Máy Tính Ước Lượng PERT Là Gì?
Máy tính PERT (Program Evaluation and Review Technique — Kỹ thuật Đánh giá và Xem xét Chương trình) biến ba con số dự đoán thời gian thành một ước lượng duy nhất được tính trọng số theo thống kê. Thay vì chỉ dựa vào một con số, bạn nhập vào ba thời lượng: Lạc quan (O), Khả dĩ nhất (M) và Bi quan (P). Công cụ sẽ trả về Thời gian kỳ vọng (TE), Độ lệch chuẩn (SD) và Phương sai — vừa cho bạn một ước lượng sát thực tế, vừa cho biết mức độ bất định của nó. Bạn có thể dùng bất kỳ đơn vị thời gian nào (giờ, ngày, tuần) miễn là dùng nhất quán.
Cách Sử Dụng
Nhập ba con số ước lượng cho một công việc. Giá trị Lạc quan là thời lượng trong trường hợp tốt nhất khi mọi thứ diễn ra suôn sẻ, Khả dĩ nhất là phán đoán thực tế của bạn, còn Bi quan là kịch bản xấu nhất. Nhấn tính toán để xem thời gian kỳ vọng theo trọng số và mức dao động có thể xảy ra.
Giải Thích Công Thức
PERT sử dụng phân phối beta và gán cho ước lượng khả dĩ nhất trọng số gấp bốn lần so với hai giá trị cực biên:
$$TE = \frac{\text{Optimistic (O)} + 4 \times \text{Most Likely (M)} + \text{Pessimistic (P)}}{6}$$
Mức độ phân tán của các kết quả có thể xảy ra được thể hiện qua độ lệch chuẩn:
$$SD = \frac{\text{Pessimistic (P)} - \text{Optimistic (O)}}{6}$$
Phương sai đơn giản là \(SD^{2}\). Độ lệch chuẩn lớn báo hiệu một công việc nhiều rủi ro, cần dự phòng thêm thời gian.
Ví Dụ Cụ Thể
Giả sử một tính năng mất 4 ngày trong trường hợp lạc quan, 7 ngày trong trường hợp khả dĩ nhất và 16 ngày trong trường hợp bi quan. Khi đó $$TE = \frac{4 + 4\times7 + 16}{6} = \frac{4 + 28 + 16}{6} = \frac{48}{6} = 8 \text{ ngày}.$$ \(SD = \frac{16 - 4}{6} = \frac{12}{6} = 2\) ngày, nên phương sai \(= 4\). Bạn sẽ lên kế hoạch cho 8 ngày, đồng thời biết rằng độ bất định vào khoảng ±2 ngày.
Diễn giải kết quả PERT của bạn
Thời gian kỳ vọng \(TE = \frac{O + 4M + P}{6}\) là giá trị trung bình của phân phối beta mà PERT dùng để ước lượng thời lượng không chắc chắn của một công việc. Khi cộng nhiều công việc lại, tổng thời gian gần đúng với phân phối chuẩn. Theo xấp xỉ chuẩn này, TE là điểm giữa, nên có khoảng 50% khả năng hoàn thành trước TE và khoảng 50% khả năng mất nhiều thời gian hơn. Do đó, chỉ riêng TE không phải là một ngày cam kết an toàn.
Độ lệch chuẩn được xấp xỉ là \(SD = \frac{P - O}{6}\), và phương sai là \(SD^2\). Theo xấp xỉ chuẩn, SD cho các khoảng sau:
- TE ± 1 SD bao phủ khoảng 68% kết quả.
- TE ± 2 SD bao phủ khoảng 95%.
- TE ± 3 SD bao phủ khoảng 99,7%.
Ví dụ: O = 4, M = 7, P = 16 ngày cho \(TE = \frac{4 + 4 \times 7 + 16}{6} = \frac{48}{6} =\) 8 ngày, và \(SD = \frac{16 - 4}{6} = 2\) ngày.
- Khoảng 68%: 8 ± 2 = 6 đến 10 ngày.
- Khoảng 95%: 8 ± 4 = 4 đến 12 ngày.
- Khoảng 99,7%: 8 ± 6 = 2 đến 14 ngày. Ở đây, giới hạn dưới thấp hơn ước lượng lạc quan là 4, cho thấy xấp xỉ chuẩn chưa chính xác ở hai đuôi phân phối.
Khoảng cách lớn giữa P và O nghĩa là SD lớn hơn và rủi ro cao hơn, vì vậy hãy xem xét kỹ điều gì có thể làm trường hợp bi quan xảy ra. Công thức \((P-O)/6\) là một xấp xỉ theo kinh nghiệm, không phải là tính chất chính xác của phân phối beta. Kết quả cũng chỉ đáng tin cậy bằng dữ liệu đầu vào: các giá trị O, M và P bị sai lệch hoặc chỉ được đoán sẽ cho ra kết quả trông rất chính xác nhưng không đáng tin.
