Công cụ này làm gì?
Máy tính này giúp rút gọn căn bậc hai của một số âm về dạng \(i\cdot\sqrt{n}\), trong đó \(i\) là đơn vị ảo (\(i^2 = -1\)). Vì không có số thực nào bình phương lên cho ra kết quả âm, nên căn bậc hai của một số âm luôn là một số thuần ảo.
Cách sử dụng
Bạn chỉ cần nhập một số bất kỳ. Nếu số đó âm, máy tính sẽ tách thừa số \(-1\) ra và trả về hệ số ảo tương ứng. Nếu số bằng 0 hoặc dương, công cụ chỉ đơn giản trả về căn bậc hai thực thông thường.
Công thức
Với mọi \(n > 0\):
$$\sqrt{-n} = \sqrt{-1}\cdot\sqrt{n} = i\cdot\sqrt{n}$$Hệ số được hiển thị chính là \(\sqrt{n}\) — tức căn bậc hai của giá trị tuyệt đối của số bạn nhập vào.
Ví dụ minh họa
Lấy \(\sqrt{-25}\) làm ví dụ. Giá trị tuyệt đối là 25, và \(\sqrt{25} = 5\). Do đó
$$\sqrt{-25} = 5i$$Còn với \(\sqrt{-18}\): \(\sqrt{18} \approx 4.242640\), nên kết quả xấp xỉ \(4.242640i\).
Cách rút gọn căn bậc hai của số âm bằng tay
Với số thực âm \(n\), căn bậc hai chính là \(\sqrt{n} = i\sqrt{|n|}\), trong đó \(i\) là đơn vị ảo. Sau đó rút gọn \(\sqrt{|n|}\) như bình thường.
- Tách -1 thành i. Viết \(\sqrt{-n} = \sqrt{-1}\cdot\sqrt{n}\) và thay \(\sqrt{-1}\) bằng \(i\).
- Lấy giá trị tuyệt đối. Làm việc với số dương \(|n|\) nằm dưới dấu căn.
- Tìm thừa số là số chính phương lớn nhất của \(|n|\). Ví dụ, \(72 = 36\cdot 2\), vì 36 là số chính phương lớn nhất chia hết cho 72.
- Đưa căn bậc hai của nó ra ngoài dấu căn: \(\sqrt{36\cdot 2} = 6\sqrt{2}\).
- Viết kết quả dưới dạng \(a\,i\sqrt{b}\), với \(i\) đặt trước dấu căn (hoặc đứng đầu) để không bị nhầm là nằm dưới căn: \(6i\sqrt{2}\).
Ví dụ minh họa:
$$\sqrt{-72} = i\sqrt{72} = i\sqrt{36\cdot 2} = 6i\sqrt{2}\approx 8.485\,i$$
Kiểm tra nhanh: bình phương kết quả và xác nhận bạn nhận lại số ban đầu.
$$(6i\sqrt{2})^2 = 6^2\cdot i^2\cdot(\sqrt{2})^2 = 36\cdot(-1)\cdot 2 = -72$$
Nếu bình phương trả về đúng số âm ban đầu thì phép rút gọn là chính xác. Nếu số dưới dấu căn không có thừa số chính phương nào lớn hơn 1 (ví dụ 7), kết quả đơn giản là \(i\sqrt{7}\).
Căn bậc hai thường gặp của các số âm
Dạng rút gọn chính xác (căn chính) cùng giá trị thập phân gần đúng của hệ số của \(i\).
| Đầu vào | Dạng rút gọn chính xác | Hệ số gần đúng của i |
|---|---|---|
| \(\sqrt{-1}\) | \(i\) | 1 (chính xác) |
| \(\sqrt{-4}\) | \(2i\) | 2 (chính xác) |
| \(\sqrt{-9}\) | \(3i\) | 3 (chính xác) |
| \(\sqrt{-16}\) | \(4i\) | 4 (chính xác) |
| \(\sqrt{-25}\) | \(5i\) | 5 (chính xác) |
| \(\sqrt{-8}\) | \(2i\sqrt{2}\) | ≈ 2.828 |
| \(\sqrt{-12}\) | \(2i\sqrt{3}\) | ≈ 3.464 |
| \(\sqrt{-18}\) | \(3i\sqrt{2}\) | ≈ 4.243 |
| \(\sqrt{-20}\) | \(2i\sqrt{5}\) | ≈ 4.472 |
| \(\sqrt{-50}\) | \(5i\sqrt{2}\) | ≈ 7.071 |
| \(\sqrt{-72}\) | \(6i\sqrt{2}\) | ≈ 8.485 |
| \(\sqrt{-100}\) | \(10i\) | 10 (chính xác) |
Thuật ngữ chính: Đơn vị ảo, Biểu thức dưới căn và Căn chính
- Đơn vị ảo (i): số được định nghĩa bởi \(i^2 = -1\), nên \(i = \sqrt{-1}\).
- Biểu thức dưới căn: số nằm dưới dấu căn. Trong \(\sqrt{-72}\), biểu thức dưới căn là -72.
- Số thuần ảo: số có dạng \(bi\) với \(b\) là số thực khác 0, chẳng hạn \(6i\sqrt{2}\).
- Số phức: số có dạng \(a + bi\) với \(a\) và \(b\) là số thực. Số thuần ảo có \(a = 0\).
- Căn bậc hai chính: căn được chọn theo quy ước. Với số thực âm \(n\), nó là \(i\sqrt{|n|}\), với hệ số dương. Căn còn lại là số đối của nó, \(-i\sqrt{|n|}\).
- Số chính phương: số nguyên là bình phương của một số nguyên (1, 4, 9, 16, 25, 36, 49, …). Thừa số chính phương lớn nhất là phần được đưa ra khỏi dấu căn.
- Lũy thừa của i: chúng lặp lại theo chu kỳ bốn: \(i^1 = i\), \(i^2 = -1\), \(i^3 = -i\), \(i^4 = 1\), rồi chu kỳ lặp lại. Để tính \(i^k\), lấy \(k\) chia cho 4 và dùng số dư.
Lưu ý: quy tắc \(\sqrt{a}\cdot\sqrt{b} = \sqrt{ab}\) chỉ đúng khi ít nhất một trong \(a\), \(b\) không âm. Luôn chuyển về dạng \(i\) trước khi nhân. Ví dụ:
$$\sqrt{-4}\cdot\sqrt{-9} = 2i\cdot 3i = 6i^2 = -6,$$
chứ không phải \(\sqrt{36} = 6\).
Câu hỏi thường gặp
Vì sao căn bậc hai của số âm lại cần đến i? Bởi vì bình phương của bất kỳ số thực nào cũng cho kết quả không âm, nên trục số thực không thể biểu diễn được \(\sqrt{-1}\). Các nhà toán học đã định nghĩa \(i = \sqrt{-1}\) để mở rộng hệ thống số.
Nếu tôi nhập một số dương thì sao? Khi đó kết quả chỉ là căn bậc hai thực thông thường, không có phần ảo.
Kết quả có duy nhất không? Giống như mọi căn bậc hai khác, luôn có hai giá trị (\(\pm 5i\) đối với \(-25\)); ở đây máy tính hiển thị giá trị chính là \(5i\).