Công cụ này làm được gì
Công cụ giúp bạn chuyển đổi theo cả hai chiều giữa hỗn số (hoặc phân số đơn giản) và số thập phân. Chọn "Phân số sang Số thập phân" để biến một số nguyên kèm phân số như 2 3/4 thành số thập phân, hoặc chọn "Số thập phân sang Phân số" để đổi một số thập phân bất kỳ như 0,625 thành phân số tối giản cùng hỗn số tương đương.
Cách sử dụng
Trước tiên hãy chọn chiều chuyển đổi. Với chiều phân số sang số thập phân, bạn điền phần nguyên (không bắt buộc), tử số và mẫu số. Với chiều số thập phân sang phân số, bạn chỉ cần nhập giá trị thập phân. Kết quả hiện ra ngay lập tức: giá trị thập phân kèm phân số không chính tắc, hoặc phân số thực tối giản kèm dạng hỗn số.
Giải thích công thức
Để đổi hỗn số sang số thập phân, bạn lấy tử số chia cho mẫu số rồi cộng với phần nguyên:
$$\text{số thập phân} = w + \frac{n}{d}$$Để đổi số thập phân sang phân số, hãy đếm số chữ số sau dấu phẩy (\(k\)), viết giá trị dưới dạng \(\frac{\text{số thập phân} \times 10^{k}}{10^{k}}\), sau đó chia cả tử số và mẫu số cho ước chung lớn nhất (ƯCLN) của chúng để rút gọn hoàn toàn.
Ví dụ minh họa
Hãy đổi 0,625 thành phân số. Có 3 chữ số sau dấu phẩy nên ta nhân với 1000: \(\frac{625}{1000}\). ƯCLN của 625 và 1000 là 125, nên khi chia cả hai ta được \(\frac{5}{8}\). Vì 5 nhỏ hơn 8 nên hỗn số chính là \(\frac{5}{8}\). Theo chiều ngược lại,
$$2\,\frac{3}{4} = 2 + \frac{3}{4} = 2 + 0{,}75 = 2{,}75$$
Bảng chuyển đổi phân số thường sang số thập phân
Bảng liệt kê các phân số thường dùng và giá trị thập phân của chúng. Một phân số là số thập phân hữu hạn nếu phần thập phân kết thúc sau một số chữ số hữu hạn, và là số thập phân tuần hoàn nếu một hoặc nhiều chữ số lặp lại mãi mãi. Ba dấu chấm (…) có nghĩa là quy luật tiếp tục.
| Phân số | Số thập phân | Loại |
|---|---|---|
| 1/2 | 0.5 | Hữu hạn |
| 1/3 | 0.333… (3 lặp lại) | Tuần hoàn |
| 2/3 | 0.666… (6 lặp lại) | Tuần hoàn |
| 1/4 | 0.25 | Hữu hạn |
| 3/4 | 0.75 | Hữu hạn |
| 1/5 | 0.2 | Hữu hạn |
| 1/6 | 0.1666… (6 lặp lại) | Tuần hoàn |
| 1/8 | 0.125 | Hữu hạn |
| 3/8 | 0.375 | Hữu hạn |
| 5/8 | 0.625 | Hữu hạn |
| 7/8 | 0.875 | Hữu hạn |
| 1/10 | 0.1 | Hữu hạn |
| 1/16 | 0.0625 | Hữu hạn |
| 1/32 | 0.03125 | Hữu hạn |
| 1/64 | 0.015625 | Hữu hạn |
Để chuyển một số hỗn số, giữ nguyên phần nguyên và cộng thêm số thập phân của phân số. Ví dụ, 3 3/4 = 3 + 0.75 = 3.75.
Cách chuyển đổi bằng tay từng bước
Hỗn số hoặc phân số sang số thập phân
- Viết hỗn số dưới dạng phần nguyên + tử số/mẫu số, ví dụ 2 3/8.
- Chia tử số cho mẫu số bằng phép chia dài. Với 3 ÷ 8: 30 ÷ 8 = 3 dư 6; 60 ÷ 8 = 7 dư 4; 40 ÷ 8 = 5 dư 0. Vậy 3/8 = 0.375.
- Cộng phần nguyên: \(2 + 0.375 = 2.375\).
- Nếu số dư lặp lại trong quá trình chia, phần thập phân sẽ lặp lại từ điểm đó (ví dụ 1 ÷ 3 luôn cho số dư 1).
Dưới dạng công thức: \(\text{Số thập phân} = \text{Phần nguyên} + \frac{\text{Tử số}}{\text{Mẫu số}}\).
Số thập phân sang phân số tối giản và hỗn số
- Đếm số chữ số sau dấu thập phân; gọi số này là \(k\). Với 2.375, \(k = 3\).
- Bỏ dấu thập phân và viết kết quả trên \(10^k\): \(2.375 = \frac{2375}{1000}\).
- Tìm ước chung lớn nhất (UCLN) bằng thuật toán Euclid, liên tục thay cặp số bằng (số chia, số dư):
2375 = 2 × 1000 + 375
1000 = 2 × 375 + 250
375 = 1 × 250 + 125
250 = 2 × 125 + 0
Số dư khác 0 cuối cùng là UCLN, tức là 125. - Chia cả tử số và mẫu số cho UCLN: \(\frac{2375 \div 125}{1000 \div 125} = \frac{19}{8}\).
- Tách phân số không thực sự thành hỗn số: 19 ÷ 8 = 2 dư 3, vậy phần nguyên là 2 và phân số là 3/8. Kết quả là \(2\tfrac{3}{8}\).
Số âm và khi nào số thập phân hữu hạn
- Số âm: chuyển đổi giá trị tuyệt đối và áp dụng dấu trừ cho toàn bộ kết quả. \(-2\tfrac{3}{8}\) có nghĩa là \(-(2 + \tfrac{3}{8}) = -2.375\), không phải \(-2 + \tfrac{3}{8}\).
- Quy tắc hữu hạn: sau khi phân số được rút gọn hoàn toàn, nó chỉ cho số thập phân hữu hạn khi các thừa số nguyên tố của mẫu số là 2 và/hoặc 5 (ví dụ 8 = 2³, 20 = 2² × 5). Bất kỳ thừa số nguyên tố nào khác, chẳng hạn 3 hoặc 7, sẽ tạo ra số thập phân tuần hoàn (ví dụ 1/6, vì 6 = 2 × 3).
- Số thập phân tuần hoàn không thể viết chính xác bằng một số hữu hạn chữ số. Một giá trị đã làm tròn như 0.333 được xem là 333/1000, không phải 1/3.
Câu hỏi thường gặp
Phân số có luôn được rút gọn hoàn toàn không? Có, công cụ chia cho ước chung lớn nhất nên kết quả luôn ở dạng tối giản.
Còn số thập phân vô hạn tuần hoàn thì sao? Công cụ dùng tối đa 9 chữ số sau dấu phẩy, vì vậy một số thập phân tuần hoàn thực sự sẽ được xấp xỉ bằng giá trị bị cắt bớt thay vì phân số chính xác của nó.
Tôi có thể nhập giá trị âm không? Được, một số nguyên âm hoặc một số thập phân âm sẽ giữ nguyên dấu trừ trong kết quả.