Bu araç ne işe yarar?
Bu trigonometri hesaplayıcısı, girdiğiniz herhangi bir açı için altı temel trigonometrik fonksiyonun tamamını — sinüs, kosinüs, tanjant, kosekant, sekant ve kotanjant — hesaplar. Açıyı derece ya da radyan cinsinden girebilirsiniz; araç, her değeri hesaplamadan önce gerekli dönüşümü kendi içinde otomatik olarak yapar.
Nasıl kullanılır?
Açınızı girin, derece mi yoksa radyan mı olduğunu seçin ve hesapla butonuna basın. Ana sonuç olarak \(\sin\theta\) değeri görüntülenir; hemen altındaki tabloda ise \(\cos\), \(\tan\) ve bunların ters fonksiyonları olan \(\csc\), \(\sec\) ve \(\cot\) yer alır. Tüm değerler virgülden sonra altı basamağa kadar gösterilir. Bir fonksiyonun tanımsız olduğu durumlarda (örneğin 90°'de \(\tan\) veya 0°'de \(\csc\)), sonsuz sonuçtan kaçınmak için değer 0 olarak gösterilir.
Formüller ve açıklamaları
Üç temel fonksiyon doğrudan birim çemberden gelir: \(\sin\theta\) dikey koordinattır, \(\cos\theta\) yatay koordinattır ve \(\tan\theta = \frac{\sin\theta}{\cos\theta}\) bu ikisinin oranıdır. Ters fonksiyonlar ise basitçe bu değerlerin tersidir:
$$\csc\theta = \frac{1}{\sin\theta},\quad \sec\theta = \frac{1}{\cos\theta},\quad \cot\theta = \frac{1}{\tan\theta} = \frac{\cos\theta}{\sin\theta}$$Örnek çözüm
\(\theta = 30°\) için önce radyana çevirelim:
$$\theta = 30 \cdot \frac{\pi}{180} = \frac{\pi}{6} \approx 0{,}523599$$Buradan şu değerler bulunur:
$$\sin(30°) = 0{,}5,\quad \cos(30°) \approx 0{,}866025,\quad \tan(30°) \approx 0{,}577350$$Ters fonksiyonlar ise şöyledir:
$$\csc(30°) = 2,\quad \sec(30°) \approx 1{,}154701,\quad \cot(30°) \approx 1{,}732051$$
Sık sorulan sorular
Derece mi, radyan mı kullanmalıyım? Geometride ve günlük hesaplamalarda genellikle derece tercih edilir; analiz (kalkülüs) ve fizik alanlarında ise çoğunlukla radyan kullanılır. Sonucunuzun doğru çıkması için açınıza uygun birimi seçin.
90°'de tanjant neden tanımsızdır? Çünkü \(\cos(90°) = 0\)'dır ve sıfıra bölme işlemi tanımsızdır; tanjant bu noktada sınırsız şekilde büyür.
Hangi açı aralığını girebilirim? Herhangi bir reel sayıyı girebilirsiniz. Trigonometrik fonksiyonların periyodik yapısı sayesinde 360°'den büyük açılar ya da negatif açılar da doğru şekilde işlenir.
Standart Açılarda Trigonometrik Fonksiyonların Tam Değerleri
Tabloda en yaygın açılar için altı fonksiyonun tam değeri ve dört ondalık basamaklı yaklaşık değeri verilmiştir. Bu değerler 30°–60°–90° ve 45°–45°–90° üçgenlerinden ile birim çemberden elde edilir; birim çemberde \(\cos\theta\) x-koordinatı, \(\sin\theta\) ise y-koordinatıdır. Diğer dört fonksiyon bu ikisinden türetilir: \(\tan\theta = \sin\theta / \cos\theta\), \(\cot\theta = \cos\theta / \sin\theta\), \(\sec\theta = 1/\cos\theta\) ve \(\csc\theta = 1/\sin\theta\). Payda sıfır olduğunda fonksiyon tanımsızdır, sıfır değildir.
