Công cụ tính độ sâu khoét côn là gì?
Khoét côn (countersink) tạo ra một hốc hình nón ở miệng lỗ đã khoan, để đầu vít chìm hoặc đinh tán nằm ngang bằng (hoặc thấp hơn) bề mặt vật liệu. Công cụ này cho bạn biết chính xác cần hạ dao khoét côn sâu bao nhiêu — chính là độ sâu Z (Z-depth) — để tạo ra mặt côn có đường kính đúng như mong muốn. Bạn chỉ cần nhập đường kính côn (phần miệng trên), đường kính lỗ đã khoan và góc côn của dao, kết quả độ sâu sẽ hiện ra theo đơn vị milimét.
Cách sử dụng
1. Đo hoặc xác định đường kính côn thành phẩm tại bề mặt (thường bằng đường kính đầu vít cộng thêm một chút khe hở). 2. Nhập đường kính lỗ mồi/lỗ thông đã khoan. 3. Chọn góc côn của dao — 82° là tiêu chuẩn phổ biến theo hệ Mỹ/inch, còn 90° thường dùng cho vít đầu chìm hệ mét. Kết quả là độ sâu hạ dao tính từ bề mặt xuống điểm cắt sâu nhất của mặt côn.
Giải thích công thức
Thành nón tạo một nửa góc θ/2 so với đường tâm. Trên một khoảng thay đổi bán kính là (Dcôn − Dlỗ)/2, độ hạ thẳng đứng bằng đúng khoảng thay đổi bán kính đó chia cho tan(θ/2). Khi nhân đôi phần bán kính để đưa về dạng đường kính, ta có:
$$Z = \dfrac{\text{Countersink Dia} - \text{Hole Dia}}{2\,\tan\!\left(\dfrac{\text{Angle}}{2}\right)}$$
Ví dụ minh họa
Giả sử bạn muốn khoét côn 10 mm trên một lỗ 5 mm bằng dao góc 90°. Nửa góc = 45°, \(\tan(45°) = 1\). $$Z = \frac{10 - 5}{2 \times 1} = \frac{5}{2} = 2{,}5 \text{ mm}$$ Với dao góc 82°, độ sâu sẽ là $$Z = \frac{10 - 5}{2 \times \tan(41°)} \approx \frac{5}{1{,}739} \approx 2{,}876 \text{ mm}$$
Câu hỏi thường gặp
Nên chọn góc nào? Hãy chọn khớp với đầu vít. Vít máy đầu chìm hệ inch thường là 82°; vít đầu chìm hệ mét theo DIN/ISO là 90°. Bu lông, chốt trong ngành hàng không thường dùng 100°.
Vì sao góc nhỏ hơn lại cho độ sâu lớn hơn? Góc côn nhỏ hơn (ví dụ 60°) tạo ra mặt nón dốc hơn, nên dao phải hạ sâu hơn mới đạt được cùng một đường kính tại bề mặt.
Có cần thêm khe hở không? Cắt đúng bằng đường kính đầu vít để đầu vít nằm ngang bằng bề mặt, hoặc cắt rộng hơn một chút nếu muốn đầu vít chìm hẳn xuống. Luôn thử trên phôi bỏ trước khi gia công thật.