \text{Tần số alen} \end{aligned} \right. \end{gathered}
Thống kê sử dụng

Quảng cáo

Kết quả

Tần số alen
p = 0,7  |  q = 0,3
p + q = 1
Kiểu gen Tần số Phần trăm
Đồng hợp trội (p²) 0,49 49%
Dị hợp (2pq) 0,42 42%
Đồng hợp lặn (q²) 0,09 9%

Báo lỗi nội dung trang này

Cân bằng Hardy-Weinberg là gì?

Nguyên lý Hardy-Weinberg mô tả một quần thể không tiến hóa — nơi tần số alen và tần số kiểu gen giữ nguyên không đổi qua các thế hệ. Với một gen có hai alen, alen trội có tần số là p và alen lặn có tần số là q. Vì đây là hai alen duy nhất nên tổng của chúng phải bằng một: \(p + q = 1\). Trạng thái cân bằng này chỉ tồn tại khi không có chọn lọc, không đột biến, không di nhập gen, không biến động di truyền (yếu tố ngẫu nhiên) và quá trình giao phối diễn ra hoàn toàn ngẫu nhiên.

Cách sử dụng máy tính này

Hãy chọn xem bạn đã biết tần số alen trội (p) hay tần số alen lặn (q), sau đó nhập một giá trị từ 0 đến 1. Máy tính sẽ tìm tần số alen còn lại và ba tần số kiểu gen theo lý thuyết: đồng hợp trội (\(p^2\)), dị hợp (\(2pq\)) và đồng hợp lặn (\(q^2\)), mỗi giá trị được hiển thị vừa dưới dạng tỉ lệ vừa dưới dạng phần trăm trong quần thể.

Các đường cong parabol của tần số kiểu gen vẽ theo tần số alen p từ 0 đến 1
Cách ba tần số kiểu gen thay đổi khi tần số alen p biến thiên từ 0 đến 1.

Giải thích công thức

Khai triển bình phương của nhị thức \((p + q)^2 = 1\) ta được

$$p^2 + 2pq + q^2 = 1$$

Mỗi số hạng tương ứng với một tần số kiểu gen: \(p^2\) là tỉ lệ cá thể mang hai alen trội, \(q^2\) là tỉ lệ cá thể mang hai alen lặn, còn \(2pq\) là tỉ lệ cá thể dị hợp. Trong thực tế, ta thường đo được \(q^2\) (kiểu hình lặn quan sát thấy, ví dụ một cá thể mắc bệnh) rồi tính ngược lại \(q = \sqrt{q^2}\), sau đó \(p = 1 - q\).

Quảng cáo

Ví dụ minh họa

Giả sử tần số alen lặn \(q = 0{,}3\). Khi đó \(p = 1 - 0{,}3 = 0{,}7\). Các tần số kiểu gen sẽ là: \(p^2 = 0{,}49\) (49% đồng hợp trội),

$$2pq = 2 \times 0{,}7 \times 0{,}3 = 0{,}42$$

(42% dị hợp) và \(q^2 = 0{,}09\) (9% đồng hợp lặn). Tổng cộng lại:

$$0{,}49 + 0{,}42 + 0{,}09 = 1{,}00$$

xác nhận quần thể đang ở trạng thái cân bằng.

Thanh thể hiện các tần số alen p và q kết hợp thành các dải tần số kiểu gen p bình phương, 2pq và q bình phương
Hai tần số alen (p và q) quyết định ba tần số kiểu gen \(p^2\), \(2pq\) và \(q^2\).

Tần số kiểu gen theo các tần số alen khác nhau

Theo cân bằng Hardy-Weinberg, với q là tần số của alen lặn và p = 1 − q, các tần số kiểu gen kỳ vọng là \(p^2\) (đồng hợp tử trội), \(2pq\) (dị hợp tử) và \(q^2\) (đồng hợp tử lặn). Bảng cho thấy sáu trường hợp.

q p p² (AA) 2pq (Aa) q² (aa) Tổng
0.01 0.99 0.9801 (98.01%) 0.0198 (1.98%) 0.0001 (0.01%) 1
0.1 0.9 0.81 (81%) 0.18 (18%) 0.01 (1%) 1
0.3 0.7 0.49 (49%) 0.42 (42%) 0.09 (9%) 1
0.5 0.5 0.25 (25%) 0.50 (50%) 0.25 (25%) 1
0.7 0.3 0.09 (9%) 0.42 (42%) 0.49 (49%) 1
0.9 0.1 0.01 (1%) 0.18 (18%) 0.81 (81%) 1
  • Tần số dị hợp tử \(2pq\) đạt cực đại là 0.5 khi p = q = 0.5. Nó có tính đối xứng: các giá trị tại q = 0.3 và q = 0.7 là như nhau.
  • Các alen lặn hiếm chủ yếu được mang bởi dị hợp tử. Khi q = 0.01, \(q^2 = 0.0001\) (1 trên 10.000), nhưng \(2pq = 2 × 0.99 × 0.01 = 0.0198\), tức là phổ biến hơn kiểu gen đồng hợp tử lặn khoảng 198 lần.