So sánh kịch bản: Độ phân tán ước lượng ảnh hưởng thế nào đến kết quả
Bảng so sánh bốn bộ ước lượng (theo cùng một đơn vị thời gian bất kỳ). Cột cuối là trung bình đơn giản \((O+M+P)/3\), được hiển thị để so sánh.
| Kịch bản | O | M | P | TE | SD | Phương sai | Trung bình đơn giản |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Đối xứng | 4 | 6 | 8 | 6 | 0.67 | 0.44 | 6 |
| Lệch phải | 4 | 7 | 16 | 8 | 2 | 4 | 9 |
| Chặt | 9 | 10 | 11 | 10 | 0.33 | 0.11 | 10 |
| Rất không chắc chắn | 2 | 10 | 30 | 12 | 4.67 | 21.78 | 14 |
Ví dụ tính cho trường hợp rất không chắc chắn: \(TE = \frac{2 + 4 \times 10 + 30}{6} = \frac{72}{6} = 12\) và \(SD = \frac{30 - 2}{6} = 4.67\).
- Khi các ước lượng đối xứng hoặc chặt, TE bằng M và cũng bằng trung bình đơn giản.
- Đuôi bi quan dài kéo TE lên cao hơn M (7 thành 8, 10 thành 12).
- SD chỉ phụ thuộc vào độ trải P − O, nên trường hợp rất không chắc chắn có SD lớn hơn nhiều so với trường hợp chặt, dù M đều bằng 10.
- PERT đặt trọng số cho M lớn hơn so với trung bình đơn giản, nên ít nhạy cảm hơn với các giá trị O hoặc P cực đoan.
Thuật ngữ và định nghĩa PERT
- Lạc quan (O): thời lượng ngắn nhất có thể xảy ra nếu hầu hết mọi việc suôn sẻ.
- Khả năng nhất (M): thời lượng bạn mong đợi trong điều kiện bình thường; giá trị đơn có khả năng xảy ra nhiều nhất (mode).
- Bi quan (P): thời lượng dài nhất có thể xảy ra nếu gặp các vấn đề nghiêm trọng, không tính các sự kiện thảm họa.
- Thời gian kỳ vọng (TE): trung bình có trọng số \(\frac{O + 4M + P}{6}\).
- Độ lệch chuẩn (SD): thước đo mức độ không chắc chắn, được xấp xỉ là \(\frac{P - O}{6}\).
- Phương sai: bình phương của độ lệch chuẩn, \(\left(\frac{P - O}{6}\right)^2\). Phương sai của các công việc độc lập trên một đường đi có thể cộng lại với nhau; còn độ lệch chuẩn thì không.
- Phân phối beta: một phân phối xác suất linh hoạt xác định trên một khoảng giới hạn, có thể lệch. PERT dùng nó để mô hình thời lượng công việc nằm giữa O và P.
- Ước lượng ba điểm: ước lượng một công việc bằng ba giá trị (O, M, P) thay vì một giá trị duy nhất, nhờ đó độ không chắc chắn được thể hiện rõ ràng.
- Đường găng: chuỗi các công việc phụ thuộc nhau dài nhất trong mạng lưới dự án. Nó quyết định thời gian tối thiểu của dự án, và việc chậm trễ ở bất kỳ công việc nào trên đường này sẽ làm chậm toàn bộ dự án.
- PERT so với trung bình tam giác: giá trị trung bình của phân phối tam giác là \(\frac{O + M + P}{3}\), coi cả ba giá trị có trọng số như nhau. PERT đặt trọng số cho M gấp bốn lần so với O hoặc P, nên dựa vào giá trị khả năng nhất nhiều hơn.
Câu Hỏi Thường Gặp
Vì sao M được nhân với 4? Phân phối beta giả định giá trị khả dĩ nhất chiếm ưu thế, nên nó mang bốn phần sáu trọng số, còn O và P chia nhau phần còn lại.
Nên dùng đơn vị nào? Bất kỳ đơn vị thời gian nào miễn nhất quán — giờ, ngày hay tuần. Kết quả sẽ dùng cùng đơn vị với dữ liệu bạn nhập vào.
Làm sao để gộp nhiều công việc? Cộng các giá trị TE để có tổng thời gian kỳ vọng, và cộng từng phương sai (không phải độ lệch chuẩn) rồi lấy căn bậc hai để có SD tổng thể.