Độ dài đoạn thẳng là gì?
Đoạn thẳng là phần của một đường thẳng được giới hạn bởi hai điểm đầu mút. Độ dài của nó chính là khoảng cách theo đường thẳng giữa hai mút đó. Khi hai điểm được cho dưới dạng tọa độ trong mặt phẳng Descartes (hệ tọa độ Oxy), bạn có thể tính chính xác độ dài này bằng công thức khoảng cách — vốn là một ứng dụng trực tiếp của định lý Pytago.
Cách sử dụng công cụ
Nhập tọa độ của điểm đầu tiên dưới dạng (x₁, y₁) và điểm thứ hai dưới dạng (x₂, y₂). Công cụ sẽ lấy hiệu các tọa độ để tìm độ chênh lệch theo phương ngang (Δx) và theo phương dọc (Δy), bình phương từng giá trị, cộng lại rồi lấy căn bậc hai để cho ra độ dài đoạn thẳng. Tọa độ có thể là số dương, số âm hoặc số thập phân.
Giải thích công thức
Độ dài được tính theo công thức:
$$L = \sqrt{\left(\text{x}_2 - \text{x}_1\right)^2 + \left(\text{y}_2 - \text{y}_1\right)^2}$$
Hai hiệu số \((\text{x}_2 - \text{x}_1)\) và \((\text{y}_2 - \text{y}_1)\) tạo thành hai cạnh góc vuông của một tam giác vuông, còn bản thân đoạn thẳng chính là cạnh huyền. Việc bình phương sẽ triệt tiêu mọi dấu âm, vì vậy thứ tự bạn lấy hiệu không ảnh hưởng đến kết quả.
Ví dụ minh họa
Tìm độ dài đoạn thẳng giữa A(1, 2) và B(4, 6). Ở đây \(\Delta x = 4 - 1 = 3\) và \(\Delta y = 6 - 2 = 4\). Vậy $$L = \sqrt{3^2 + 4^2} = \sqrt{9 + 16} = \sqrt{25} = 5$$ đơn vị. Đây chính là tam giác vuông 3-4-5 quen thuộc.
Thêm các ví dụ minh họa
Mỗi ví dụ dùng \(L = \sqrt{(x_2 - x_1)^2 + (y_2 - y_1)^2}\).
Ví dụ 1: Tọa độ âm
Tìm độ dài đoạn thẳng từ \((-2, -1)\) đến \((2, 2)\).
- \(\Delta x = 2 - (-2) = 4\)
- \(\Delta y = 2 - (-1) = 3\)
- Bình phương: \(4^2 = 16\) và \(3^2 = 9\)
- Tổng: \(16 + 9 = 25\)
- Căn bậc hai: \(L = \sqrt{25} = \) 5
Trừ đi một tọa độ âm thì cộng thêm độ lớn của nó, nên cần cẩn thận với dấu. Sau khi bình phương, mọi dấu âm đều bị loại bỏ.
Ví dụ 2: Kết quả không phải số chính phương
Tìm độ dài từ \((0, 0)\) đến \((1, 1)\).
- \(\Delta x = 1 - 0 = 1\)
- \(\Delta y = 1 - 0 = 1\)
- Bình phương: \(1^2 = 1\) và \(1^2 = 1\)
- Tổng: \(1 + 1 = 2\)
- Căn bậc hai: \(L = \sqrt{2} \approx 1.4142\)
Đây là đường chéo của một hình vuông đơn vị. Đáp số chính xác là \(\sqrt{2}\), là số vô tỷ, nên phần thập phân là giá trị đã làm tròn.
Ví dụ 3: Đoạn thẳng đứng
Tìm độ dài từ \((3, 5)\) đến \((3, 11)\).
- \(\Delta x = 3 - 3 = 0\)
- \(\Delta y = 11 - 5 = 6\)
- Bình phương: \(0^2 = 0\) và \(6^2 = 36\)
- Tổng: \(0 + 36 = 36\)
- Căn bậc hai: \(L = \sqrt{36} = \) 6
Khi một hiệu bằng không, công thức rút gọn thành giá trị tuyệt đối của hiệu còn lại: \(L = |y_2 - y_1| = 6\).
