Bu hesaplama aracı ne işe yarar?
Bu araç, altı trigonometrik fonksiyondan herhangi birini — sinüs, kosinüs, tanjant, kotanjant, sekant ve kosekant — tek bir açı için hesaplar. Fonksiyonu seçer, açıyı girer ve açının hangi birimle ölçüldüğünü (derece, radyan, grad veya tam tur) belirlersiniz. Hesaplama aracı açıyı radyana çevirir, seçtiğiniz fonksiyonu uygular ve sonucu hem sayısal değer hem de sin(30 derece) = 0,5 gibi okunabilir bir ifadeyle birlikte verir.
Nasıl kullanılır?
1) Açılır menüden trigonometrik fonksiyonu seçin. 2) Açı değerini girin. 3) Açı birimini belirleyin. Sonuç anında güncellenir. Tanjant ya da sekant için 90 derece, kotanjant ya da kosekant için 0 derece girerseniz, fonksiyonun o noktada bir kutbu (sıfıra bölme durumu) olduğu için araç sonucu tanımsız olarak gösterir.
Formülün açıklaması
Her fonksiyon temelde sinüs ve kosinüsten türetilir. Önce açı radyana çevrilir: derece için \(\frac{\pi}{180}\) ile, radyan için 1 ile, grad için \(\frac{\pi}{200}\) ile ve tam tur için \(2\pi\) ile çarpılır.
$$\theta_{rad}=\text{angle}\times f,\quad f_{deg}=\frac{\pi}{180},\ f_{grad}=\frac{\pi}{200},\ f_{turn}=2\pi$$Ardından \(\sin\theta\) ve \(\cos\theta\) hesaplanır. Bunlardan yola çıkarak:
$$\tan\theta=\frac{\sin\theta}{\cos\theta},\ \cot\theta=\frac{\cos\theta}{\sin\theta},\ \sec\theta=\frac{1}{\cos\theta},\ \csc\theta=\frac{1}{\sin\theta}$$bulunur. Kayan noktalı sayılarda kosinüs hiçbir zaman tam olarak sıfır dönmediği için, araç \(|\cos\theta|\) ya da \(|\sin\theta|\) değerinin \(1\mathrm{e}{-12}\)'den küçük olduğu her durumu bir kutup olarak işaretler ve "tanımsız" sonucunu verir.
Çözümlü örnek
tan(45 derece) değerini hesaplayalım. Dönüşüm:
$$\theta = 45 \times \frac{\pi}{180} = 0{,}7853981634 \text{ radyan}$$Buradan
$$\tan\theta=\frac{\sin\theta}{\cos\theta} = \frac{0{,}7071067812}{0{,}7071067812} = 1$$olur. Yani tan(45 derece) = 1. Benzer şekilde \(\csc(30^\circ) = \frac{1}{\sin(30^\circ)} = \frac{1}{0{,}5} = 2\) olur.
Üç Standart Açıda Altı Fonksiyonun Tam Değerleri
Tabloda her fonksiyonun standart açılardaki tam değeri verilmiştir; ondalık değer parantez içinde 4 ondalık basamağa yuvarlanmıştır. Ters fonksiyonlar şöyle tanımlanır: \(\cot\theta = \frac{\cos\theta}{\sin\theta}\), \(\sec\theta = \frac{1}{\cos\theta}\) ve \(\csc\theta = \frac{1}{\sin\theta}\). Paydası sıfır olduğunda bir değer tanımsız olur. Bu durum, \(\cos\theta = 0\) olduğunda (90°, 270°) tan ve sec için, \(\sin\theta = 0\) olduğunda (0°, 180°, 360°) ise cot ve csc için ortaya çıkar.
