Denver HIV Risk Skoru nedir?
Denver HIV Risk Skoru, sağlık hizmeti almak üzere başvuran yetişkin ve ergenlerde tanı konmamış bir HIV enfeksiyonu olasılığını tahmin eden, doğrulanmış bir tarama aracıdır (ABD'deki Denver Health tarafından geliştirilmiştir). Kolayca elde edilebilen altı belirleyiciye — yaş, cinsiyet, ırk/etnik köken, cinsel davranışlar, enjeksiyonla uyuşturucu kullanımı ve önceki HIV testi — ağırlıklı puanlar atar ve bunları tahmini bir HIV yaygınlık aralığına karşılık gelen tek bir skorda toplar. Amaç, hekimlerin HIV testinden en çok kimlerin fayda göreceğine öncelik vermesine yardımcı olmaktır. Türkiye'de bu spesifik araç rutin olarak kullanılmaz; yerel uygulamalar ve epidemiyolojik veriler farklı olabilir.
Bu hesaplama aracı nasıl kullanılır?
Altı kategorinin her biri için hastayı en iyi tanımlayan seçeneği işaretleyin, ardından toplam skoru ve buna karşılık gelen risk kategorisini okuyun. Skor ne kadar yüksekse, benzer bireylerde HIV'in tahmini arka plan yaygınlığı o kadar yüksektir ve test yapılması o kadar güçlü gerekçeyle desteklenir. Bu araç bir risk sınıflandırma yardımcısıdır, tanı testi değildir — skordan bağımsız olarak herkese rutin HIV taraması önerilebilir.
Formülün açıklaması
Model tamamen toplamsaldır: her yanıt sabit bir puan katkısı sağlar (bazıları negatiftir; örneğin orijinal puanlamada daha önce test yaptırmış olmak veya pasif anal ilişki bildirmek gibi). Toplam puan:
$$\text{Skor} = \text{Yaş} + \text{Cinsiyet} + \text{Irk} + \text{Cinsel Davranış} + \text{Enjeksiyonla Uyuşturucu Kullanımı} + \text{Önceki Test}$$daha sonra şu aralıklara ayrılır: 20 puanın altı çok düşük risk (~%0,31 yaygınlık), 20–29 düşük (~%0,41), 30–39 orta (~%0,99), 40–49 yüksek (~%1,59) ve 50 ve üzeri çok yüksek (~%3,59).
Örnek hesaplama
Erkeklerle cinsel ilişki yaşayan, enjeksiyonla uyuşturucu kullanmayan, daha önce hiç test yaptırmamış, 30 yaşında siyahi bir erkek: yaş (26–32) = 6, erkek = 21, siyahi = 9, MSM (erkekle cinsel ilişki) = 22, enjeksiyonla uyuşturucu yok = 0, hiç test yaptırılmamış = 0. Toplam:
$$\text{Toplam} = 6 + 21 + 9 + 22 + 0 + 0 = 58 \text{ puan} \rightarrow \text{çok yüksek risk.}$$
Sıkça sorulan sorular
Yüksek skor bir tanı mıdır? Hayır. Yalnızca yüksek bir olasılığa ve test yaptırmanın değerine işaret eder.
Negatif bir toplam çıkabilir mi? Evet, düşük riskli profiller sıfıra yakın veya sıfırın altında bir skor üretebilir; bunlar çok düşük risk aralığına girer.
Kimler kullanmalı? Öncelikle ABD'deki acil servis ve birinci basamak sağlık ortamlarında çalışan hekimlerin, HIV tarama çalışmalarını yönlendirmesi için tasarlanmıştır.
