Bu araç ne işe yarar?
Bu kesir çıkarma aracı, iki kesir arasındaki farkı (a/b eksi c/d) bulur ve sonucu hem en sade kesir hâliyle hem de ondalık değeriyle verir. Negatif sonuçları sorunsuz işler ve kesri otomatik olarak sadeleştirir; böylece sonucu elle indirgemekle uğraşmazsınız.
Nasıl kullanılır?
Birinci kesrin pay ve paydasını (a ve b) ve ikinci kesrin pay ve paydasını (c ve d) girin, ardından sadeleştirilmiş sonucu doğrudan okuyun. Paydalar sıfırdan farklı olmalıdır. Negatif paylar kullanılabilir.
Formülün açıklaması
Kesirleri çıkarmak için ortak bir paydaya ihtiyacınız vardır. En hızlı ve her durumda işe yarayan yöntem çapraz çarpmadır: \(\frac{a}{b} - \frac{c}{d}\) ifadesini \(\frac{a\cdot d - c\cdot b}{b\cdot d}\) şeklinde yeniden yazın. Böylece
$$\frac{a}{b} - \frac{c}{d} = \frac{a\cdot d - c\cdot b}{b\cdot d}$$pay \(a\cdot d - c\cdot b\), payda ise \(b\cdot d\) olur. Son adımda payı ve paydayı en büyük ortak bölenlerine (EBOB) bölerek sonucu en sade hâline getirirsiniz.
Çözümlü örnek
\(\frac{3}{4} - \frac{1}{6}\) işlemini hesaplayalım. Çapraz çarpma: pay = \(3\cdot 6 - 1\cdot 4 = 18 - 4 = 14\); payda = \(4\cdot 6 = 24\). Yani ham sonuç \(\frac{14}{24}\) olur. 14 ile 24'ün EBOB'u 2'dir; buradan
$$\frac{3}{4} - \frac{1}{6} = \frac{14}{24} = \frac{7}{12} \approx 0{,}583333$$elde edilir.
Sık sorulan sorular
Sonuç negatif olabilir mi? Evet. Örneğin \(\frac{1}{2} - \frac{3}{4} = -\frac{1}{4}\). Araç paydayı pozitif tutar ve işareti payın üzerinde gösterir.
Sonuç tam sayı çıkarsa ne olur? O sayı, paydası 1 olan bir kesir biçiminde görünür; örneğin \(\frac{3}{2} - \frac{1}{2} = \frac{1}{1}\).
Kesirlerin paydası aynı mı olmalı? Hayır. Çapraz çarpma, ortak paydayı otomatik olarak oluşturur.
Farklı Kesir Türleri için Çıkarma Sonuçları
Aşağıdaki ham sonuç, hesap makinesinin formülünü kullanır: (ad − cb)/bd. Bu sonuç mutlaka en sade biçimde değildir; sadeleştirilmiş biçim ise EBOB'a bölünerek elde edilir.
| İfade | Ham sonuç (ad − cb)/bd | Sadeleştirilmiş | Ondalık |
|---|---|---|---|
| 5/8 − 3/8 (benzer kesirler) | (40 − 24)/64 = 16/64 (aynı payda kısayolu: 2/8) | 1/4 | 0.25 |
| 3/4 − 1/6 | (18 − 4)/24 = 14/24 | 7/12 | ≈ 0.583333 |
| 1/2 − 3/4 (negatif sonuç) | (4 − 6)/8 = −2/8 | −1/4 | −0.25 |
| 2/3 − 2/3 (özdeş kesirler) | (6 − 6)/9 = 0/9 | 0/1 | 0 |
| 7/5 − 2/5 (bileşik kesirler) | (35 − 10)/25 = 25/25 | 1/1 | 1 |
| 1/3 − 1/5 (aralarında asal paydalar) | (5 − 3)/15 = 2/15 | 2/15 | ≈ 0.133333 |
Temel Terimler: Pay, Payda, EKK ve EBOB
- Pay: kesrin üstteki sayısı; kaç parçanın alındığını gösterir. 5/6 kesrinde pay 5'tir.
- Payda: alttaki sayı; bütünü oluşturan eşit parça sayısını gösterir. 5/6 kesrinde payda 6'dır (ve asla 0 olamaz).
- Ortak payda: paydaların ortak bir katıdır. 1/4 ve 1/6 için hem 12 hem de 24 uygundur.
- En küçük ortak payda (EKK): en küçük ortak payda, yani paydaların en küçük ortak katıdır. 1/4 ve 1/6 için EKK 12'dir.
- En büyük ortak bölen (EBOB): iki sayıyı tam olarak bölen en büyük tam sayıdır. EBOB(18, 24) = 6.
- En sade biçim (sadeleştirilmiş biçim): payı ve paydası EBOB'u 1 olan kesir. 18/24 ÷ 6 işlemi 3/4 verir ve bu kesir en sade biçimdedir.
- Benzer kesirler: aynı paydaya sahip kesirler, örneğin 5/8 ve 3/8; doğrudan çıkarılırlar: 5/8 − 3/8 = 2/8 = 1/4.
- Benzer olmayan kesirler: farklı paydalara sahip kesirler, örneğin 3/4 ve 1/6; önce ortak bir paydaya ihtiyaç duyarlar.
- Bileşik kesir: payı paydasından büyük veya ona eşit olan kesir, örneğin 7/5; bu, karma sayı olan 1 2/5'e eşittir.