Công cụ này làm gì
Công cụ này giải phương trình động năng cổ điển \(KE = \frac{1}{2} m v^{2}\) để tìm một trong ba đại lượng — động năng, khối lượng hoặc vận tốc — khi bạn đã biết hai đại lượng còn lại. Mỗi ô nhập đều có danh sách đơn vị riêng, nên bạn có thể kết hợp tùy ý giữa các đơn vị như kilôjun, kilôwatt-giờ, pound hay kilômét trên giờ. Bên trong, mọi giá trị đều được quy đổi về đơn vị SI cơ bản (jun, kilôgam, mét trên giây), áp dụng công thức, rồi đổi kết quả về lại đơn vị bạn đã chọn.
Cách sử dụng
Trước tiên, hãy chọn đại lượng cần tính trong danh sách "Chọn phép tính". Nếu chọn Tính KE, bạn nhập khối lượng và vận tốc. Với Tính khối lượng, bạn nhập động năng và vận tốc. Với Tính vận tốc, bạn nhập động năng và khối lượng. Hãy chọn đơn vị bên cạnh mỗi giá trị, có thể ấn định số chữ số có nghĩa (hoặc để ở chế độ "tự động" cho khoảng 6 chữ số), rồi xem kết quả.
Giải thích công thức
Động năng là năng lượng mà một vật có được nhờ chuyển động của nó. Quan hệ cơ bản là
$$KE = \frac{1}{2} m v^{2}$$Biến đổi lại ta có
$$m = \frac{2KE}{v^{2}}$$(cần \(v \ne 0\)) và
$$v = \sqrt{\frac{2KE}{m}}$$(cần \(m > 0\)). Vì vận tốc được bình phương nên dấu của nó không ảnh hưởng đến năng lượng; khi tính vận tốc, máy tính sẽ trả về độ lớn không âm.
Ví dụ minh họa
Một vật nặng 10 kg chuyển động với vận tốc 5 m/s có
$$KE = \frac{1}{2} \times 10 \times 5^{2} = \frac{1}{2} \times 10 \times 25 = \textbf{125 J}$$Tính ngược lại: với KE = 125 J và m = 10 kg, ta có
$$v = \sqrt{\frac{2 \times 125}{10}} = \sqrt{25} = 5 \text{ m/s}$$tương đương 18 km/h. Với KE = 125 J và v = 5 m/s, ta có
$$m = \frac{2 \times 125}{25} = 10 \text{ kg}$$
Hệ số chuyển đổi đơn vị sang SI
Phương trình động năng \(KE = \tfrac{1}{2} m v^2\) chỉ cho ra đơn vị jun khi khối lượng tính bằng kilôgam và vận tốc tính bằng mét trên giây. Máy tính sẽ chuyển mọi giá trị đầu vào sang các đơn vị SI này trước. Các hệ số dưới đây là những hệ số được dùng cho việc chuyển đổi đó.
Năng lượng (sang jun)
| Đơn vị | Tương đương theo J |
|---|---|
| 1 kJ (kilojun) | 1000 J |
| 1 kWh (kilôwatt-giờ) | 3.600.000 J |
| 1 cal (calo trung bình) | 4,19002 J |
| 1 BTU (trung bình) | 1055,87 J |
| 1 ft·lbf (foot-pound lực) | 1,35582 J |
Khối lượng (sang kilôgam)
| Đơn vị | Tương đương theo kg |
|---|---|
| 1 lb (pound) | 0,45359237 kg |
| 1 g (gam) | 0,001 kg |
| 1 oz (ounce) | 0,0283495 kg |
Vận tốc (sang mét trên giây)
| Đơn vị | Tương đương theo m/s |
|---|---|
| 1 km/h | 0,277778 m/s |
| 1 mph (dặm trên giờ) | 0,44704 m/s |
| 1 ft/s | 0,3048 m/s |
| 1 hải lý/giờ (knot) | 0,514444 m/s |
Vì vận tốc được bình phương nên sai sót khi chuyển đổi đơn vị tốc độ cũng bị bình phương theo. Ví dụ, nhập 100 km/h như thể nó là 100 m/s sẽ làm năng lượng lớn hơn khoảng 12,96 lần, vì \(3.6^2 = 12.96\).
Động năng trong các tình huống thường gặp
Mỗi giá trị dưới đây được tính từ \(KE = \tfrac{1}{2} m v^2\) với đơn vị SI. Các tốc độ cho theo km/h được chuyển đổi sang m/s trước.
| Vật thể | Khối lượng | Tốc độ | Động năng |
|---|---|---|---|
| Quả bóng chày (ném bóng) | 0,145 kg | 40 m/s | 116 J |
| Người chạy bộ | 70 kg | 5 m/s | 875 J |
| Ô tô | 1500 kg | 50 km/h (13,89 m/s) | ≈ 145 kJ (144.676 J) |
| Ô tô | 1500 kg | 100 km/h (27,78 m/s) | ≈ 579 kJ (578.704 J) |
| Viên đạn | 0,004 kg | 900 m/s | 1620 J |
Kiểm tra từng bước
- Quả bóng chày: \(KE = \tfrac{1}{2}(0.145)(40)^2 = 0.0725 \times 1600 = 116\) J.
- Người chạy bộ: \(KE = \tfrac{1}{2}(70)(5)^2 = 35 \times 25 = 875\) J.
- Ô tô với 50 km/h: \(v = 50 \times 0.277778 = 13.889\) m/s, nên \(KE = \tfrac{1}{2}(1500)(13.889)^2 \approx 750 \times 192.90 \approx 144{,}700\) J.
- Ô tô với 100 km/h: \(v = 27.778\) m/s, nên \(KE = 750 \times 771.6 \approx 578{,}700\) J.
- Viên đạn: \(KE = \tfrac{1}{2}(0.004)(900)^2 = 0.002 \times 810{,}000 = 1620\) J.
Tốc độ quan trọng hơn khối lượng. Tăng gấp đôi tốc độ ô tô từ 50 lên 100 km/h làm động năng của nó tăng \(2^2 = 4\) lần (từ khoảng 145 kJ lên 579 kJ). Viên đạn chỉ có khối lượng 0,004 kg, nhưng lại mang nhiều năng lượng hơn người chạy bộ nặng hơn nhiều, vì tốc độ của nó lớn gấp 180 lần. Đây là các giá trị của chất điểm lý tưởng hóa, và chúng bỏ qua chuyển động quay cũng như lực cản không khí.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao vận tốc phải khác 0 khi tính khối lượng? Công thức tính khối lượng có phép chia cho \(v^{2}\); vận tốc bằng 0 nghĩa là không có năng lượng nào mang thông tin về khối lượng, nên kết quả không xác định.
Động năng có thể âm không? Không. KE luôn bằng 0 hoặc dương, vì vậy việc tính vận tốc với năng lượng âm là phi vật lý và sẽ bị từ chối.
Dùng loại BTU và calo nào? Công cụ sử dụng BTU trung bình (1055,87 J) và calo trung bình (4,19002 J) để quy đổi đơn vị.