Desil nedir?
Desiller, sıralanmış bir veri kümesini on eşit parçaya böler. D1'den D9'a kadar etiketlenen toplam dokuz desil vardır. İlk desil (D1), verinin %10'unun altında kaldığı değeri ifade eder; D5 medyandır (%50) ve D9 ise %90'lık noktayı işaretler. Desiller istatistikte, eğitimde (sınav puanlarının dilimlere ayrılmasında), ekonomide (gelir dağılımında) ve finansta bir değerin bir popülasyon içindeki konumunu tanımlamak için yaygın olarak kullanılır.
Bu araç nasıl kullanılır?
Sayılarınızı virgül veya boşlukla ayırarak girin, ardından hangi desili istediğinizi seçin (1 ile 9 arasında k değeri). Araç değerleri sıralar, sıra konumunu \(L = \frac{k(n+1)}{10}\) formülüyle hesaplar ve desil değerini döndürür; konum tam sayı değilse iki veri noktası arasında interpolasyon yapar.
Formülün açıklaması
Sıralanmış n adet değer için k'ıncı desilin konumu \(L = \frac{k(n+1)}{10}\) ile bulunur. L bir tam sayıysa, desil basitçe o sıradaki değerdir. L sıralar arasına düşerse (örneğin 3,4), desil 3. değerden 4. değere doğru yolun %40'ında yer alır:
$$D = x_3 + 0{,}4\,(x_4 - x_3)$$1 veya altındaki konumlar en küçük değeri, n veya üzerindeki konumlar ise en büyük değeri kullanır.
Örnek hesaplama
2, 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 18, 20 verilerini ele alalım (\(n = 10\)) ve D3'ü bulalım. Konum \(L = \frac{3 \times (10 + 1)}{10} = 3{,}3\) olur. Buna göre D3, 3. değerden (6) 4. değere (8) doğru yolun %30'unda yer alır:
$$D_3 = 6 + 0{,}3 \times (8 - 6) = 6{,}6$$Sık sorulan sorular
Desil ile persentil arasındaki fark nedir? Desiller veriyi 10 parçaya, persentiller ise 100 parçaya böler. Dk, (10k)'ıncı persentile eşittir; yani D3, 30. persentildir.
Neden verilerimde olmayan ondalıklı bir sonuç çıkıyor? Hesaplanan sıra konumu tam sayı olmadığında, araç en yakın iki değer arasında interpolasyon yapar; bu nedenle sonuç orijinal listenizde bulunmayan bir sayı olabilir.
Verileri girme sırası önemli mi? Hayır — araç verileri sizin için sıralar, dolayısıyla sayıları herhangi bir sırada yapıştırabilirsiniz.
Daha Fazla Çalışılmış Örnekler
Aşağıdaki her örnek aynı üç adımı izler: verileri sırala, derece pozisyonunu hesapla \(P = \dfrac{k\,(n+1)}{10}\), sonra bunu tam sayı kısmı \(L = \lfloor P \rfloor\) ve kesir \(f = P - L\) olarak böl ve sıralanmış değerlerin \(L\). ve \((L+1)\). değerleri arasında interpolasyon yap.
Örnek 1 — tam sayı derece (n = 19, k = 5)
Ham giriş: 2, 4, 5, 7, 8, 10, 11, 13, 14, 16, 18, 19, 21, 23, 25, 26, 28, 30, 32
Sıralanmış liste (zaten artan), 1–19 dereceler ile:
2, 4, 5, 7, 8, 10, 11, 13, 14, 16, 18, 19, 21, 23, 25, 26, 28, 30, 32 → \(n = 19\)
Derece pozisyonu:
$$P = \frac{5\,(19+1)}{10} = \frac{5 \times 20}{10} = \frac{100}{10} = 10$$İnterpolasyon: \(L = \lfloor 10 \rfloor = 10\) ve \(f = 10 - 10 = 0\), bu yüzden kesirli terim kaybolur:
$$D_5 = x_{(10)} + 0 \times \bigl(x_{(11)} - x_{(10)}\bigr) = 16 + 0 \times (18 - 16) = 16$$Son değer: \(D_5 = \) 16. P tam olarak bir tam sayıya düştüğü için, interpolasyon gerekmedi ve \(D_5\) basitçe 10. sıralanmış gözlem — n = 19 için bu aynı zamanda medyandır.
