Quy tắc ngân sách 50/30/20 là gì?
Quy tắc 50/30/20 là một công thức quản lý chi tiêu đơn giản được Thượng nghị sĩ Mỹ Elizabeth Warren phổ biến. Theo đó, thu nhập thực nhận (sau thuế) hằng tháng được chia làm ba phần: 50% cho nhu cầu thiết yếu, 30% cho mong muốn cá nhân và 20% cho tiết kiệm và trả nợ. Vì cách chia dễ nhớ và áp dụng được với bất kỳ loại tiền tệ nào, đây là điểm khởi đầu lý tưởng cho những ai muốn có khuôn khổ chi tiêu rõ ràng mà không phải ghi chép hàng tá khoản nhỏ lẻ.
Cách sử dụng công cụ này
Bạn chỉ cần nhập thu nhập sau thuế hằng tháng — tức số tiền thực sự về tài khoản sau khi đã trừ thuế và các khoản khấu trừ từ lương. Công cụ sẽ lập tức cho biết mỗi nhóm nên nhận bao nhiêu. Nhu cầu thiết yếu là những khoản bạn không thể bỏ qua: tiền thuê nhà hoặc trả góp mua nhà, thực phẩm, điện nước, bảo hiểm và khoản trả nợ tối thiểu. Mong muốn là các lựa chọn về phong cách sống: ăn ngoài, các gói thuê bao, sở thích và du lịch. Tiết kiệm bao gồm quỹ dự phòng khẩn cấp, đầu tư và phần trả nợ vượt mức tối thiểu.
Giải thích công thức
Phép tính đơn giản chỉ là phân bổ thu nhập \(I\) theo tỷ lệ phần trăm:
$$\text{Nhu cầu}=0{,}50\times I,\quad \text{Mong muốn}=0{,}30\times I,\quad \text{Tiết kiệm}=0{,}20\times I$$ Vì ba tỷ lệ cộng lại đúng bằng 100%, mỗi đồng thu nhập đều được "giao việc" rõ ràng.
Ví dụ minh họa
Giả sử thu nhập sau thuế hằng tháng của bạn là 4.000. Khi đó $$\text{Nhu cầu}=0{,}50\times 4{.}000=2{.}000,$$ $$\text{Mong muốn}=0{,}30\times 4{.}000=1{.}200,$$ và $$\text{Tiết kiệm}=0{,}20\times 4{.}000=800.$$ Mục tiêu là giữ các hóa đơn thiết yếu ở mức bằng hoặc dưới 2.000, khống chế chi tiêu tùy ý quanh mức 1.200, và dành ít nhất 800 cho tiết kiệm và trả nợ.
Chia 50/30/20 ở các Mức Doanh Thu Khác Nhau
Quy tắc 50/30/20 chia thu nhập hàng tháng sau thuế (tiền đưa về nhà) của bạn thành ba khoản: 50% cho nhu cầu, 30% cho muốn, và 20% cho tiết kiệm và trả nợ. Bảng dưới đây cho thấy cách mỗi danh mục được chia tỷ lệ trên một số mức doanh thu ròng hàng tháng phổ biến.
| Thu Nhập Sau Thuế Hàng Tháng | Nhu Cầu (50%) | Muốn (30%) | Tiết Kiệm (20%) |
|---|---|---|---|
| $2,000 | $1,000 | $600 | $400 |
| $3,000 | $1,500 | $900 | $600 |
| $4,000 | $2,000 | $1,200 | $800 |
| $5,000 | $2,500 | $1,500 | $1,000 |
| $7,000 | $3,500 | $2,100 | $1,400 |
Mỗi khoản tiền chỉ đơn giản là thu nhập nhân với tỷ lệ phần trăm danh mục. Ví dụ, ở $4,000 mỗi tháng: \(\text{Nhu Cầu} = 0.50 \times 4000 = 2000\), \(\text{Muốn} = 0.30 \times 4000 = 1200\), và \(\text{Tiết Kiệm} = 0.20 \times 4000 = 800\). Lát 20% tiết kiệm cũng có thể tài trợ cho các khoản trả nợ bổ sung — ở $800 một tháng, nó có thể, ví dụ, tăng tốc độ trả lại số dư thẻ tín dụng.
Các Điều Khoản Lập Ngân Sách Chính Được Giải Thích
- Thu nhập sau thuế (ròng)
- Tiền thực tế được gửi vào tài khoản của bạn sau khi thuế thu nhập, thuế lương và các khoản khác bị trích nộp được loại bỏ. Quy tắc 50/30/20 luôn được áp dụng cho số tiền đưa về nhà này, chứ không phải mức lương brutto của bạn.
- Nhu Cầu (50%)
- Những chi phí cần thiết mà bạn không thể hợp lý tránh được: tiền thuê nhà hoặc thế chấp, tiện ích, hàng tạp hóa, bảo hiểm, giao thông để đi làm và thanh toán nợ tối thiểu. Nếu bạn ngừng trả các khoản này, bạn sẽ phải đối mặt với những hậu quả nghiêm trọng như bị trục xuất, mất khả năng thanh toán hoặc mất các dịch vụ cần thiết.
- Muốn (30%)
- Chi tiêu lối sống là tốt để có nhưng không cần thiết: ăn nhà hàng, đăng ký phát trực tuyến, sở thích, du lịch, các gói điện thoại nâng cao và giải trí. Đây là những lựa chọn cải thiện chất lượng cuộc sống hơn là sự sống còn.
- Tiết Kiệm (20%)
- Tiền dành cho tương lai tài chính của bạn — đóng góp vào quỹ khẩn cấp, tài khoản hưu trí, đầu tư và trả nợ bổ sung (trên mức tối thiểu). Khoản tiền này xây dựng an ninh dài hạn và giá trị ròng.
- Thanh toán nợ tối thiểu
- Khoản tiền nhỏ nhất mà nhà cho vay yêu cầu bạn trả mỗi tháng để giữ cho khoản vay hoặc thẻ tín dụng ở tình trạng tốt. Trong khung 50/30/20, các khoản thanh toán tối thiểu được tính là một nhu cầu, trong khi bất kỳ khoản thanh toán bổ sung nào vượt quá mức tối thiểu sẽ được tính vào danh mục tiết kiệm/nợ 20%.
- Chi tiêu tùy ý
- Chi tiêu mà bạn có toàn quyền kiểm soát từ tháng này sang tháng khác — về cơ bản giống với ý tưởng "muốn". Cắt giảm chi tiêu tùy ý là cách nhanh nhất để giải phóng tiền cho tiết kiệm hoặc trả nợ mà không ảnh hưởng đến nhu cầu cần thiết của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Nên dùng thu nhập gộp hay thu nhập ròng? Hãy dùng thu nhập ròng (sau thuế), vì đó mới là số tiền bạn thực sự có thể chi tiêu. Nếu công ty đã tự động trích các khoản đóng góp hưu trí, bạn có thể tính chúng vào nhóm tiết kiệm 20%.
Nếu nhu cầu thiết yếu của tôi vượt quá 50% thì sao? Ở những nơi có chi phí sinh hoạt cao, điều này khá phổ biến. Hãy xem 50/30/20 như một mục tiêu hướng tới — trước tiên cắt giảm nhóm mong muốn, rồi dần tìm cách hạ thấp các chi phí cố định theo thời gian.
20% tiết kiệm là trước hay sau khi trả nợ? Nhóm 20% gồm cả tiết kiệm lẫn các khoản trả nợ vượt mức tối thiểu bắt buộc. Riêng khoản trả nợ tối thiểu thì được tính vào nhu cầu thiết yếu.
