Máy Tính Tỷ Lệ 3 Số là gì?
Công cụ này giúp bạn rút gọn một tỷ lệ gồm ba phần, viết dưới dạng A:B:C, về dạng tương đương đơn giản nhất. Cũng giống như khi rút gọn phân số, một tỷ lệ được coi là tối giản khi không còn số nguyên nào lớn hơn 1 chia hết cho cả ba phần. Ví dụ, tỷ lệ 12:18:30 rút gọn thành 2:3:5 — vẫn diễn tả đúng mối quan hệ tỷ lệ ấy nhưng bằng những số nguyên nhỏ nhất có thể.
Cách sử dụng
Bạn chỉ cần nhập ba giá trị vào các ô A, B và C rồi bấm tính. Máy tính sẽ tìm ước chung lớn nhất (ƯCLN) của cả ba số và chia mỗi phần cho ƯCLN đó. Công cụ cũng hỗ trợ số thập phân, chẳng hạn 1.5:3:4.5 — các giá trị sẽ được nhân lên thành số nguyên trước, sau đó mới rút gọn.
Giải thích công thức
Ước chung lớn nhất của ba số được tìm bằng cách áp dụng ƯCLN của từng cặp hai số:
$$g = \gcd\left(\gcd\left(a,\ b\right),\ c\right)$$Khi đó tỷ lệ rút gọn sẽ là:
$$\text{Ratio} = \frac{a}{g} : \frac{b}{g} : \frac{c}{g}$$Vì \(g\) chia hết cho mọi phần, nên tỷ lệ mới vẫn giữ nguyên đúng tỷ lệ ban đầu.
Ví dụ minh họa
Xét tỷ lệ 12:18:30. ƯCLN của 12 và 18 là 6; ƯCLN của 6 và 30 cũng là 6, vậy \(g = 6\). Chia từng phần: \(12/6 = 2\), \(18/6 = 3\), \(30/6 = 5\). Dạng đơn giản nhất là 2:3:5.
Thêm các ví dụ minh họa: Số thập phân và tỉ lệ đã rút gọn
Phương pháp luôn giống nhau. Nếu có giá trị nào có phần thập phân, hãy nhân cả ba giá trị với cùng một lũy thừa của 10 để được các số nguyên. Sau đó tìm ƯCLN của ba số theo chuỗi, \(g = \gcd(\gcd(a,b),c)\), và chia từng giá trị cho số đó.
Ví dụ 1: 0,4 : 1,2 : 2
- Nhân với 10: \(0.4 : 1.2 : 2 \rightarrow 4 : 12 : 20\).
- \(\gcd(4, 12) = 4\).
- \(\gcd(4, 20) = 4\), nên \(g = \) 4.
- Chia: \(\frac{4}{4} : \frac{12}{4} : \frac{20}{4} = 1 : 3 : 5\).
Kết quả: 1 : 3 : 5.
Ví dụ 2: 1,5 : 2,25 : 3
- Phần thập phân dài nhất có hai chữ số, nên nhân với 100: \(1.5 : 2.25 : 3 \rightarrow 150 : 225 : 300\).
- \(\gcd(150, 225) = 75\).
- \(\gcd(75, 300) = 75\), nên \(g = 75\).
- Chia: \(\frac{150}{75} : \frac{225}{75} : \frac{300}{75} = 2 : 3 : 4\).
Kết quả: 2 : 3 : 4.
Ví dụ 3: 7 : 11 : 13 (đã ở dạng tối giản)
- \(\gcd(7, 11) = 1\), vì cả hai số đều là số nguyên tố và khác nhau.
- \(\gcd(1, 13) = 1\), nên \(g = 1\).
- Chia: \(\frac{7}{1} : \frac{11}{1} : \frac{13}{1} = 7 : 11 : 13\).
Kết quả: 7 : 11 : 13, không thay đổi. ƯCLN bằng 1 nghĩa là không thể rút gọn thêm.
Diễn giải tỉ lệ đã rút gọn
Một tỉ lệ như 2 : 3 : 5 mô tả các phần của một tổng thể. Cộng các phần lại ta được \(2 + 3 + 5 = 10\) phần tổng cộng. Mỗi giá trị do đó là một phân số của tổng đó:
- Phần thứ nhất: \(\frac{2}{10} = 20\%\)
- Phần thứ hai: \(\frac{3}{10} = 30\%\)
- Phần thứ ba: \(\frac{5}{10} = 50\%\)
Các phần cộng lại bằng 100%.
Chia tổng 200
Trước hết tìm độ lớn của một phần: \(\frac{200}{10} = 20\). Sau đó nhân với từng số hạng của tỉ lệ:
- \(2 \times 20 = 40\)
- \(3 \times 20 = 60\)
- \(5 \times 20 = 100\)
Kiểm tra: \(40 + 60 + 100 = 200\).
Tỉ lệ tương đương và dạng tối giản
Tỉ lệ đã rút gọn tương đương với tỉ lệ ban đầu. Ví dụ, 20 : 30 : 50 và 2 : 3 : 5 cho cùng các tỉ lệ phần trăm và cùng cách chia bất kỳ tổng nào, vì mọi số hạng đều được chia cho cùng một số. Chỉ độ lớn của mỗi phần thay đổi, còn tỉ lệ thì không. Nếu ƯCLN bằng 1, tỉ lệ đã ở dạng tối giản, và các số bạn nhập chính là dạng số nguyên đơn giản nhất.
Câu hỏi thường gặp
Tôi có thể nhập số thập phân không? Có. Các giá trị như 1.5:3:4.5 sẽ được quy đổi thành số nguyên (15:30:45) rồi rút gọn thành 1:2:3.
Nếu tỷ lệ đã là tối giản thì sao? Nếu ƯCLN bằng 1, tỷ lệ sẽ được giữ nguyên — ví dụ 4:9:25 vẫn là 4:9:25.
Thứ tự các phần có quan trọng không? Thứ tự các phần luôn được giữ nguyên; chỉ có tỷ lệ độ lớn thay đổi, nên A:B:C sẽ tương ứng trực tiếp với A:B:C sau khi rút gọn.