So sánh các loại đoạn thẳng khác nhau
Cùng một công thức áp dụng cho mọi hướng của đoạn thẳng. Bảng này so sánh các trường hợp thường gặp.
| Kịch bản | Điểm 1 | Điểm 2 | Δx | Δy | Độ dài |
|---|---|---|---|---|---|
| Nằm ngang | (1, 2) | (7, 2) | 6 | 0 | 6 |
| Thẳng đứng | (4, −3) | (4, 5) | 0 | 8 | 8 |
| Đường chéo 45° | (0, 0) | (3, 3) | 3 | 3 | 3√2 ≈ 4.243 |
| Tam giác 3-4-5 | (0, 0) | (3, 4) | 3 | 4 | 5 |
| Hai điểm trùng nhau | (2, 2) | (2, 2) | 0 | 0 | 0 |
Ghi chú: đoạn nằm ngang và đoạn thẳng đứng chỉ cần một phép trừ. Đường chéo 45° có \(\Delta x = \Delta y\), nên độ dài của nó là \(|\Delta x|\sqrt{2}\). Nếu hai điểm giống nhau, đoạn thẳng có độ dài bằng không (đoạn suy biến).
Thuật ngữ và ký hiệu chính
- Đoạn thẳng: phần của một đường thẳng nằm giữa hai đầu mút, bao gồm cả hai đầu mút. Nó có độ dài hữu hạn, đo được.
- Đầu mút: một trong hai điểm giới hạn một đoạn thẳng, được viết là \((x_1, y_1)\) và \((x_2, y_2)\).
- Mặt phẳng tọa độ: một lưới hai chiều, trong đó mỗi điểm được xác định bằng một cặp có thứ tự \((x, y)\), đo từ gốc tọa độ dọc theo trục x nằm ngang và trục y thẳng đứng.
- Δx và Δy: sự thay đổi của tọa độ ngang và tọa độ dọc, \(\Delta x = x_2 - x_1\) và \(\Delta y = y_2 - y_1\). Chúng là hai cạnh góc vuông của tam giác vuông làm nền tảng cho công thức.
- Cạnh huyền: cạnh đối diện với góc vuông trong tam giác vuông, và là cạnh dài nhất. Bản thân đoạn thẳng là cạnh huyền của tam giác có hai cạnh góc vuông \(|\Delta x|\) và \(|\Delta y|\).
- Định lý Pythagoras: trong tam giác vuông có hai cạnh góc vuông \(a\), \(b\) và cạnh huyền \(c\), ta có \(a^2 + b^2 = c^2\). Công thức khoảng cách chính là định lý này áp dụng cho tọa độ.
- Khoảng cách Euclid: khoảng cách đường thẳng thông thường giữa hai điểm trong không gian phẳng, đây chính là đại lượng mà máy tính này tính.
- Đoạn thẳng so với tia so với đường thẳng: đoạn thẳng có hai đầu mút và độ dài hữu hạn. Tia có một đầu mút và kéo dài vô hạn theo một hướng. Đường thẳng kéo dài vô hạn về cả hai phía, nên cả tia lẫn đường thẳng đều không có độ dài hữu hạn.
- Trung điểm (liên quan nhưng khác): điểm nằm giữa hai đầu mút, tìm bằng cách lấy trung bình cộng các tọa độ: \(\left(\frac{x_1 + x_2}{2}, \frac{y_1 + y_2}{2}\right)\). Nó cho biết vị trí chứ không cho biết độ dài, dù nó chia đoạn thẳng thành hai phần bằng nhau.
Câu hỏi thường gặp
Thứ tự của hai điểm có quan trọng không? Không. Khi đổi chỗ hai điểm đầu mút, dấu của \(\Delta x\) và \(\Delta y\) sẽ đảo ngược, nhưng sau khi bình phương thì kết quả độ dài vẫn như nhau.
Kết quả tính theo đơn vị nào? Kết quả có cùng đơn vị với tọa độ bạn nhập. Nếu các trục tính bằng xăng-ti-mét thì độ dài cũng tính bằng xăng-ti-mét.
Tôi có thể dùng tọa độ âm không? Có. Phép trừ xử lý đúng các giá trị âm, ví dụ từ (−2, −1) đến (2, 2).