Fisher Etkisi Nedir?
Adını iktisatçı Irving Fisher'dan alan Fisher etkisi; nominal faiz oranı, reel faiz oranı ve beklenen enflasyon arasındaki ilişkiyi açıklar. Bu yaklaşıma göre nominal faiz oranı, enflasyona göre düzeltilmiş reel orana eşittir. Bu hesaplama aracı, reel faiz ve enflasyon oranını nominal orana dönüştürmek için kesin Fisher denklemini kullanır.
Hesaplama Aracı Nasıl Kullanılır?
Reel faiz oranını (enflasyona göre düzeltilmiş, beklediğiniz getiri) ve beklenen enflasyon oranını yüzde cinsinden girin. Araç, kesin bileşik formülünü kullanarak nominal faiz oranını verir; ayrıca karşılaştırma yapabilmeniz için yaygın kullanılan yaklaşık değeri de gösterir.
Formülün Açıklaması
Kesin ilişki \((1 + i) = (1 + r) \times (1 + \pi)\) şeklindedir; burada i nominal oranı, r reel oranı ve π enflasyon oranını ifade eder. Nominal oran için çözüldüğünde $$i = \left(1 + r\right)\left(1 + \pi\right) - 1$$ elde edilir. Düşük oranlarda bu, herkesin bildiği \(i \approx r + \pi\) yaklaşımına sadeleşir. Kesin formül \(r \times \pi\) çarpım terimini de hesaba kattığı için, oranlar yükseldikçe iki sonuç arasındaki fark büyür.
Örnek Hesaplama
Reel faiz oranının %3, beklenen enflasyonun ise %2 olduğunu varsayalım. Kesin nominal oran $$\left(1 + 0{,}03\right)\left(1 + 0{,}02\right) - 1 = 1{,}0506 - 1 = 0{,}0506$$ yani %5,06 olur. Yaklaşık hesap ise \(\%3 + \%2 = \%5\) verir. Aradaki küçük %0,06'lık fark, çarpım teriminden \((0{,}03 \times 0{,}02)\) kaynaklanır.
Sıkça Sorulan Sorular
Neden basitçe toplamak yerine kesin formülü kullanmalıyım? \(r + \pi\) yaklaşımı, bileşik etkiden gelen çarpım terimini göz ardı eder ve nominal oranı olduğundan düşük gösterir; özellikle oranlar yüksekken (örneğin yüksek enflasyon dönemlerinde) bu fark belirginleşir.
Reel oranı da hesaplayabilir miyim? Evet — formülü \(r = (1 + i)/(1 + \pi) - 1\) şeklinde düzenlemeniz yeterli. Bu araç ise reel faiz ve enflasyon girdilerinden nominal oranı bulmaya odaklanır.
Negatif oranlar girilebilir mi? Evet. Negatif reel oranlar veya deflasyon (negatif enflasyon) girebilirsiniz; formül bu durumlarda da geçerlidir.
