Số nghịch đảo là gì?
Số nghịch đảo của một số là giá trị mà khi nhân với số đó sẽ cho kết quả bằng 1. Nó còn được gọi là số nghịch đảo phép nhân. Với mọi số x khác 0, số nghịch đảo là \(\frac{1}{x}\). Với một phân số a/b, số nghịch đảo đơn giản là phân số bị lật ngược lại: \(\frac{b}{a}\). Riêng số 0 không có số nghịch đảo, vì phép chia cho 0 không xác định.
Cách sử dụng máy tính này
Bạn hãy chọn muốn đảo một số đơn lẻ hay một phân số. Với một số, hãy nhập giá trị bất kỳ (số nguyên, số thập phân hoặc số âm) và công cụ sẽ trả về 1 chia cho số đó. Với phân số, bạn nhập riêng tử số và mẫu số, rồi hệ thống sẽ hoán đổi vị trí của chúng. Kết quả được hiển thị dưới cả dạng phân số gọn gàng lẫn dạng số thập phân, để bạn dùng được dạng nào phù hợp với công việc của mình.
Giải thích công thức
Với một số đơn lẻ, quy tắc là
$$\text{nghịch\_đảo}(x) = \frac{1}{x}$$Với một phân số, quy tắc là
$$\text{nghịch\_đảo}\left(\frac{a}{b}\right) = \frac{b}{a}$$Thực ra đây cùng là một ý tưởng: một số nguyên x có thể viết thành phân số \(\frac{x}{1}\), nên khi lật ngược lại ta được \(\frac{1}{x}\). Lưu ý rằng số nghịch đảo của một số nghịch đảo sẽ trả về số ban đầu, và số nghịch đảo của 1 vẫn là 1.
Ví dụ minh họa
Lấy phân số \(\frac{3}{4}\). Hoán đổi tử số và mẫu số ta được \(\frac{4}{3}\). Quy ra số thập phân,
$$4 \div 3 \approx 1{,}333333$$Với một số đơn lẻ như 5, số nghịch đảo là
$$\frac{1}{5} = 0{,}2$$Giá trị nghịch đảo thường gặp
Nghịch đảo của một số \(x\) là \(\frac{1}{x}\). Với một phân số \(\frac{a}{b}\) (với \(a \neq 0\)), ta lật ngược nó để được \(\frac{b}{a}\). Nhân một số bất kỳ với nghịch đảo của nó luôn cho kết quả 1.
| Số | Nghịch đảo (phân số) | Nghịch đảo (thập phân) |
|---|---|---|
| 1 | 1/1 | 1 |
| 2 | 1/2 | 0.5 |
| 3 | 1/3 | 0.333… (lặp lại) |
| 4 | 1/4 | 0.25 |
| 5 | 1/5 | 0.2 |
| 8 | 1/8 | 0.125 |
| 10 | 1/10 | 0.1 |
| 0.5 (1/2) | 2/1 | 2 |
| 0.25 (1/4) | 4/1 | 4 |
| 0.2 (1/5) | 5/1 | 5 |
| 2/3 | 3/2 | 1.5 |
| 3/4 | 4/3 | 1.333… (lặp lại) |
| 5/8 | 8/5 | 1.6 |
| -2 | -1/2 | -0.5 |
| -1/2 | -2/1 | -2 |
Nhiều nghịch đảo là số thập phân lặp vô hạn. Ví dụ, \(\frac{1}{3} = 0.333\ldots\) (chữ số 3 lặp lại mãi mãi) và \(\frac{1}{7} = 0.142857142857\ldots\) (nhóm 142857 lặp lại). Trong các trường hợp này, dạng phân số là chính xác, còn dạng thập phân chỉ là giá trị xấp xỉ đã làm tròn.
Nghịch đảo với các loại đầu vào khác nhau
| Đầu vào | Nghịch đảo (phân số) | Nghịch đảo (thập phân) | Quy luật |
|---|---|---|---|
| 8 | 1/8 | 0.125 | Lớn hơn 1 → kết quả nằm giữa 0 và 1 |
| 2/5 | 5/2 | 2.5 | Nằm giữa 0 và 1 → kết quả lớn hơn 1 |
| 0.125 | 8/1 | 8 | Nằm giữa 0 và 1 → kết quả lớn hơn 1 |
| -3 | -1/3 | -0.333… (lặp lại) | Giữ nguyên dấu |
| 1 | 1/1 | 1 | Tự nghịch đảo |
| 0.001 | 1000/1 | 1000 | Gần 0 → kết quả rất lớn |
| 1000 | 1/1000 | 0.001 | Đầu vào lớn → kết quả gần 0 |
- Các số lớn hơn 1 có nghịch đảo nằm giữa 0 và 1.
- Các số nằm giữa 0 và 1 có nghịch đảo lớn hơn 1.
- Khi một giá trị càng gần 0, nghịch đảo của nó càng tăng về độ lớn không giới hạn (dương khi tiến từ phía trên, âm khi tiến từ phía dưới).
- Nghịch đảo luôn có cùng dấu với số ban đầu.
Thuật ngữ chính
- Nghịch đảo
- Số mà bạn nhân với một số đã cho để được 1. Với \(x \neq 0\), nó là \(\frac{1}{x}\); với một phân số \(\frac{a}{b}\), nó là \(\frac{b}{a}\).
- Nghịch đảo nhân
- Tên gọi khác của nghịch đảo. Nó thỏa mãn \(x \times \frac{1}{x} = 1\). Nó không giống nghịch đảo cộng (số đối, \(-x\)), thỏa mãn \(x + (-x) = 0\). Ví dụ, nghịch đảo nhân của 4 là 1/4, còn nghịch đảo cộng của nó là -4.
- Tử số
- Số ở trên cùng của một phân số; nó cho biết có bao nhiêu phần được đếm. Trong \(\frac{3}{4}\), tử số là 3.
- Mẫu số
- Số ở dưới cùng của một phân số; nó cho biết cần bao nhiêu phần bằng nhau để tạo thành một tổng thể. Lật một phân số là hoán đổi tử số và mẫu số.
- Không xác định (chia cho 0)
- Số 0 không có nghịch đảo, vì \(\frac{1}{0}\) đòi hỏi phép chia cho 0, điều không được định nghĩa. Tương tự, một phân số có tử số là 0, chẳng hạn \(\frac{0}{5}\), không thể lật ngược.
- Số tự nghịch đảo
- Các số bằng nghịch đảo của chính nó. Chỉ có 1 và -1 thỏa mãn, vì \(\frac{1}{1} = 1\) và \(\frac{1}{-1} = -1\).
Câu hỏi thường gặp
Số nghịch đảo của một số âm là gì? Giữ nguyên dấu: số nghịch đảo của -4 là \(-\frac{1}{4} = -0{,}25\).
Số 0 có số nghịch đảo không? Không. Vì bạn không thể chia cho 0, nên số 0 không có số nghịch đảo và máy tính sẽ trả về 0 để báo hiệu rằng giá trị này không xác định.
Số nghịch đảo của một số thập phân như 0,25 là gì? \(1 \div 0{,}25 = 4\), trùng khớp với việc lật phân số \(\frac{1}{4}\) thành \(\frac{4}{1}\).