Áp suất thẩm thấu huyết thanh là gì?
Áp suất thẩm thấu huyết thanh phản ánh nồng độ các phần tử hòa tan (chất tan) trong máu, được biểu thị bằng milliosmol trên mỗi kilôgam nước (mOsm/kg). Đây là một chỉ số quan trọng giúp đánh giá cân bằng dịch trong cơ thể và tình trạng đủ nước. Giá trị áp suất thẩm thấu tính toán (ước tính) dựa trên ba chất tan đóng góp nhiều nhất vào trương lực huyết tương: natri, glucose và urê (báo cáo dưới dạng nitơ urê máu, BUN). Lưu ý: công thức này áp dụng theo đơn vị xét nghiệm thông dụng tại Mỹ — natri tính bằng mEq/L, còn glucose và BUN tính bằng mg/dL. Tại Việt Nam, nhiều phòng xét nghiệm dùng đơn vị mmol/L, vì vậy bạn cần đối chiếu đơn vị trước khi nhập số liệu.
Cách sử dụng máy tính
Nhập giá trị natri của bệnh nhân theo mEq/L, glucose theo mg/dL và BUN theo mg/dL. Máy tính sẽ trả về áp suất thẩm thấu ước tính và phân tích mức đóng góp của từng chất tan. Giá trị áp suất thẩm thấu tính toán bình thường nằm trong khoảng 275–295 mOsm/kg.
Giải thích công thức
Phương trình chuẩn là $$\text{Osmolality} = 2 \times \text{Na} + \frac{\text{Glucose}}{18} + \frac{\text{BUN}}{2.8}$$ Natri được nhân với 2 để tính đến các anion đi kèm (chủ yếu là clorua và bicarbonat). Glucose được chia cho 18 và BUN chia cho 2.8 để quy đổi từ mg/dL sang mmol/L (theo trọng lượng phân tử tương ứng của từng chất). Khoảng trống thẩm thấu (osmolal gap) — chênh lệch giữa áp suất thẩm thấu đo trực tiếp và giá trị tính toán này — có thể cảnh báo sự hiện diện của các chất thẩm thấu không đo được như ethanol, methanol hay ethylene glycol.
Ví dụ minh họa
Với Na = 140 mEq/L, glucose = 90 mg/dL và BUN = 14 mg/dL:
$$2 \times 140 = 280$$cộng
$$\frac{90}{18} = 5$$cộng
$$\frac{14}{2.8} = 5$$Tổng = 290 mOsm/kg, nằm trong khoảng bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Áp suất thẩm thấu huyết thanh bình thường là bao nhiêu? Khoảng 275–295 mOsm/kg đối với giá trị tính toán.
Khoảng trống thẩm thấu là gì? Là áp suất thẩm thấu đo được trừ đi áp suất thẩm thấu tính toán; khoảng trống lớn hơn ~10 mOsm/kg gợi ý có chất tan không đo được.
Công cụ này có thay thế được xét nghiệm không? Không. Đây chỉ là giá trị ước tính nhằm hỗ trợ diễn giải lâm sàng, không thay thế cho việc đo trực tiếp hay nhận định chuyên môn của bác sĩ.
