Bu hesaplayıcı ne işe yarar?
Bu araç, tam sayılı kesirler (veya basit kesirler) ile ondalık sayılar arasında iki yönde de dönüştürme yapar. "Kesirden Ondalığa" seçeneğiyle, 2 3/4 gibi bir tam sayı ile kesir birleşimini ondalık sayıya çevirebilirsiniz. "Ondalıktan Kesre" seçeneğiyle ise 0,625 gibi herhangi bir ondalık sayıyı en sade kesrine ve buna denk gelen tam sayılı kesre dönüştürebilirsiniz.
Nasıl kullanılır?
Önce dönüştürme yönünü seçin. Kesirden ondalığa çevirirken isteğe bağlı tam sayıyı, payı ve paydayı doldurun. Ondalıktan kesre çevirmek için ise ondalık değeri girin. Sonuçlar anında görünür: ya bileşik kesriyle birlikte ondalık değer, ya da sadeleştirilmiş gerçek kesirle birlikte tam sayılı kesir biçimi.
Formülün açıklaması
Bir tam sayılı kesri ondalığa çevirmek için payı paydaya bölün ve tam kısmı ekleyin: $$\text{Ondalık} = \text{Tam} + \frac{\text{Pay}}{\text{Payda}}$$ Bir ondalık sayıyı kesre çevirmek içinse virgülden sonraki basamak sayısını (\(k\)) sayın, değeri \(\frac{\text{ondalık} \times 10^{k}}{10^{k}}\) şeklinde yazın, ardından hem payı hem de paydayı en büyük ortak bölenlerine (EBOB) bölerek tamamen sadeleştirin.
Çözümlü örnek
0,625 sayısını kesre çevirelim. Virgülden sonra 3 basamak olduğu için 1000 ile çarpıyoruz: \(\frac{625}{1000}\). 625 ile 1000'in EBOB'u 125 olduğundan, bölünce \(\frac{5}{8}\) elde edilir. 5 sayısı 8'den küçük olduğu için tam sayılı kesir yalnızca \(\frac{5}{8}\) olarak kalır. Diğer yönde ise: $$2\,\frac{3}{4} = 2 + \frac{3}{4} = 2 + 0{,}75 = 2{,}75$$
Yaygın Kesirden Ondalığa Dönüşüm Tablosu
Tablo, sık kullanılan kesirleri ve bunların ondalık değerlerini listeler. Ondalık sayı sonlu sayıda basamaktan sonra bittiğinde bir kesir sonlu ondalık sayıdır; bir ya da daha fazla basamak sonsuza kadar tekrar ettiğinde ise periyodik ondalık sayıdır. Üç nokta (…) desenin devam ettiğini gösterir.
| Kesir | Ondalık | Tür |
|---|---|---|
| 1/2 | 0.5 | Sonlu |
| 1/3 | 0.333… (3 tekrar) | Periyodik |
| 2/3 | 0.666… (6 tekrar) | Periyodik |
| 1/4 | 0.25 | Sonlu |
| 3/4 | 0.75 | Sonlu |
| 1/5 | 0.2 | Sonlu |
| 1/6 | 0.1666… (6 tekrar) | Periyodik |
| 1/8 | 0.125 | Sonlu |
| 3/8 | 0.375 | Sonlu |
| 5/8 | 0.625 | Sonlu |
| 7/8 | 0.875 | Sonlu |
| 1/10 | 0.1 | Sonlu |
| 1/16 | 0.0625 | Sonlu |
| 1/32 | 0.03125 | Sonlu |
| 1/64 | 0.015625 | Sonlu |
Karışık bir sayıyı dönüştürmek için tam kısmı koruyun ve kesrin ondalık değerini ekleyin. Örneğin, 3 3/4 = 3 + 0.75 = 3.75.
Adım Adım Elle Dönüştürme
Karışık sayı veya kesirden ondalığa
- Karışık sayıyı tam kısım + pay/payda biçiminde yazın, örneğin 2 3/8.
- Payı paydaya uzun bölme ile bölün. 3 ÷ 8 için: 30 ÷ 8 = 3 kalan 6; 60 ÷ 8 = 7 kalan 4; 40 ÷ 8 = 5 kalan 0. Yani 3/8 = 0.375.
- Tam kısmı ekleyin: \(2 + 0.375 = 2.375\).
- Bölme sırasında bir kalan tekrar ederse, ondalık sayı o noktadan itibaren tekrar eder (örneğin 1 ÷ 3 sürekli 1 kalanı verir).
Formül biçiminde: \(\text{Ondalık} = \text{Tam} + \frac{\text{Pay}}{\text{Payda}}\).
Ondalıktan sadeleştirilmiş kesir ve karışık sayıya
- Ondalık noktasından sonraki basamakları sayın; bu sayıya \(k\) diyelim. 2.375 için \(k = 3\).
- Ondalık noktasını kaldırın ve sonucu \(10^k\) paydası üzerine yazın: \(2.375 = \frac{2375}{1000}\).
- Öklid algoritmasıyla en büyük ortak böleni (EBOB) bulun; çifti tekrar tekrar (bölen, kalan) ile değiştirin:
2375 = 2 × 1000 + 375
1000 = 2 × 375 + 250
375 = 1 × 250 + 125
250 = 2 × 125 + 0
Sıfırdan farklı son kalan EBOB'dur, yani 125. - Her iki kısmı EBOB'a bölün: \(\frac{2375 \div 125}{1000 \div 125} = \frac{19}{8}\).
- Bileşik kesri karışık sayıya çevirin: 19 ÷ 8 = 2 kalan 3, dolayısıyla tam kısım 2 ve kesir 3/8'dir. Sonuç \(2\tfrac{3}{8}\).
Negatif sayılar ve ondalıkların ne zaman sonlandığı
- Negatif sayılar: mutlak değeri dönüştürün ve eksi işaretini tüm sonuca uygulayın. \(-2\tfrac{3}{8}\), \(-(2 + \tfrac{3}{8}) = -2.375\) anlamına gelir, \(-2 + \tfrac{3}{8}\) değil.
- Sonlanma kuralı: kesir tamamen sadeleştirildikten sonra, yalnızca paydanın asal çarpanları 2 ve/veya 5 ise sonlu bir ondalık sayı verir (örneğin 8 = 2³, 20 = 2² × 5). 3 veya 7 gibi başka bir asal çarpan periyodik ondalık sayı üretir (örneğin 6 = 2 × 3 olduğu için 1/6).
- Periyodik bir ondalık sayı, sonlu sayıda basamakla tam olarak yazılamaz. 0.333 gibi yuvarlanmış bir değer 1/3 değil, 333/1000 olarak ele alınır.
Sıkça sorulan sorular
Kesri her zaman tamamen sadeleştirir mi? Evet, en büyük ortak bölene böldüğü için sonuç her zaman en sade hâliyle gösterilir.
Peki devirli ondalık sayılar? Araç en fazla 9 basamak kullanır; bu nedenle gerçekten devirli bir ondalık sayı, tam kesir karşılığı yerine kırpılmış değeriyle yaklaşık olarak ifade edilir.
Negatif değer girebilir miyim? Evet, negatif bir tam sayı veya negatif bir ondalık değer girerseniz işaret sonuca da yansır.