Tỷ lệ đơn vị là gì?
Tỷ lệ (rate) là một tỉ số so sánh hai đại lượng có đơn vị đo khác nhau, chẳng hạn như dặm và giờ, hay tiền và quả táo. Tỷ lệ đơn vị (unit rate) diễn đạt cùng phép so sánh đó nhưng với mẫu số đúng bằng 1. Ví dụ, "30 dặm trong 2,5 giờ" sẽ trở thành tỷ lệ đơn vị "12 dặm mỗi giờ". Khi tử số là giá tiền, tỷ lệ đơn vị thường được gọi là đơn giá hoặc chi phí đơn vị - chẳng hạn "1,80 đô cho 3 quả táo" tương đương "0,60 đô mỗi quả táo".
Cách sử dụng công cụ này
Nhập đại lượng ở tử số (số trên cùng) cùng nhãn chữ tùy chọn cho nó, sau đó nhập đại lượng ở mẫu số (số dưới) và nhãn của nó. Bấm tính. Công cụ sẽ chia tử số cho mẫu số và hiển thị cả tỷ lệ đơn vị dưới dạng số lẫn một câu kết quả dễ hiểu, kèm theo toàn bộ các bước rút gọn. Các nhãn đơn vị chỉ mang tính trình bày - chúng chỉ định hình cách diễn đạt câu trả lời chứ không bao giờ ảnh hưởng đến phép tính. Công cụ chấp nhận cả số âm và số thập phân.
Giải thích công thức
Tỷ lệ đơn vị đơn giản là
$$\text{Unit Rate} = \frac{\text{Numerator Qty}}{\text{Denominator Qty}}$$tức là \(r = a / b\), trong đó a là đại lượng ở tử số và b là đại lượng ở mẫu số. Về mặt khái niệm, bạn chia cả tử và mẫu của tỷ lệ ban đầu cho b: mẫu số trở thành \(b / b = 1\), còn tử số trở thành \(a / b = r\). Kết quả là tỷ lệ "r trên 1", và đó chính là một tỷ lệ đơn vị.
Ví dụ minh họa
Giả sử một chiếc xe đi được 30 dặm trong 2,5 giờ. Đại lượng tử số = 30 (dặm), đại lượng mẫu số = 2,5 (giờ). Tỷ lệ đơn vị =
$$\frac{30}{2{,}5} = 12$$Chia cả tử và mẫu cho 2,5 ta được 12 dặm trên 1 giờ, vậy kết quả là "= 12 dặm mỗi giờ".
So sánh đơn giá giữa các tình huống
Đơn giá là đại lượng tử số chia cho đại lượng mẫu số. Bảng dưới đây đưa ra bốn ví dụ. Với giá cả, đơn giá thấp hơn là lựa chọn rẻ hơn, miễn là các đơn vị giống nhau. Với tốc độ và năng suất làm việc, tỷ lệ cao hơn thì nhanh hơn.
| Tình huống | Tử số | Mẫu số | Đơn giá | Rẻ hơn / nhanh hơn trên mỗi đơn vị? |
|---|---|---|---|---|
| Lựa chọn A: hũ nhỏ | $3.60 | 12 oz | \(\frac{3.60}{12} = 0.30\) $/oz | Đắt hơn trên mỗi ounce so với lựa chọn B |
| Lựa chọn B: hũ lớn | $5.00 | 20 oz | \(\frac{5.00}{20} = \)0.25 $/oz | Rẻ hơn trên mỗi ounce (tiết kiệm $0.05 mỗi oz so với A) |
| Chuyến đi bằng ô tô | 150 dặm | 2.5 giờ | \(\frac{150}{2.5} = \)60 mph | Chỉ là tốc độ; nhanh hơn bất kỳ chuyến đi nào có tốc độ trung bình dưới 60 mph |
| Gõ phím | 240 từ | 4 phút | \(\frac{240}{4} = 60\) từ/phút | Chỉ là tốc độ; con số cao hơn nghĩa là nhanh hơn |
Lưu ý rằng hũ lớn hơn không phải lúc nào cũng rẻ hơn trên mỗi đơn vị. Luôn tính đơn giá để kiểm tra.