| Derece | Radyan | sin | cos | tan | csc | sec | cot |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 0° | \(0\) | 0 | 1 | 0 | tanımsız | 1 | tanımsız |
| 30° | \(\tfrac{\pi}{6}\) | \(\tfrac{1}{2}\) = 0.5 | \(\tfrac{\sqrt{3}}{2}\) ≈ 0.8660 | \(\tfrac{\sqrt{3}}{3}\) ≈ 0.5774 | 2 | \(\tfrac{2\sqrt{3}}{3}\) ≈ 1.1547 | \(\sqrt{3}\) ≈ 1.7321 |
| 45° | \(\tfrac{\pi}{4}\) | \(\tfrac{\sqrt{2}}{2}\) ≈ 0.7071 | \(\tfrac{\sqrt{2}}{2}\) ≈ 0.7071 | 1 | \(\sqrt{2}\) ≈ 1.4142 | \(\sqrt{2}\) ≈ 1.4142 | 1 |
| 60° | \(\tfrac{\pi}{3}\) | \(\tfrac{\sqrt{3}}{2}\) ≈ 0.8660 | \(\tfrac{1}{2}\) = 0.5 | \(\sqrt{3}\) ≈ 1.7321 | \(\tfrac{2\sqrt{3}}{3}\) ≈ 1.1547 | 2 | \(\tfrac{\sqrt{3}}{3}\) ≈ 0.5774 |
| 90° | \(\tfrac{\pi}{2}\) | 1 | 0 | tanımsız | 1 | tanımsız | 0 |
| 120° | \(\tfrac{2\pi}{3}\) | \(\tfrac{\sqrt{3}}{2}\) ≈ 0.8660 | \(-\tfrac{1}{2}\) = −0.5 | \(-\sqrt{3}\) ≈ −1.7321 | \(\tfrac{2\sqrt{3}}{3}\) ≈ 1.1547 | −2 | \(-\tfrac{\sqrt{3}}{3}\) ≈ −0.5774 |
| 135° | \(\tfrac{3\pi}{4}\) | \(\tfrac{\sqrt{2}}{2}\) ≈ 0.7071 | \(-\tfrac{\sqrt{2}}{2}\) ≈ −0.7071 | −1 | \(\sqrt{2}\) ≈ 1.4142 | \(-\sqrt{2}\) ≈ −1.4142 | −1 |
| 150° | \(\tfrac{5\pi}{6}\) | \(\tfrac{1}{2}\) = 0.5 | \(-\tfrac{\sqrt{3}}{2}\) ≈ −0.8660 | \(-\tfrac{\sqrt{3}}{3}\) ≈ −0.5774 | 2 | \(-\tfrac{2\sqrt{3}}{3}\) ≈ −1.1547 | \(-\sqrt{3}\) ≈ −1.7321 |
| 180° | \(\pi\) | 0 | −1 | 0 | tanımsız | −1 | tanımsız |
| 270° | \(\tfrac{3\pi}{2}\) | −1 | 0 | tanımsız | −1 | tanımsız | 0 |
| 360° | \(2\pi\) | 0 | 1 | 0 | tanımsız | 1 | tanımsız |
Dereceyi radyana çevirmek için \(\pi/180\) ile çarpılır. Örneğin, \(120° \times \tfrac{\pi}{180} = \tfrac{2\pi}{3} \approx 2.0944\). \(\tfrac{\sqrt{3}}{3}\) ile \(\tfrac{1}{\sqrt{3}}\) aynı sayıdır; \(\tfrac{2\sqrt{3}}{3}\) ile \(\tfrac{2}{\sqrt{3}}\) de öyledir. Ders kitapları genellikle paydada kök bulunmayan biçimi yazar.
Sonucu Yorumlamak: İşaretler, Aralıklar ve Tanımsız Değerler
Bölgelere göre işaretler (ASTK)
Her fonksiyonun işareti, açının bitim kenarının hangi bölgede olduğuna bağlıdır. Akılda tutmak için kullanılan bir yardımcı kısaltma ASTK'dir ("Altı, Sinüs, Tanjant, Kosinüs" ifadelerinin ilk harfleri):
- I. bölge (0° ile 90°): Altı fonksiyonun tamamı pozitiftir.
