Ne İşe Yarar?
Bu araç, negatif bir sayının karekökünü \(i\cdot\sqrt{n}\) biçiminde sadeleştirir. Burada \(i\) sanal birimdir (\(i^2 = -1\)). Hiçbir reel sayının karesi negatif sonuç vermediği için, negatif bir sayının karekökü saf sanal bir sayıdır.
Nasıl Kullanılır?
Herhangi bir sayı girin. Sayı negatifse hesaplayıcı \(-1\)'i dışarı alır ve sanal katsayıyı döndürür. Sayı sıfır ya da pozitifse, doğrudan sıradan reel karekökü verir.
Formül
\(n > 0\) olan her sayı için: $$\sqrt{-n} = \sqrt{-1}\cdot\sqrt{n} = i\cdot\sqrt{n}$$ Ekranda gösterilen katsayı \(\sqrt{n}\), yani girdiğiniz sayının mutlak değerinin kareköküdür.
Çözümlü Örnek
\(\sqrt{-25}\) ifadesini ele alalım. Mutlak değeri 25'tir ve \(\sqrt{25} = 5\) olur. Dolayısıyla $$\sqrt{-25} = 5i.$$ \(\sqrt{-18}\) için ise: \(\sqrt{18} \approx 4{,}242640\) olduğundan sonuç yaklaşık \(4{,}242640i\)'dir.
Negatif Bir Karekökü Elle Nasıl Sadeleştiririz
Negatif bir gerçek \(n\) sayısı için temel karekök \(\sqrt{n} = i\sqrt{|n|}\) biçimindedir; burada \(i\) sanal birimdir. Ardından \(\sqrt{|n|}\) ifadesini her zamanki gibi sadeleştirin.
- -1'i i olarak çıkarın. \(\sqrt{-n} = \sqrt{-1}\cdot\sqrt{n}\) yazın ve \(\sqrt{-1}\) yerine \(i\) koyun.
- Mutlak değerini alın. Kök altındaki pozitif \(|n|\) sayısıyla çalışın.
- \(|n|\) sayısının en büyük tam kare çarpanını bulun. Örneğin \(72 = 36\cdot 2\), çünkü 72'yi bölen en büyük tam kare 36'dır.
- Bu çarpanın karekökünü kökün dışına alın: \(\sqrt{36\cdot 2} = 6\sqrt{2}\).
- Sonucu \(a\,i\sqrt{b}\) biçiminde yazın; \(i\), kökün altında sanılmaması için köklü ifadenin önüne (ya da başa) yazılır: \(6i\sqrt{2}\).
Çözümlü örnek:
$$\sqrt{-72} = i\sqrt{72} = i\sqrt{36\cdot 2} = 6i\sqrt{2}\approx 8.485\,i$$
Hızlı kontrol: Sonucun karesini alın ve başlangıçtaki sayıyı elde ettiğinizi doğrulayın.
$$(6i\sqrt{2})^2 = 6^2\cdot i^2\cdot(\sqrt{2})^2 = 36\cdot(-1)\cdot 2 = -72$$
Karesi alındığında başlangıçtaki negatif sayı elde ediliyorsa sadeleştirme doğrudur. Kök altındaki sayının 1'den büyük bir tam kare çarpanı yoksa (örneğin 7), sonuç doğrudan \(i\sqrt{7}\) olur.
Negatif Sayıların Yaygın Karekökleri
Tam sadeleştirilmiş biçimler (temel kökler) ve \(i\) katsayısının yaklaşık ondalık değeri.
| Girdi | Tam sadeleştirilmiş biçim | Yaklaşık i katsayısı |
|---|---|---|
| \(\sqrt{-1}\) | \(i\) | 1 (tam) |
| \(\sqrt{-4}\) | \(2i\) | 2 (tam) |
| \(\sqrt{-9}\) | \(3i\) | 3 (tam) |
| \(\sqrt{-16}\) | \(4i\) | 4 (tam) |
| \(\sqrt{-25}\) | \(5i\) | 5 (tam) |
| \(\sqrt{-8}\) | \(2i\sqrt{2}\) | ≈ 2.828 |
| \(\sqrt{-12}\) | \(2i\sqrt{3}\) | ≈ 3.464 |
| \(\sqrt{-18}\) | \(3i\sqrt{2}\) | ≈ 4.243 |
| \(\sqrt{-20}\) | \(2i\sqrt{5}\) | ≈ 4.472 |
| \(\sqrt{-50}\) | \(5i\sqrt{2}\) | ≈ 7.071 |
| \(\sqrt{-72}\) | \(6i\sqrt{2}\) | ≈ 8.485 |
| \(\sqrt{-100}\) | \(10i\) | 10 (tam) |
Temel Terimler: Sanal Birim, Radikand ve Temel Kök
- Sanal birim (i): \(i^2 = -1\) ile tanımlanan sayı; yani \(i = \sqrt{-1}\).
- Radikand: Kök işaretinin altındaki sayı. \(\sqrt{-72}\) ifadesinde radikand -72'dir.
- Saf sanal sayı: \(b\) gerçek ve sıfırdan farklı olmak üzere \(bi\) biçiminde bir sayı; örneğin \(6i\sqrt{2}\).
- Karmaşık sayı: Gerçek \(a\) ve \(b\) için \(a + bi\) biçiminde bir sayı. Saf sanal bir sayının \(a = 0\) değeri vardır.
- Temel karekök: Kural gereği seçilen kök. Negatif gerçek \(n\) için pozitif katsayılı \(i\sqrt{|n|}\) değeridir. Diğer kök, onun negatifi olan \(-i\sqrt{|n|}\) değeridir.
- Tam kare: Bir tam sayının karesi olan tam sayı (1, 4, 9, 16, 25, 36, 49, …). En büyük tam kare çarpanı, kökün dışına çıkarılan çarpandır.
- i'nin kuvvetleri: Dört adımlık bir döngü içinde tekrarlarlar: \(i^1 = i\), \(i^2 = -1\), \(i^3 = -i\), \(i^4 = 1\), ardından döngü yeniden başlar. \(i^k\) değerini hesaplamak için \(k\) sayısını 4'e bölün ve kalanı kullanın.
Dikkat: \(\sqrt{a}\cdot\sqrt{b} = \sqrt{ab}\) kuralı yalnızca \(a\) ve \(b\) sayılarından en az birinin negatif olmadığı durumda geçerlidir. Çarpma işleminden önce her zaman \(i\) biçimine çevirin. Örneğin:
$$\sqrt{-4}\cdot\sqrt{-9} = 2i\cdot 3i = 6i^2 = -6,$$
\(\sqrt{36} = 6\) değil.
Sıkça Sorulan Sorular
Negatif karekök neden i gerektirir? Çünkü herhangi bir reel sayının karesi negatif olamaz; bu yüzden \(\sqrt{-1}\) reel sayı doğrusu üzerinde gösterilemez. Matematikçiler sayı sistemini genişletmek için \(i = \sqrt{-1}\) tanımını yapmıştır.
Pozitif bir sayı girersem ne olur? Sonuç, sanal bileşeni olmayan sıradan reel karekök olur.
Sonuç tek midir? Tüm kareköklerde olduğu gibi iki değer vardır (\(-25\) için \(\pm 5i\)); burada esas değer olan \(5i\) gösterilir.