3 Sayının Oranı Hesaplama Aracı nedir?
Bu araç, A:B:C şeklinde yazılan üç parçalı bir oranı, kendisine eşdeğer en sade biçimine indirger. Tıpkı bir kesri sadeleştirmek gibi, bir oran da üç parçanın hepsini birden bölen 1'den büyük tam sayı kalmadığında en sade halindedir. Örneğin \(12:18:30\) oranı, aynı orantısal ilişkiyi mümkün olan en küçük tam sayılarla ifade eden \(2:3:5\) biçimine sadeleşir.
Nasıl kullanılır?
Üç değeri A, B ve C alanlarına girip hesapla butonuna tıklayın. Hesaplayıcı, üç değerin en büyük ortak bölenini (OBEB) bulur ve her terimi bu sayıya böler. \(1.5:3:4.5\) gibi ondalıklı girişler de desteklenir — değerler önce tam sayıya yükseltilir, ardından sadeleştirilir.
Formülün açıklaması
Üç sayının en büyük ortak böleni, ikişer ikişer OBEB hesaplanarak bulunur: \(g = \gcd(\gcd(a,\ b),\ c)\). Sadeleştirilmiş oran ise aşağıdaki gibi olur:
$$\text{Ratio} = \frac{\text{A}}{g} : \frac{\text{B}}{g} : \frac{\text{C}}{g} \qquad g = \gcd\left(\text{A},\ \text{B},\ \text{C}\right)$$\(g\) her terimi tam olarak böldüğü için, yeni oran tam olarak aynı orantıyı temsil eder.
Örnek çözüm
\(12:18:30\) oranını ele alalım. 12 ile 18'in OBEB'i 6'dır; 6 ile 30'un OBEB'i de 6'dır, dolayısıyla \(g = 6\). Her terimi bölerek:
$$12/6 = 2, \quad 18/6 = 3, \quad 30/6 = 5$$En sade biçim \(2:3:5\)'tir.
Daha Fazla Çözümlü Örnek: Ondalıklar ve Zaten Sadeleştirilmiş Oranlar
Yöntem her zaman aynıdır. Herhangi bir değerde ondalık varsa, üç değerin tamamını aynı 10'un kuvvetiyle çarparak tam sayılara dönüştürün. Sonra üç sayının OBEB'ini zincir biçiminde bulun, \(g = \gcd(\gcd(a,b),c)\), ve her değeri buna bölün.
Örnek 1: 0.4 : 1.2 : 2
- 10 ile çarpın: \(0.4 : 1.2 : 2 \rightarrow 4 : 12 : 20\).
- \(\gcd(4, 12) = 4\).
- \(\gcd(4, 20) = 4\), dolayısıyla \(g = \) 4.
- Bölün: \(\frac{4}{4} : \frac{12}{4} : \frac{20}{4} = 1 : 3 : 5\).
Sonuç: 1 : 3 : 5.
Örnek 2: 1.5 : 2.25 : 3
- En uzun ondalık kısım iki basamaklıdır, bu yüzden 100 ile çarpın: \(1.5 : 2.25 : 3 \rightarrow 150 : 225 : 300\).
- \(\gcd(150, 225) = 75\).
- \(\gcd(75, 300) = 75\), dolayısıyla \(g = 75\).
- Bölün: \(\frac{150}{75} : \frac{225}{75} : \frac{300}{75} = 2 : 3 : 4\).
Sonuç: 2 : 3 : 4.
Örnek 3: 7 : 11 : 13 (zaten en sade biçimde)
- \(\gcd(7, 11) = 1\), çünkü iki sayı da asal ve farklıdır.
- \(\gcd(1, 13) = 1\), dolayısıyla \(g = 1\).
- Bölün: \(\frac{7}{1} : \frac{11}{1} : \frac{13}{1} = 7 : 11 : 13\).
Sonuç: 7 : 11 : 13, değişmedi. OBEB'in 1 olması, daha fazla sadeleştirmenin mümkün olmadığı anlamına gelir.
Sadeleştirilmiş Oranı Yorumlama
2 : 3 : 5 gibi bir oran, bir bütünün parçalarını anlatır. Parçaları toplarsak \(2 + 3 + 5 = 10\) toplam parça elde ederiz. Her değer, bu toplamın bir kesridir:
- Birinci pay: \(\frac{2}{10} = 20\%\)
- İkinci pay: \(\frac{3}{10} = 30\%\)
- Üçüncü pay: \(\frac{5}{10} = 50\%\)
Paylar toplamda %100 eder.
200'lük bir toplamı bölmek
Önce bir parçanın büyüklüğünü bulun: \(\frac{200}{10} = 20\). Sonra her oran terimiyle çarpın:
- \(2 \times 20 = 40\)
- \(3 \times 20 = 60\)
- \(5 \times 20 = 100\)
Kontrol: \(40 + 60 + 100 = 200\).
Denk oranlar ve en sade biçim
Sadeleştirilmiş oran, özgün oranla denktir. Örneğin 20 : 30 : 50 ile 2 : 3 : 5 aynı yüzdeleri ve herhangi bir toplamın aynı bölünmesini verir, çünkü her terim aynı sayıya bölünmüştür. Yalnızca her parçanın büyüklüğü değişir, oranlar değişmez. OBEB 1 ise oran zaten en sade tam sayı biçimindedir ve girdiğiniz sayılar en basit halidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Ondalıklı sayı girebilir miyim? Evet. \(1.5:3:4.5\) gibi değerler tam sayıya yükseltilir (\(15:30:45\)) ve \(1:2:3\) biçimine sadeleştirilir.
Oran zaten en sade halindeyse ne olur? OBEB 1 ise oran olduğu gibi geri verilir — örneğin \(4:9:25\) yine \(4:9:25\) olarak kalır.
Sıra önemli mi? Parçaların sırası korunur; yalnızca ölçek değişir, bu yüzden A:B:C doğrudan sadeleştirilmiş A:B:C ile eşleşir.