Quy tắc tam suất là gì?
Quy tắc tam suất là phương pháp kinh điển để giải các bài toán tỉ lệ: khi biết ba giá trị, bạn có thể tìm ra giá trị thứ tư còn thiếu. Quy tắc này có hai dạng. Ở dạng tỉ lệ thuận, hai đại lượng cùng tăng hoặc cùng giảm — mua càng nhiều táo thì càng tốn tiền. Ở dạng tỉ lệ nghịch, một đại lượng tăng thì đại lượng kia giảm — càng đông người làm thì càng ít thời gian hoàn thành công việc.
Cách sử dụng máy tính này
Hãy thiết lập bài toán theo dạng "a tương ứng với b, và c tương ứng với x". Nhập ba số đã biết là a, b và c, chọn Tỉ lệ thuận hoặc Tỉ lệ nghịch, rồi máy tính sẽ cho ra giá trị x ngay lập tức.
Giải thích công thức
Với tỉ lệ thuận, hai tỉ số luôn bằng nhau: \( a/b = c/x \), biến đổi thành $$x = \frac{\text{b} \times \text{c}}{\text{a}}$$. Với tỉ lệ nghịch, hai tích luôn bằng nhau: \( a \cdot b = c \cdot x \), suy ra $$x = \frac{\text{a} \times \text{b}}{\text{c}}$$. Việc duy nhất bạn cần quyết định là chọn đúng loại quan hệ tỉ lệ.
Ví dụ minh họa
Nếu 2 kg bột làm được 10 ổ bánh mì, thì 5 kg bột làm được bao nhiêu ổ? Đây là tỉ lệ thuận: \(a=2\), \(b=10\), \(c=5\), nên $$x = \frac{10 \times 5}{2} = 25 \text{ ổ bánh}$$ Bây giờ xét một trường hợp tỉ lệ nghịch: 4 công nhân xây xong một bức tường trong 6 giờ; vậy 3 công nhân cần bao lâu? \(a=4\), \(b=6\), \(c=3\), nên $$x = \frac{4 \times 6}{3} = 8 \text{ giờ}$$
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết là tỉ lệ thuận hay tỉ lệ nghịch? Hãy tự hỏi: nếu c tăng thì x có nên tăng theo không? Nếu có, đó là tỉ lệ thuận; nếu x phải giảm xuống, đó là tỉ lệ nghịch.
Tôi có thể dùng số thập phân không? Có, mọi số thực dương hoặc âm đều dùng được.
Tại sao kết quả là 0? Mẫu số (là a với tỉ lệ thuận, là c với tỉ lệ nghịch) không được bằng 0 — phép chia cho 0 là không xác định, nên máy tính trả về 0 như một cách phòng lỗi.