Örnek 2 — küçük, sıralanmamış n tekrarlanan değerler ile (n = 7)
Ham giriş: 12, 5, 9, 5, 20, 9, 14
Sıralama adımı: 5, 5, 9, 9, 12, 14, 20 → \(n = 7\), bu yüzden dereceler 1 ile 7 arasında çalışır ve \(n + 1 = 8\). Tekrarlanan 5'ler 1 ve 2 derecelerini kaplar; tekrarlanan 9'lar 3 ve 4 derecelerini kaplar. Beraberler ayrı gözlemler olarak tutulur — birleştirilmezler.
D1:
$$P = \frac{1 \times 8}{10} = 0.8, \qquad L = \lfloor 0.8 \rfloor = 0, \qquad f = 0.8$$Derece 0 mevcut değil (en küçük değerin altında \(x_{(0)}\) yoktur), bu yüzden hedef pozisyon verinin dışında kalır ve sonuç minimuma kısıtlanır:
$$D_1 = x_{(1)} = 5$$D9:
$$P = \frac{9 \times 8}{10} = 7.2, \qquad L = \lfloor 7.2 \rfloor = 7, \qquad f = 0.2$$İnterpolasyon \(x_{(8)}\) gerektirir, ancak liste derece 7'de durur, bu yüzden sonuç maksimuma kısıtlanır:
$$D_9 = x_{(7)} = 20$$Aynı veriler için D5 listenin içine temiz bir şekilde iniyor:
$$P = \frac{5 \times 8}{10} = 4, \qquad L = 4,\; f = 0 \quad\Rightarrow\quad D_5 = x_{(4)} = 9$$Son değerler: \(D_1 = 5\), \(D_5 = \) 9, \(D_9 = 20\). Sadece 7 gözlem ile, \(D_1\) ve \(D_9\) en küçük ve en büyük değerlere çöker; bir veri seti, k = 1 için P'nin derece 1'de veya içinde düşmesi için \(n \ge 9\) gerekir, ve benzer şekilde k = 9 için de \(n \ge 9\) gerekir.
Örnek 3 — 25 sınav puanı, D8'i bul
Ham giriş (puanlar kaydedildikleri sırada):
72, 85, 58, 90, 66, 41, 78, 93, 62, 70, 99, 55, 80, 68, 48, 96, 74, 60, 82, 52, 91, 63, 76, 65, 71
Sıralanmış liste (dereceler 1–25):
41, 48, 52, 55, 58, 60, 62, 63, 65, 66, 68, 70, 71, 72, 74, 76, 78, 80, 82, 85, 90, 91, 93, 96, 99 → \(n = 25\)
8. desil için derece pozisyonu:
$$P = \frac{8\,(25+1)}{10} = \frac{8 \times 26}{10} = \frac{208}{10} = 20.8$$Bu yüzden \(L = \lfloor 20.8 \rfloor = 20\) ve \(f = 20.8 - 20 = 0.8\). 20. sıralanmış puan \(x_{(20)} = 85\) ve 21. puan \(x_{(21)} = 90\).
İnterpolasyon:
$$D_8 = x_{(20)} + 0.8\,\bigl(x_{(21)} - x_{(20)}\bigr) = 85 + 0.8\,(90 - 85) = 85 + 0.8 \times 5 = 85 + 4 = 89$$Son değer: \(D_8 = \) 89 puan. Bu aracın kuralına göre, 89 puanı, 25 kaydedilen puanın yaklaşık %80'inin eşit veya altında düştüğü kesim noktasını işaretler. 89'un gözlenen puanlardan biri olmadığını unutmayın — interpolasyon 20. ve 21. gözlemler arasında bir değer üretir, bu da \(f \neq 0\) olduğunda normaldir ve beklenir.
