Công cụ này dùng để làm gì
Công cụ giúp bạn chuyển thông số ghi trên chai hóa chất gốc thành nồng độ mol có thể sử dụng được. Các axit và bazơ đậm đặc bán sẵn thường được ghi nhãn bằng hai con số: khối lượng riêng (tỷ trọng, đơn vị g/mL) và độ tinh khiết theo khối lượng (% w/w). Khi kết hợp với khối lượng mol (KLPT) của chất, hai thông số này cho biết chính xác có bao nhiêu mol chất tan trong một lít dung dịch — đó chính là nồng độ mol mà bạn cần để pha loãng và tính toán theo phương trình hóa học.
Cách sử dụng
Nhập khối lượng riêng in trên chai (ví dụ 1,18 g/mL với HCl đậm đặc), nồng độ % w/w (37% đối với loại HCl đó) và khối lượng mol của hợp chất (36,46 g/mol với HCl). Máy tính sẽ trả về nồng độ mol theo mol/L cùng với số gam chất tan nguyên chất trong mỗi lít.
Giải thích công thức
Khối lượng của một lít dung dịch bằng 1000 mL × khối lượng riêng (g/mL). Nhân với phần khối lượng (%w/w ÷ 100) sẽ ra số gam chất tan nguyên chất trong một lít đó. Chia cho khối lượng mol để chuyển từ gam sang mol, ta được mol/L:
$$M = \frac{1000 \cdot \rho \cdot \frac{\%w/w}{100}}{\text{KLPT}}$$
Ví dụ minh họa
Với axit clohydric đậm đặc: \(\rho = 1{,}18\ \text{g/mL}\), %w/w = 37, KLPT = 36,46 g/mol.
$$\text{g/L} = 1000 \times 1{,}18 \times 0{,}37 = 436{,}6\ \text{g/L}$$ $$M = 436{,}6 \div 36{,}46 \approx \mathbf{11{,}97\ \text{mol/L}}$$ đúng bằng con số ~12 M quen thuộc của HCl gốc.
Các thuốc thử đậm đặc thông dụng: Khối lượng riêng, %w/w, khối lượng mol và nồng độ mol
Bảng liệt kê các giá trị điển hình của một số thuốc thử gốc thông dụng. Nồng độ mol được tính theo công thức \(M = \dfrac{1000 \times d \times (\%w/w/100)}{MW}\). Các giá trị chỉ mang tính gần đúng và khác nhau tùy nhà sản xuất và từng lô, vì vậy hãy kiểm tra nhãn hoặc Giấy chứng nhận phân tích (CoA) trên chai của bạn.
| Thuốc thử | Khối lượng riêng (g/mL) | %w/w | Khối lượng mol (g/mol) | Nồng độ mol gần đúng (mol/L) |
|---|---|---|---|---|
| Axit clohidric (HCl) | 1.18 | 37 | 36.46 | ~12.0 |
| Axit sunfuric (H2SO4) | 1.84 | 98 | 98.08 | ~18.4 |
| Axit nitric (HNO3) | 1.41 | 69–70 | 63.01 | ~15.4–15.7 |
| Axit photphoric (H3PO4) | 1.69 | 85 | 98.00 | ~14.7 |
| Axit axetic băng (CH3COOH) | 1.05 | 99–100 | 60.05 | ~17.4 |
| Dung dịch amoniac (NH3) | 0.90 | 28–30 (giả định 28) | 17.03 | ~14.8 (theo NH3 28%) |
| Dung dịch natri hydroxit (NaOH) | 1.52 | 50 | 40.00 | ~19 |
Ghi chú: khoảng giá trị của axit nitric phản ánh nồng độ từ 69% (khoảng 15.4 M) đến 70% (khoảng 15.7 M). Giá trị của axit axetic băng giả định độ tinh khiết khoảng 99.5%. Giá trị của amoniac giả định NH3 chiếm 28% theo khối lượng; loại 30% ở cùng khối lượng riêng sẽ cho nồng độ mol cao hơn, nhưng khối lượng riêng thực tế giảm khi nồng độ tăng, vì vậy hãy dùng khối lượng riêng được in trên chai của bạn.
Thuật ngữ chính: Khối lượng riêng, %w/w, nồng độ mol và khối lượng mol
- Khối lượng riêng (g/mL)
- Khối lượng của dung dịch trên một đơn vị thể tích, thường được ghi ở 20 hoặc 25 °C. Giá trị này thay đổi nhẹ theo nhiệt độ.
- Tỷ trọng
- Tỷ số giữa khối lượng riêng của chất lỏng và khối lượng riêng của nước ở một nhiệt độ tham chiếu. Đại lượng này không có thứ nguyên và có giá trị bằng số gần như khối lượng riêng tính theo g/mL.
- % w/w (phần trăm khối lượng)
- Số gam chất tan trong 100 g tổng dung dịch (không phải trong 100 mL).
- Nồng độ mol (mol/L)
- Số mol chất tan trong một lít dung dịch. Giá trị này phụ thuộc nhiệt độ vì thể tích thay đổi.
- Độ molan (mol/kg)
- Số mol chất tan trên một kilogram dung môi. Giá trị này không phụ thuộc nhiệt độ.
- Khối lượng mol (g/mol)
- Khối lượng của một mol chất, tính bằng tổng khối lượng nguyên tử của các nguyên tố trong công thức.
- Thuốc thử gốc (đậm đặc)
- Dung dịch nồng độ cao ở dạng được cung cấp, sau đó được pha loãng để chuẩn bị các dung dịch làm việc.
- Giấy chứng nhận phân tích (CoA)
- Tài liệu của nhà sản xuất ghi hàm lượng (độ tinh khiết), khối lượng riêng và giới hạn tạp chất theo từng lô. Dùng tài liệu này để tính toán chính xác.
Câu hỏi thường gặp
% w/w có giống % v/v không? Không. Công cụ này dùng phần trăm theo khối lượng (khối lượng chất tan trên khối lượng dung dịch). Phần trăm theo thể tích cần một cách quy đổi khác.
Tìm khối lượng riêng và độ tinh khiết ở đâu? Chúng được in trên nhãn chai hóa chất hoặc trong Giấy Chứng Nhận Phân Tích (CoA).
Có dùng được cho bazơ hay muối trong dung dịch không? Được. Mọi dung dịch có thông số khối lượng riêng và % w/w đều áp dụng được, miễn là bạn nhập đúng khối lượng mol.