Üçlü kural nedir?
Üçlü kural, orantı problemlerini çözmek için kullanılan klasik bir yöntemdir: elinizdeki üç değerle dördüncü, yani bilinmeyen değeri bulursunuz. İki türü vardır. Doğru orantıda iki büyüklük birlikte artar ya da birlikte azalır — daha çok elma daha çok para demektir. Ters orantıda ise biri artarken diğeri azalır — daha çok işçi, bir işin daha kısa sürede bitmesi anlamına gelir.
Hesaplama aracı nasıl kullanılır?
Problemi "a değerine b karşılık gelir, c değerine de x karşılık gelir" şeklinde kurun. Bilinen üç sayıyı (a, b ve c) girin, ardından Doğru ya da Ters seçeneğini belirleyin; araç x değerini anında hesaplar.
Formül açıklaması
Doğru orantıda oranlar eşit kalır: \(\frac{a}{b} = \frac{c}{x}\). Bu eşitliği düzenlediğimizde $$x = \frac{\text{b} \times \text{c}}{\text{a}}$$ formülünü elde ederiz. Ters orantıda ise çarpımlar eşit kalır: \(a \cdot b = c \cdot x\), yani $$x = \frac{\text{a} \times \text{b}}{\text{c}}$$. Vermeniz gereken tek karar, ilişkinin doğru mu yoksa ters mi olduğunu belirlemektir.
Çözümlü örnek
2 kg un ile 10 ekmek yapılıyorsa, 5 kg un ile kaç ekmek yapılır? Bu doğru orantıdır: a=2, b=10, c=5, dolayısıyla $$x = \frac{10 \times 5}{2} = \textbf{25 ekmek}.$$ Şimdi de ters orantıya bir örnek: 4 işçi bir duvarı 6 saatte örüyorsa, 3 işçi aynı duvarı kaç saatte örer? a=4, b=6, c=3, yani $$x = \frac{4 \times 6}{3} = \textbf{8 saat}.$$
Sık sorulan sorular
Doğru orantı mı, ters orantı mı olduğunu nasıl anlarım? Şunu sorun: c artarsa x de artmalı mı? Cevabınız evetse doğru orantıdır; x azalmalıysa ters orantıdır.
Ondalıklı sayı kullanabilir miyim? Evet, pozitif ya da negatif tüm gerçek sayılarla çalışır.
Neden sonuç 0 çıkıyor? Payda (doğru orantıda a, ters orantıda c) sıfır olamaz — sıfıra bölme tanımsızdır, bu yüzden araç güvenlik önlemi olarak 0 döndürür.
