Công cụ này dùng để làm gì
Máy tính trừ phân số này giúp bạn tìm hiệu của hai phân số, a/b trừ c/d, rồi trả về kết quả dưới dạng phân số tối giản cùng với giá trị thập phân tương ứng. Công cụ xử lý được cả kết quả âm và tự động rút gọn, nên bạn không cần phải tính tay nữa.
Cách sử dụng
Nhập tử số và mẫu số của phân số thứ nhất (\(a\) và \(b\)) cùng phân số thứ hai (\(c\) và \(d\)), sau đó xem ngay kết quả đã rút gọn. Mẫu số phải khác 0. Tử số được phép mang giá trị âm.
Giải thích công thức
Muốn trừ hai phân số, bạn cần quy về cùng một mẫu số. Cách phổ biến và nhanh nhất là nhân chéo: viết lại \(a/b - c/d\) thành:
$$\frac{\text{a}}{\text{b}} - \frac{\text{c}}{\text{d}} = \frac{\text{a}\cdot\text{d} - \text{c}\cdot\text{b}}{\text{b}\cdot\text{d}}$$
Khi đó tử số trở thành \(a\cdot d - c\cdot b\) còn mẫu số là \(b\cdot d\). Cuối cùng, chia cả tử và mẫu cho ước chung lớn nhất (ƯCLN) của chúng để đưa kết quả về dạng tối giản.
Ví dụ minh họa
Hãy tính \(3/4 - 1/6\). Nhân chéo: tử số \(= 3\cdot 6 - 1\cdot 4 = 18 - 4 = 14\); mẫu số \(= 4\cdot 6 = 24\). Vậy kết quả ban đầu là \(14/24\). ƯCLN của 14 và 24 là 2, nên ta được:
$$\frac{7}{12} \approx 0{,}583333$$
Kết quả phép trừ các loại phân số khác nhau
Kết quả thô dưới đây dùng công thức của máy tính (ad − cb)/bd, không nhất thiết ở dạng tối giản; dạng rút gọn chia cả tử và mẫu cho ƯCLN.
| Biểu thức | Kết quả thô (ad − cb)/bd | Rút gọn | Số thập phân |
|---|---|---|---|
| 5/8 − 3/8 (phân số cùng mẫu) | (40 − 24)/64 = 16/64 (cách tắt khi cùng mẫu: 2/8) | 1/4 | 0.25 |
| 3/4 − 1/6 | (18 − 4)/24 = 14/24 | 7/12 | ≈ 0.583333 |
| 1/2 − 3/4 (kết quả âm) | (4 − 6)/8 = −2/8 | −1/4 | −0.25 |
| 2/3 − 2/3 (phân số giống nhau) | (6 − 6)/9 = 0/9 | 0/1 | 0 |
| 7/5 − 2/5 (phân số lớn hơn 1) | (35 − 10)/25 = 25/25 | 1/1 | 1 |
| 1/3 − 1/5 (mẫu số nguyên tố cùng nhau) | (5 − 3)/15 = 2/15 | 2/15 | ≈ 0.133333 |
Thuật ngữ chính: Tử số, Mẫu số, MSC và ƯCLN
- Tử số: số ở trên của phân số, cho biết có bao nhiêu phần được lấy. Trong 5/6, tử số là 5.
- Mẫu số: số ở dưới, cho biết một tổng thể được chia thành bao nhiêu phần bằng nhau. Trong 5/6, mẫu số là 6 (và không bao giờ có thể bằng 0).
- Mẫu số chung: bất kỳ bội chung nào của các mẫu số. Với 1/4 và 1/6, cả 12 và 24 đều là mẫu số chung.
- Mẫu số chung nhỏ nhất (MSC): mẫu số chung nhỏ nhất, tức là bội chung nhỏ nhất của các mẫu số. Với 1/4 và 1/6, MSC là 12.
- Ước chung lớn nhất (ƯCLN): số nguyên lớn nhất chia hết cho cả hai số. ƯCLN(18, 24) = 6.
- Dạng tối giản (dạng rút gọn nhất): phân số có tử số và mẫu số có ƯCLN bằng 1. 18/24 ÷ 6 cho 3/4, là phân số tối giản.
- Phân số cùng mẫu: các phân số có cùng mẫu số, chẳng hạn 5/8 và 3/8; chúng trừ trực tiếp: 5/8 − 3/8 = 2/8 = 1/4.
- Phân số khác mẫu: các phân số có mẫu số khác nhau, chẳng hạn 3/4 và 1/6; cần quy đồng mẫu số trước.
- Phân số lớn hơn 1 (phân số không thực sự): phân số có tử số lớn hơn hoặc bằng mẫu số, chẳng hạn 7/5, bằng hỗn số 1 2/5.
Câu hỏi thường gặp
Kết quả có thể là số âm không? Có. Ví dụ \(1/2 - 3/4 = -1/4\). Máy tính luôn giữ mẫu số dương và đặt dấu âm ở tử số.
Nếu kết quả là một số nguyên thì sao? Nó sẽ hiển thị dưới dạng số đó chia cho 1, ví dụ \(3/2 - 1/2 = 1/1\).
Hai phân số có cần cùng mẫu số không? Không. Phương pháp nhân chéo sẽ tự động tạo ra mẫu số chung.