Cách diễn giải đơn giá
- Giá thấp hơn nghĩa là chi phí trên mỗi đơn vị thấp hơn. Khi hai đơn giá dùng cùng một đơn vị, đơn giá thấp hơn sẽ có chi phí thấp hơn cho cùng một lượng sản phẩm.
- Chỉ so sánh các đơn vị giống nhau. Hãy quy đổi trước. Ví dụ, $0.25/oz tương đương $0.25 × 16 = $4.00/lb, vì 1 lb = 16 oz. So sánh $0.25/oz với $3.80/lb mà không quy đổi sẽ gây hiểu lầm.
- Tỷ lệ nhỏ hơn 1 nghĩa là có ít hơn một đơn vị tử số cho mỗi đơn vị mẫu số. Ví dụ, 3 dặm trong 4 giờ là 0.75 dặm mỗi giờ. Cũng có thể đọc theo chiều ngược lại, là khoảng 1.33 giờ mỗi dặm.
- Dấu âm biểu thị hướng ngược lại hoặc sự giảm xuống. Ví dụ, thay đổi −20 đơn vị trong 4 ngày là −5 đơn vị mỗi ngày, nghĩa là sự mất mát.
- Tỷ lệ là một giá trị trung bình. Nó giả định một tỷ lệ không đổi. Một chuyến đi có tốc độ trung bình 60 mph có thể bao gồm các lần dừng và các đoạn đường nhanh hơn hoặc chậm hơn. Giảm giá theo số lượng lớn hoặc khuyến mãi cũng có thể làm thay đổi giá trên mỗi đơn vị ở các số lượng khác nhau.
- Mẫu số không thể bằng không. Tỷ lệ trên không đơn vị là không xác định.
- Giá không phải là yếu tố duy nhất. Chất lượng, thời hạn sử dụng và việc bạn có dùng hết sản phẩm hay không cũng quan trọng.
Các quy đổi đơn vị thường dùng khi so sánh tỷ lệ
Quy đổi cả hai đại lượng về cùng một đơn vị trước khi so sánh. Các giá trị gallon dưới đây là gallon Mỹ, và 1 dặm là dặm quốc tế.
| Loại | Quy đổi |
|---|---|
| Khối lượng (hệ đo lường Mỹ) | 1 lb = 16 oz |
| Khối lượng (hệ mét) | 1 kg = 1000 g |
| Khối lượng (hệ mét sang hệ Mỹ) | 1 kg ≈ 2.2046 lb |
| Thể tích (Mỹ) | 1 gal = 128 fl oz |
| Thể tích (hệ mét) | 1 L = 1000 mL |
| Thể tích (Mỹ sang hệ mét) | 1 gal ≈ 3.7854 L |
| Thời gian | 1 giờ = 60 phút |
| Khoảng cách | 1 dặm ≈ 1.6093 km |
| Số đếm | 1 tá = 12 |
Để quy đổi đơn giá, hãy áp dụng hệ số vào mẫu số. Ví dụ, $2.40 mỗi lb là $2.40 ÷ 16 = $0.15 mỗi oz.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mẫu số không được bằng 0? Tỷ lệ đơn vị đưa mẫu số về 1 bằng cách chia cho đại lượng ở mẫu số. Phép chia cho 0 không xác định, nên mẫu số bằng 0 không thể tạo thành một tỷ lệ.
Kết quả có thể âm không? Có. Nếu một trong hai đại lượng là số âm thì thương sẽ mang dấu tương ứng, ví dụ \(-30 / 2{,}5 = -12\).
Nhãn đơn vị có làm thay đổi phép tính không? Không. Tên đơn vị chỉ là nhãn chữ dùng để diễn đạt câu trả lời; kết quả thuần túy là thương của hai số.