Công Cụ Đổi Rise Over Run Sang Độ Là Gì?
Công cụ này chuyển một độ dốc được biểu diễn dưới dạng rise over run (chiều cao trên chiều ngang) thành góc nghiêng tính bằng độ. "Rise" là độ thay đổi theo phương đứng, còn "run" là độ thay đổi theo phương ngang. Tỉ lệ giữa hai giá trị này xác định độ dốc của một đường thẳng, đường dốc cho xe, mái nhà, con đường hay cầu thang — và độ dốc đó hoàn toàn có thể được diễn đạt bằng một góc. Công cụ mang tính phổ quát: nó hoạt động với mọi đơn vị (feet, mét, inch) miễn là rise và run dùng cùng một đơn vị.
Cách Sử Dụng
Nhập rise (độ cao theo phương đứng) và run (độ dài theo phương ngang). Công cụ sẽ trả về góc nghiêng tính bằng độ, phần trăm độ dốc tương ứng và tỉ lệ run trên rise. Ví dụ, giới hạn 1:12 của đường dốc dành cho xe lăn (một đơn vị chiều cao ứng với mười hai đơn vị chiều ngang) tương đương khoảng 4,76°.
Giải Thích Công Thức
Góc được tính bằng hàm arctang:
$$\theta = \arctan\left(\frac{\text{Rise}}{\text{Run}}\right) \times \frac{180}{\pi}$$Vì atan trả về kết quả theo radian, ta nhân với \(\frac{180}{\pi}\) để đổi sang độ. Phần trăm độ dốc đơn giản là \(\frac{\text{Rise}}{\text{Run}} \times 100\). Khi run bằng 0, độ dốc là thẳng đứng, cho ra góc 90°.
Ví Dụ Minh Họa
Giả sử một mái nhà cao lên 4 đơn vị cho mỗi 12 đơn vị chiều ngang. Khi đó \(\frac{\text{rise}}{\text{run}} = \frac{4}{12} = 0{,}3333\), và \(\arctan(0{,}3333) = 0{,}32175 \text{ rad}\). Nhân với \(\frac{180}{\pi}\) ta được:
$$\theta = \arctan\left(\frac{4}{12}\right) \times \frac{180}{\pi} = 18{,}43°$$Phần trăm độ dốc là \(33{,}33\%\) và tỉ lệ là \(3 : 1\).
Các độ dốc thông dụng: Tỉ lệ, phần trăm độ dốc và góc
Bảng này chuyển đổi các độ dốc quen thuộc giữa tỉ lệ nâng:chạy, phần trăm độ dốc và góc. Góc là \(\theta = \arctan(\text{độ cao}/\text{chiều ngang})\), còn phần trăm độ dốc là \(\text{độ cao}/\text{chiều ngang} \times 100\). Tỉ lệ viết dưới dạng 1:n nghĩa là cứ 1 đơn vị độ cao thì có n đơn vị chiều ngang.
| Tỉ lệ nâng:chạy | Phần trăm độ dốc | Góc (độ) |
|---|---|---|
| 1:48 | 2.08% | 1.19° |
| 1:20 | 5% | 2.86° |
| 1:12 | 8.33% | 4.76° |
| 1:8 | 12.5% | 7.13° |
| 1:4 | 25% | 14.04° |
| 1:2 | 50% | 26.57° |
| Độ dốc 10% (1:10) | 10% | 5.71° |
| Độ dốc mái 4/12 | 33.33% | 18.43° |
| Độ dốc mái 6/12 | 50% | 26.57° |
| Độ dốc mái 9/12 | 75% | 36.87° |
| Độ dốc mái 12/12 | 100% | 45° |
Phần trăm độ dốc có thể vượt quá 100% với các dốc đứng hơn 45°. Dốc 45° có độ cao bằng chiều ngang, tức đúng 100%. Dốc 200% nâng 2 đơn vị cho mỗi 1 đơn vị chiều ngang, tương ứng khoảng 63.4°. Góc tiến gần 90° khi độ dốc tăng không giới hạn.
Giới hạn độ dốc và tiêu chuẩn thông thường
Các số liệu dưới đây lấy từ những tiêu chuẩn cụ thể, chủ yếu tại Hoa Kỳ. Quy chuẩn địa phương và quy định của các quốc gia khác có thể khác, vì vậy hãy kiểm tra quy chuẩn áp dụng cho dự án của bạn.
- Đường dốc tiếp cận (ADA Standards for Accessible Design 2010, Hoa Kỳ): độ dốc dọc tối đa là 1:12 (8.33%, khoảng 4.76°). Độ dốc ngang tối đa là 1:48 (khoảng 2.08%, 1.19°). Độ cao tối đa cho một đoạn dốc đơn là 30 in (760 mm).
- Cầu thang dân dụng (International Residential Code, Hoa Kỳ, mục R311.7): chiều cao bậc tối đa là 7¾ in và chiều sâu bậc tối thiểu là 10 in. Điều này cho \(\arctan(7.75/10) \approx 37.8^\circ\), là cầu thang dốc nhất mà các giới hạn cơ bản cho phép.
- Góc cầu thang thông thường: hầu hết cầu thang thoải mái nằm trong khoảng 30° đến 37°. Cầu thang thoải hơn chiếm nhiều diện tích sàn hơn, còn cầu thang dốc hơn thì khó leo an toàn hơn.
- Độ dốc mái: trong thực hành ở Bắc Mỹ, độ dốc mái được ghi bằng số đơn vị độ cao trên 12 đơn vị chiều ngang. Mái 6/12 nâng 6 in cho mỗi 12 in chiều ngang (26.57°).
- Đường cao tốc: độ dốc thường được giữ dưới khoảng 6-8%, tùy địa hình và tốc độ thiết kế (hướng dẫn thiết kế như của AASHTO tại Hoa Kỳ). Các đoạn dốc hơn vẫn tồn tại và thường được báo bằng biển với phần trăm độ dốc.
Đây là các giá trị tham khảo chung, không thay thế cho quy chuẩn do cơ quan địa phương của bạn áp dụng hoặc lời khuyên từ chuyên gia có trình độ.
Câu Hỏi Thường Gặp
Độ dốc 1:1 ứng với góc bao nhiêu? Rise bằng run cho ra \(\arctan(1) = 45°\).
Đơn vị có quan trọng không? Không — chỉ tỉ lệ giữa rise và run mới quan trọng, nên bất kỳ đơn vị nhất quán nào cũng được.
Nếu run bằng 0 thì sao? Độ dốc là thẳng đứng và góc bằng 90°.