Quy tắc PERC là gì?
Tiêu chí Loại trừ Thuyên tắc Phổi (PERC – Pulmonary Embolism Rule-out Criteria) là một công cụ hỗ trợ quyết định lâm sàng, dùng cho những bệnh nhân đã được đánh giá có xác suất tiền nghiệm thấp với thuyên tắc phổi (PE). Nếu một bệnh nhân nguy cơ thấp thỏa mãn cả tám tiêu chí PERC, có thể loại trừ PE một cách an toàn mà không cần làm thêm các xét nghiệm như D-dimer hay chụp CT mạch máu, qua đó tránh được phơi nhiễm bức xạ, chi phí và kết quả dương tính giả không cần thiết.
8 tiêu chí
Một tiêu chí được xem là âm tính (thuận lợi) khi: tuổi dưới 50, nhịp tim dưới 100 lần/phút, độ bão hòa oxy trong khí trời từ 95% trở lên, không ho ra máu, không sử dụng estrogen (thuốc tránh thai đường uống hoặc liệu pháp hormone thay thế), không có tiền sử huyết khối tĩnh mạch sâu (DVT) hay PE, không phẫu thuật hoặc chấn thương phải nhập viện trong vòng 4 tuần gần đây, và không phù một bên chân. Cả tám tiêu chí đều phải âm tính thì quy tắc mới được thỏa mãn.
$$\text{PERC failed} = \sum \left[ \begin{gathered} \text{Age} \geq 50 \;+\; \text{HR} \geq 100 \;+\; \text{SpO}_2 < 95 \\[0.4em] +\; \text{Hemoptysis} \;+\; \text{Estrogen} \;+\; \text{Prior VTE} \\[0.4em] +\; \text{Surgery/Trauma} \;+\; \text{Leg swelling} \end{gathered} \right]$$
Cách sử dụng
Nhập tuổi, nhịp tim và SpO2 trong khí trời của bệnh nhân, sau đó trả lời năm câu hỏi có/không. Công cụ sẽ đếm xem có bao nhiêu tiêu chí dương tính. Không có tiêu chí nào dương tính nghĩa là PERC âm tính — loại trừ được PE. Nếu có từ một tiêu chí dương tính trở lên thì PERC dương tính — quy tắc không thể loại trừ PE và cần cân nhắc làm thêm các bước thăm dò.
Ví dụ minh họa
Một người 42 tuổi với nhịp tim 78, SpO2 98% và không có yếu tố nguy cơ nào: cả 8 tiêu chí đều âm tính, nên kết quả là PERC âm tính và PE được loại trừ. Nếu cũng bệnh nhân đó nhưng 55 tuổi với nhịp tim 105, sẽ có hai tiêu chí trở thành dương tính, khiến kết quả là PERC dương tính.
$$\text{PERC failed} = (\text{Age} \geq 50) + (\text{HR} \geq 100) = 1 + 1 = 2$$
Câu hỏi thường gặp
PERC có giúp chẩn đoán PE không? Không. Nó chỉ giúp loại trừ PE ở bệnh nhân nguy cơ thấp; nó không bao giờ khẳng định chẩn đoán.
Tôi có thể dùng PERC cho bệnh nhân nguy cơ cao không? Không. PERC chỉ được kiểm chứng cho những bệnh nhân có xác suất tiền nghiệm thấp được đánh giá trên lâm sàng (ví dụ qua cảm nhận lâm sàng hoặc thang điểm Wells thấp).
Nếu chỉ một tiêu chí dương tính thì sao? Quy tắc không đạt — hãy tiến hành xét nghiệm D-dimer hoặc chẩn đoán hình ảnh theo chỉ định lâm sàng phù hợp. Công cụ này mang tính giáo dục và không thay thế cho phán đoán lâm sàng.