- II. bölge (90° ile 180°): Yalnızca Sinüs ve onun çarpmaya göre tersi olan kosekant pozitiftir.
- III. bölge (180° ile 270°): Yalnızca Tanjant ve onun tersi olan kotanjant pozitiftir.
- IV. bölge (270° ile 360°): Yalnızca Kosinüs ve onun tersi olan sekant pozitiftir.
Bir fonksiyonla onun tersi her zaman aynı işarete sahiptir. Örneğin 150° (II. bölge) için sin = 0.5 ve csc = 2 pozitiftir, cos, sec, tan ve cot ise hepsi negatiftir. 0°–360° dışındaki açılar, negatif açılar dahil, her 360° (\(2\pi\)) de bir tekrarlanır. Yani 390° için değerler 30° ile, −30° için değerler 330° ile aynıdır.
Her fonksiyonun aralığı
| Fonksiyon | Olası değerler |
|---|---|
| sin, cos | \(-1 \le y \le 1\) |
| csc, sec | \(y \le -1\) veya \(y \ge 1\) (−1 ile 1 arasında hiçbir zaman olmaz) |
| tan, cot | herhangi bir reel sayı |
Bu aralıklar hızlı bir kontrol için kullanılabilir. Mutlak değeri 1'den büyük bir sinüs veya kosinüs ya da 0.4 gibi bir sekant veya kosekant, girişin ya da birim ayarının yanlış olduğu anlamına gelir. En sık yapılan hata, hesap makinesi radyan modundayken derece girmek ya da tersini yapmaktır.
Tanımsız değerler: buradaki 0 sıfır anlamına gelmez
Tanjant ve sekant \(\cos\theta\) ile bölünür. Kotanjant ve kosekant \(\sin\theta\) ile bölünür. Bu payda tam olarak sıfır olursa fonksiyonun bir değeri yoktur; tanımsızdır. Grafikte bunlar dikey asimptotların göründüğü açılardır.
- \(\tan 90° = \sin 90° / \cos 90° = 1/0\): tanımsız. Aynısı sec 90°, tan 270° ve sec 270° için de geçerlidir.
- \(\csc 180° = 1/\sin 180° = 1/0\): tanımsız. Aynısı cot 180° için de geçerlidir.
- \(\cot 0° = \cos 0° / \sin 0° = 1/0\): tanımsız. Aynısı csc 0° ve csc 360° için de geçerlidir.
Hesap makinesi bu açılardan birinde csc, sec, tan veya cot için 0 gösterirse ya da alanı boş bırakırsa, bunu "tanımsız" olarak okuyun. Genel olarak tan ve sec, 90° + k·180° açılarında; cot ve csc ise k·180° açılarında tanımsızdır. Burada k herhangi bir tam sayıdır.
Çok büyük veya çok küçük sayılar yuvarlama hatasından gelir
Bilgisayarlar π sayısını yalnızca yaklaşık olarak saklar; bu yüzden 90° açısının radyana çevrilmiş hali tam olarak \(\pi/2\) değildir. Bu nedenle \(\cos 90°\) değeri 0 yerine yaklaşık \(6.1 \times 10^{-17}\) çıkabilir ve \(\sin 180°\) yaklaşık \(1.2 \times 10^{-16}\) çıkabilir. Bu küçük artıklara bölmek çok büyük değerler verir: tan 90° \(1.6 \times 10^{16}\) gibi bir değer gösterebilir, csc 180° ise \(\pm 10^{16}\) civarında bir değer gösterebilir. Bunlar kayan noktalı aritmetikteki yuvarlama hatalarıdır. Bu açılarda \(10^{-16}\) civarındaki bir değeri 0, \(\pm 10^{16}\) civarındaki bir değeri ise tanımsız kabul edin.