Bileşik Kesri Tam Sayılı Kesre Çevirme Aracı Nedir?
Bu araç, payı paydasına eşit veya ondan büyük olan bir bileşik kesri, bir tam sayı ile bir basit kesrin birleşiminden oluşan tam sayılı kesre dönüştürür. Örneğin 17/5 kesri 3 2/5 hâline gelir. Hesaplama aracı ayrıca geriye kalan kesri otomatik olarak en sade biçimine indirger.
Nasıl Kullanılır?
Kesrin payını (üstteki sayıyı) ve paydasını (alttaki sayıyı) girin, ardından sonucu okuyun. Çıktı; tam kısmı ve sadeleştirilmiş basit kesri gösterir. Negatif kesirler de desteklenir; işaret tam sayı kısmına uygulanır.
Formül Açıklaması
Dönüşüm; tam sayı bölmesi ve mod (kalan) işlemiyle yapılır:
$$\frac{\text{Numerator}}{\text{Denominator}} = W\,\frac{R}{D} \\[1.5em] \text{where}\quad \left\{ \begin{aligned} W &= \left\lfloor \frac{\text{Numerator}}{\text{Denominator}} \right\rfloor \\ R &= \text{Numerator} \bmod \text{Denominator} \end{aligned} \right.$$
Burada a ÷ b tam bölümdür (b'nin a'nın içine kaç tam kez sığdığı), a mod b ise geriye kalandır. Bu kalan, başlangıçtaki paydanın üzerine yazılır ve elde edilen kesir, her iki parçanın en büyük ortak böleni (EBOB) ile bölünerek sadeleştirilir.
Çözümlü Örnek
17/5 kesrini çevirelim: \(17 \div 5 = 3\) ve kalan 2'dir (çünkü \(3 \times 5 = 15\) ve \(17 - 15 = 2\)). Dolayısıyla tam sayılı kesir 3 2/5 olur. 2/5 kesri zaten en sade hâlinde olduğundan başka bir sadeleştirme gerekmez.
Daha Fazla Çözümlü Örnek
Örnek 1: 14/4 (kesir kısmının sadeleştirilmesi gerekir)
- Pay, paydaya bölünür: \(14 \div 4 = 3\), kalan \(14 - 4 \times 3 = 2\).
- Tam kısım \(W = 3\) ve kalan \(R = 2\) olduğundan, \(\frac{14}{4} = 3\,\frac{2}{4}\).
- Kesir kısmı sadeleştirilir: \(\gcd(2,4) = 2\), bu yüzden \(\frac{2}{4} = \frac{2 \div 2}{4 \div 2} = \frac{1}{2}\).
- Sonuç: \(\frac{14}{4} = \) 3 1/2.
Örnek 2: -17/5 (negatif bileşik kesir)
- Önce mutlak değerle çalışılır: \(17 \div 5 = 3\), kalan \(17 - 5 \times 3 = 2\).
- Yani \(\frac{17}{5} = 3\,\frac{2}{5}\). Kesir \(\frac{2}{5}\) zaten sadedir, çünkü \(\gcd(2,5) = 1\).
- Negatif işaret tam kısma uygulanır: \(-\frac{17}{5} = -3\,\frac{2}{5}\). Bu, \(-(3 + \frac{2}{5}) = -3.4\) anlamına gelir, \(-3 + \frac{2}{5}\) değil.
Örnek 3: 20/5 (kalan yok)
- Bölme: \(20 \div 5 = 4\), kalan \(20 - 5 \times 4 = 0\).
- Kalan 0 olduğundan kesir kısmı yoktur.
- Sonuç: \(\frac{20}{5} = 4\), bir tam sayı.
Girdi ve Çıktı Karşılaştırması
| Girdi | Tam kısım | Kalan | Sadeleştirilmiş kesir | Karma sayı |
|---|---|---|---|---|
| 17/5 | 3 | 2 | 2/5 | 3 2/5 |
| 14/4 | 3 | 2 | 1/2 | 3 1/2 |
| 20/5 | 4 | 0 | yok | 4 |
| 3/4 | 0 | 3 | 3/4 | 3/4 (zaten basit kesir) |
| -17/5 | -3 | 2 | 2/5 | -3 2/5 |
| 100/7 | 14 | 2 | 2/7 | 14 2/7 |
100/7 için kontrol: \(7 \times 14 = 98\) ve \(100 - 98 = 2\), bu yüzden karma sayı \(14\,\frac{2}{7}\).
Temel Terimler
- Pay: kesrin üstteki sayısı; kaç parçanın sayıldığını gösterir.
- Payda: kesrin alttaki sayısı; bir bütünü oluşturan eşit parça sayısını gösterir. Sıfır olamaz.
- Bileşik kesir (düzgün olmayan kesir): payı paydasından büyük veya eşit olan kesir (örneğin 17/5), bu yüzden değeri en az 1 büyüklüğündedir.
- Basit kesir (düzgün kesir): payı paydasından küçük olan kesir (örneğin 3/4), bu yüzden değeri 1'den küçüktür.
- Karma sayı: bir tam sayının basit bir kesirle birleşmesi, örneğin \(3\,\frac{2}{5}\).
- Bölüm: tam sayılarla yapılan bölmenin sonucu; burada karma sayının tam kısmıdır.
- Kalan (modulo): mümkün olduğunca çok tam bölme yapıldıktan sonra geriye kalan sayı. \(a \bmod b\) işlemi bu kalanı verir ve kesir kısmının payı olur.
- En büyük ortak bölen (EBOB): iki sayıyı tam olarak bölen en büyük tam sayı. Kalan ve paydayı EBOB'larına bölmek kesri en sade biçimine indirir.
Sıkça Sorulan Sorular
Pay paydadan küçükse ne olur? Tam kısım 0 olur ve sonuç yalnızca (sadeleştirilmiş) basit kesirdir; örneğin 3/4 yine 3/4 olarak kalır.
Payda sıfır olursa ne olur? Sıfıra bölme tanımsızdır; bu nedenle hesaplama aracı sıfır döndürür ve dönüşümü yapmaya çalışmaz.
Kesri sadeleştiriyor mu? Evet. Örneğin 14/4 kesri 3 1/2 olur; çünkü kalan kesir olan 2/4, 1/2'ye sadeleşir.