Công cụ này làm gì
Công cụ giúp bạn xác định đường tròn nội tiếp của một tam giác bất kỳ chỉ từ độ dài ba cạnh. Đường tròn nội tiếp là đường tròn lớn nhất có thể nằm gọn bên trong tam giác, tiếp xúc với cả ba cạnh, và tâm của nó chính là tâm đường tròn nội tiếp (incenter). Kết quả trả về gồm: bán kính đường tròn nội tiếp (\(r\)), đường kính, diện tích đường tròn nội tiếp, diện tích tam giác và tỉ lệ giữa diện tích đường tròn nội tiếp so với diện tích tam giác. Bạn cần nhập cả ba cạnh theo cùng một đơn vị "L"; bán kính và đường kính sẽ tính theo L, còn diện tích theo L², công cụ không tự quy đổi đơn vị.
Cách sử dụng
Nhập độ dài ba cạnh \(a\), \(b\) và \(c\). Cả ba phải là số dương và thỏa mãn bất đẳng thức tam giác — mỗi cạnh phải nhỏ hơn hẳn tổng hai cạnh còn lại. Nếu ba số không tạo thành một tam giác hợp lệ, công cụ sẽ báo lỗi thay vì đưa ra một kết quả vô nghĩa.
Giải thích công thức
Trước tiên, tính nửa chu vi $$s = \frac{a + b + c}{2}$$ Công thức Heron cho diện tích tam giác $$S_t = \sqrt{s(s-a)(s-b)(s-c)}$$ Bán kính đường tròn nội tiếp đơn giản bằng diện tích chia cho nửa chu vi: $$r = \frac{S_t}{s}$$ Từ đó, đường kính là \(\phi = 2r\), diện tích đường tròn nội tiếp là \(S_c = \pi r^{2}\), và tỉ lệ diện tích là \(S_c / S_t\).
Ví dụ minh họa
Với tam giác vuông kinh điển 3-4-5: $$s = \frac{3+4+5}{2} = 6$$ $$S_t = \sqrt{6\cdot 3\cdot 2\cdot 1} = \sqrt{36} = 6$$ Vậy \(r = 6/6 = 1\), đường kính \(= 2\), diện tích đường tròn nội tiếp \(= \pi\cdot 1^{2} \approx 3{,}14159\), và tỉ lệ diện tích \(= 3{,}14159 / 6 \approx 0{,}5236\).
Kết quả đường tròn nội tiếp với các hình dạng tam giác khác nhau
Bảng so sánh các tam giác có kích thước tương đối gần nhau (chu vi từ 11–18, theo bất kỳ đơn vị độ dài nhất quán nào). Bảng dùng \(s=\frac{a+b+c}{2}\), công thức Heron \(S_t=\sqrt{s(s-a)(s-b)(s-c)}\), \(r=\frac{S_t}{s}\), \(S_c=\pi r^2\) và tỷ số \(\frac{S_c}{S_t}\).
| Các cạnh (a, b, c) | Nửa chu vi s | Diện tích tam giác St | Bán kính nội tiếp r | Diện tích đường tròn nội tiếp Sc | Tỷ số Sc/St |
|---|---|---|---|---|---|
| 6, 6, 6 (đều) | 9 | ≈ 15.588 | √3 ≈ 1.732 | 3π ≈ 9.425 | ≈ 0.6046 |
| 3, 4, 5 (vuông) | 6 | 6 | 1 | π ≈ 3.142 | ≈ 0.5236 |
| 5, 5, 6 (cân) | 8 | 12 | 1.5 | 2.25π ≈ 7.069 | ≈ 0.5890 |
| 1, 5, 5.9 (dẹt) | 5.95 | ≈ 1.183 | ≈ 0.199 | ≈ 0.124 | ≈ 0.105 |
Kiểm tra tam giác dẹt: \(s=5.95\), nên \(S_t=\sqrt{5.95\cdot 4.95\cdot 0.95\cdot 0.05}\approx\sqrt{1.399}\approx 1.183\), và \(r=\frac{1.183}{5.95}\approx 0.199\). Vì \(S_c=\pi r^2\) và \(S_t=rs\), tỷ số được rút gọn thành \(\frac{\pi r}{s}\approx\frac{\pi\cdot 0.199}{5.95}\approx 0.105\).
Các cạnh càng cân đối thì tỷ số càng lớn. Khi tam giác bị ép phẳng, tỷ số tiến về 0.