Desil, Yüzdelik ve Çeyreklik Eşdeğerleri
Desililer, yüzdelikler ve kuantil kesirler aynı kesim noktaları için üç gösterimdir: \(D_k\) 10k'inci yüzdelik, yani k/10 kesirindeki kuantildir. Son sütun, sıralanmış listedeki somut pozisyonu göstermek için \(n = 20\) örneği için bu aracın derece formülü \(L = \dfrac{k(n+1)}{10}\)'u değerlendirir (bu yüzden \(n + 1 = 21\)).
| Desil | Eşdeğer yüzdelik | Kuantil kesri | Çeyreklik eşdeğeri | n = 20 için Derece \(P = k(n+1)/10\) | İnterpolasyon gerekli? |
|---|---|---|---|---|---|
| D1 | 10. yüzdelik | 0.1 | — | \(1 \times 21/10 = 2.1\) | Evet: \(x_{(2)} + 0.1\,(x_{(3)} - x_{(2)})\) |
| D2 | 20. yüzdelik | 0.2 | — | \(2 \times 21/10 = 4.2\) | Evet: \(x_{(4)} + 0.2\,(x_{(5)} - x_{(4)})\) |
| D3 | 30. yüzdelik | 0.3 | — | \(3 \times 21/10 = 6.3\) | Evet: \(x_{(6)} + 0.3\,(x_{(7)} - x_{(6)})\) |
| D4 | 40. yüzdelik | 0.4 | — | \(4 \times 21/10 = 8.4\) | Evet: \(x_{(8)} + 0.4\,(x_{(9)} - x_{(8)})\) |
| D5 | 50. yüzdelik | 0.5 | \(Q_2\) = medyan (tam, herhangi bir \(n\) için) | \(5 \times 21/10 = 10.5\) | Evet: \(x_{(10)} + 0.5\,(x_{(11)} - x_{(10)})\) — tipik çift-n medyanı |
| D6 | 60. yüzdelik | 0.6 | — | \(6 \times 21/10 = 12.6\) | Evet: \(x_{(12)} + 0.6\,(x_{(13)} - x_{(12)})\) |
| D7 | 70. yüzdelik | 0.7 | — | \(7 \times 21/10 = 14.7\) | Evet: \(x_{(14)} + 0.7\,(x_{(15)} - x_{(14)})\) |
| D8 | 80. yüzdelik | 0.8 | — | \(8 \times 21/10 = 16.8\) | Evet: \(x_{(16)} + 0.8\,(x_{(17)} - x_{(16)})\) |
| D9 | 90. yüzdelik | 0.9 | — | \(9 \times 21/10 = 18.9\) | Evet: \(x_{(18)} + 0.9\,(x_{(19)} - x_{(18)})\) |
Çeyreklikler hakkında not: sadece orta kesim noktası iki sistem arasında paylaşılır — \(D_5 = P_{50} = Q_2\) = medyan. Hiçbir desil \(Q_1\) veya \(Q_3\) ile çakışmaz. İlk çeyreklik 25. yüzdelikte oturur, bu da "\(D_{2.5}\)" olur, ve üçüncü çeyreklik 75. yüzdelikte, yani "\(D_{7.5}\)" — ve \(k = 2.5\) ve \(k = 7.5\) desililer değil, çünkü \(k\) sadece 1 ile 9 arasında tam sayı değerleri alır. \(Q_1\) bu nedenle \(D_2\) ve \(D_3\) arasında düşer, ve \(Q_3\) \(D_7\) ve \(D_8\) arasında düşer. Aynı \((n+1)\) kuralı ile \(Q_1\) veya \(Q_3\) elde etmek için, yerine \(j = 1, 3\) için derece \(P = \dfrac{j(n+1)}{4}\)'ü kullanın.
Sınırlar hakkında not: \(k = 0\) ve \(k = 10\) de desililer değil — 0. ve 100. yüzdeliklere karşılık gelirler, yani veri setinin minimum ve maksimum değerleri. Dokuz desil on aralık oluşturur, bu yüzden \(n\) gözlem ile her desiller arası aralık yaklaşık \(n/10\) tanesini içerir.