Thuật ngữ và ký hiệu chính

Alen
Một trong các dạng thay thế của một gen tại một locus nhất định.
Trội / lặn
Alen trội quyết định kiểu hình khi có ít nhất một bản sao. Alen lặn chỉ biểu hiện kiểu hình khi có hai bản sao (giả định trội hoàn toàn).
Đồng hợp tử
Có hai alen giống nhau tại một locus (AA hoặc aa).
Dị hợp tử
Có hai alen khác nhau tại một locus (Aa).
Kiểu gen so với kiểu hình
Kiểu gen là tổ hợp alen mà một cá thể mang. Kiểu hình là đặc điểm quan sát được do kiểu gen và thường là môi trường tạo ra.
Tần số alen
Tỷ lệ của tất cả các bản sao của một gen trong quần thể là một alen cụ thể (giá trị từ 0 đến 1).
Tần số kiểu gen
Tỷ lệ các cá thể trong quần thể có một kiểu gen cụ thể.
Thể mang
Cá thể dị hợp tử có một bản sao của alen lặn và thường không biểu hiện kiểu hình lặn.
Vốn gen
Tập hợp tất cả các alen tại mọi locus trong một quần thể sinh sản.
p
Tần số của alen trội (A); p = 1 − q.
q
Tần số của alen lặn (a); q = 1 − p.
p²
Tần số kỳ vọng của các cá thể đồng hợp tử trội (AA).
2pq
Tần số kỳ vọng của các cá thể dị hợp tử (Aa).
q²
Tần số kỳ vọng của các cá thể đồng hợp tử lặn (aa).
Quảng cáo

Diễn giải kết quả của bạn

Máy tính đưa ra các tần số kiểu gen kỳ vọng nếu quần thể ở trạng thái cân bằng Hardy-Weinberg với tần số alen mà bạn đã nhập. Đây là các dự đoán từ mô hình, không phải số đo thực tế. Vì \(p^2 + 2pq + q^2 = (p+q)^2 = 1\), ba giá trị này luôn có tổng bằng 1.

So sánh với dữ liệu quan sát

Để kiểm tra xem một quần thể thực có phù hợp với mô hình hay không, hãy nhân mỗi tần số kỳ vọng với cỡ mẫu N để có số lượng kỳ vọng, sau đó so sánh với số lượng quan sát. Kiểm định chi-bình phương về độ phù hợp thường được sử dụng:

$$\chi^2 = \sum \frac{(O - E)^2}{E}$$

Với ba lớp kiểu gen và một tần số alen được ước lượng từ dữ liệu, có 1 bậc tự do (3 − 1 − 1). Giá trị χ² lớn hơn 3.84 tương ứng với p < 0.05, cho thấy có sự lệch đáng kể so với trạng thái cân bằng.

Nguyên nhân gây ra sai lệch

  • Chọn lọc: các kiểu gen khác nhau về khả năng sống sót hoặc sinh sản.
  • Đột biến: alen mới xuất hiện hoặc alen thay đổi dạng, làm thay đổi tần số.
  • Di cư (dòng gen): các cá thể mang alen từ quần thể có tần số khác nhau.
  • Trôi dạt di truyền: thay đổi ngẫu nhiên về tần số alen, mạnh nhất trong quần thể nhỏ.
  • Giao phối không ngẫu nhiên: giao phối cận huyết hoặc giao phối có chọn lọc làm thay đổi tần số kiểu gen, thường làm tăng số đồng hợp tử, mà không nhất thiết làm thay đổi tần số alen.

Giới hạn của mô hình

Mô hình cơ bản mô tả một locus đơn với hai alen trong một quần thể lớn, giao phối ngẫu nhiên. Mô hình giả định không có chọn lọc, đột biến hay di cư. Bắt đầu từ bất kỳ tần số kiểu gen nào, tỷ lệ kiểu gen cân bằng đạt được sau một thế hệ giao phối ngẫu nhiên. Tần số alen giữ không đổi từ thế hệ này sang thế hệ khác nếu các giả định đúng. Lưu ý rằng máy tính chỉ đưa ra các giá trị kỳ vọng và không tự kiểm định một tập dữ liệu thực.

Câu hỏi thường gặp

Nếu tôi chỉ biết số cá thể mắc bệnh thì sao? Kiểu hình lặn tương ứng với \(q^2\). Hãy chia số cá thể mắc bệnh cho tổng số cá thể trong quần thể để có \(q^2\), sau đó lấy căn bậc hai để tìm \(q\) rồi nhập giá trị đó.

Vì sao tổng các tần số kiểu gen luôn bằng 1? Vì chúng đại diện cho tất cả các tổ hợp kiểu gen có thể có trong quần thể, nên tỉ lệ của chúng phải bao trùm 100% số cá thể.

Cá thể mang gen lặn (người mang) có phải là cá thể dị hợp không? Đúng vậy — đối với một tính trạng lặn, người mang gen có một alen trội và một alen lặn, chính là nhóm \(2pq\).

Cập nhật lần cuối:

Phổ biến nhất trong Toán học và Thống kê

Xem tất cả máy tính Toán học và Thống kê