Diễn giải tỷ số và bán kính nội tiếp
Tỷ số luôn nhỏ hơn 1. Đường tròn nội tiếp nằm hoàn toàn bên trong tam giác, nên \(S_c<S_t\). Vì \(S_t=rs\), tỷ số là \(\frac{S_c}{S_t}=\frac{\pi r^2}{rs}=\frac{\pi r}{s}\). Giá trị lớn nhất đạt được ở tam giác đều:
$$\frac{S_c}{S_t}=\frac{\pi}{3\sqrt{3}}\approx 0.6046$$
Tam giác dẹt hoặc gần suy biến (một cạnh gần bằng tổng hai cạnh còn lại) có \(S_t\to 0\) và \(r\to 0\), nên tỷ số tiến về 0.
- Độ tròn hay độ gọn: tỷ số gần 0.6046 nghĩa là tam giác gần đều. Tỷ số thấp nghĩa là tam giác dài, mảnh hoặc dạng lát mỏng.
- Bán kính r lớn hơn với cùng chu vi nghĩa là tam giác gọn hơn, vì \(r=\frac{S_t}{s}\) và với chu vi cố định, diện tích lớn nhất ở tam giác đều.
- Tam giác vuông: với hai cạnh góc vuông \(a, b\) và cạnh huyền \(c\), \(r=\frac{a+b-c}{2}\). Với 3-4-5, công thức này cho \(\frac{3+4-5}{2}=1\), khớp với công thức Heron.
- Đường tròn nội tiếp so với đường tròn ngoại tiếp: đường tròn nội tiếp tiếp xúc với ba cạnh từ bên trong, còn đường tròn ngoại tiếp đi qua ba đỉnh. Trong tam giác đều, bán kính ngoại tiếp là \(R=2r\). Với các tam giác khác, \(R\ge 2r\) (bất đẳng thức Euler).
Thuật ngữ chính: Đường tròn nội tiếp, Tâm nội tiếp, Nửa chu vi
- Đường tròn nội tiếp
- Hình tròn lớn nhất vừa khít bên trong tam giác. Nó tiếp xúc với cả ba cạnh. Diện tích của nó là \(S_c=\pi r^2\).
- Tâm nội tiếp
- Tâm của đường tròn nội tiếp, nằm tại giao điểm của ba đường phân giác trong. Nó luôn nằm bên trong tam giác.
- Bán kính nội tiếp (r)
- Bán kính của đường tròn nội tiếp, \(r=\frac{S_t}{s}\). Đường kính là \(2r\).
- Nửa chu vi (s)
- Một nửa chu vi, \(s=\frac{a+b+c}{2}\), trong đó a, b, c là độ dài ba cạnh.
- Công thức Heron
- Diện tích tam giác chỉ từ các cạnh: \(S_t=\sqrt{s(s-a)(s-b)(s-c)}\).
- Bất đẳng thức tam giác
- Ba độ dài tạo thành tam giác thực chỉ khi mỗi cạnh nhỏ hơn tổng hai cạnh còn lại (ví dụ \(a<b+c\)). Nếu một cạnh bằng tổng hai cạnh kia, tam giác suy biến với diện tích 0.
- Điểm tiếp xúc
- Điểm mà đường tròn nội tiếp chạm vào một cạnh. Bán kính đến điểm đó vuông góc với cạnh. Độ dài tiếp tuyến từ đỉnh A là \(s-a\), tương tự \(s-b\) và \(s-c\) từ B và C.
- Đường tròn ngoại tiếp
- Đường tròn đi qua cả ba đỉnh, có bán kính R và tâm tại giao điểm của các đường trung trực. Đây không phải đường tròn nội tiếp.
- Ký hiệu dùng ở đây
- a, b, c là các cạnh; s là nửa chu vi; St là diện tích tam giác; Sc là diện tích đường tròn nội tiếp; φ biểu thị tỷ số diện tích \(\frac{S_c}{S_t}\).
Câu hỏi thường gặp
Đường tròn nội tiếp là gì? Đó là đường tròn duy nhất nằm bên trong tam giác và tiếp xúc với cả ba cạnh. Tâm của nó là incenter — giao điểm của ba đường phân giác trong.
Vì sao tôi gặp báo lỗi? Vì ba cạnh bạn nhập không tạo thành một tam giác thực — hoặc có một cạnh bằng 0 hay âm, hoặc một cạnh dài hơn tổng hai cạnh còn lại.
Công cụ có dùng được cho mọi tam giác không? Có, từ tam giác thường, tam giác cân, tam giác đều cho đến tam giác vuông đều tính được, miễn là bất đẳng thức tam giác được thỏa mãn.