| Derece | Radyan | sin | cos | tan | cot | sec | csc |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 0° | \(0\) | 0 (0.0000) | 1 (1.0000) | 0 (0.0000) | tanımsız | 1 (1.0000) | tanımsız |
| 30° | \(\frac{\pi}{6}\) | \(\frac{1}{2}\) (0.5000) | \(\frac{\sqrt{3}}{2}\) (0.8660) | \(\frac{\sqrt{3}}{3}\) (0.5774) | \(\sqrt{3}\) (1.7321) | \(\frac{2\sqrt{3}}{3}\) (1.1547) | 2 (2.0000) |
| 45° | \(\frac{\pi}{4}\) | \(\frac{\sqrt{2}}{2}\) (0.7071) | \(\frac{\sqrt{2}}{2}\) (0.7071) | 1 (1.0000) | 1 (1.0000) | \(\sqrt{2}\) (1.4142) | \(\sqrt{2}\) (1.4142) |
| 60° | \(\frac{\pi}{3}\) | \(\frac{\sqrt{3}}{2}\) (0.8660) | \(\frac{1}{2}\) (0.5000) | \(\sqrt{3}\) (1.7321) | \(\frac{\sqrt{3}}{3}\) (0.5774) | 2 (2.0000) | \(\frac{2\sqrt{3}}{3}\) (1.1547) |
| 90° | \(\frac{\pi}{2}\) | 1 (1.0000) | 0 (0.0000) | tanımsız | 0 (0.0000) | tanımsız | 1 (1.0000) |
| 120° | \(\frac{2\pi}{3}\) | \(\frac{\sqrt{3}}{2}\) (0.8660) | \(-\frac{1}{2}\) (−0.5000) | \(-\sqrt{3}\) (−1.7321) | \(-\frac{\sqrt{3}}{3}\) (−0.5774) | −2 (−2.0000) | \(\frac{2\sqrt{3}}{3}\) (1.1547) |
| 135° | \(\frac{3\pi}{4}\) | \(\frac{\sqrt{2}}{2}\) (0.7071) | \(-\frac{\sqrt{2}}{2}\) (−0.7071) | −1 (−1.0000) | −1 (−1.0000) | \(-\sqrt{2}\) (−1.4142) | \(\sqrt{2}\) (1.4142) |
| 150° | \(\frac{5\pi}{6}\) | \(\frac{1}{2}\) (0.5000) | \(-\frac{\sqrt{3}}{2}\) (−0.8660) | \(-\frac{\sqrt{3}}{3}\) (−0.5774) | \(-\sqrt{3}\) (−1.7321) | \(-\frac{2\sqrt{3}}{3}\) (−1.1547) | 2 (2.0000) |
| 180° | \(\pi\) | 0 (0.0000) | −1 (−1.0000) | 0 (0.0000) | tanımsız | −1 (−1.0000) | tanımsız |
| 270° | \(\frac{3\pi}{2}\) | −1 (−1.0000) | 0 (0.0000) | tanımsız | 0 (0.0000) | tanımsız | −1 (−1.0000) |
| 360° | \(2\pi\) | 0 (0.0000) | 1 (1.0000) | 0 (0.0000) | tanımsız | 1 (1.0000) | tanımsız |
İşaretler çeyreğe göre belirlenir. Altı fonksiyonun tamamı birinci çeyrekte (0° ile 90° arası) pozitiftir. Yalnızca sin ve csc ikinci çeyrekte (90° ile 180° arası) pozitiftir. Yalnızca tan ve cot üçüncü çeyrekte (180° ile 270° arası) pozitiftir. Yalnızca cos ve sec dördüncü çeyrekte (270° ile 360° arası) pozitiftir. Her fonksiyon 360° (\(2\pi\)) sonra tekrarlanır; tan ve cot ise 180° (\(\pi\)) sonra zaten tekrarlanır.
Kayan noktalı aritmetik hakkında bir not: \(\pi\) tam olarak saklanamaz; bu yüzden \(\cos 90°\) gibi bir ifadenin basit bir bilgisayar hesabı tam 0 yerine \(6.1 \times 10^{-17}\) gibi çok küçük bir sayı verir. Sonuç olarak \(\tan 90°\) çok büyük ama sonlu bir sayı çıkabilir. Bu hesap makinesi bu noktaları tespit eder ve tabloda verilen tam değerlerle uyumlu olarak tanımsız diye bildirir.
Açı Birimi Dönüşümleri: Derece, Radyan, Grad, Devir
Dört birim de aynı dönmeyi farklı ölçeklerde ölçer. Tam bir çember 360 derece, \(2\pi\) radyan, 400 grad (gon da denir) veya 1 devirdir. Radyan, matematikte ve çoğu programlama dilinde standart birimdir. Grad esas olarak ölçme (jeodezi) işlerinde kullanılır ve bilimsel hesap makinelerinde GRAD modu olarak bulunur.
| Derece | Radyan (tam) | Radyan (ondalık) | Grad | Devir |
|---|---|---|---|---|
| 30° | \(\frac{\pi}{6}\) | 0.5236 | \(33\tfrac{1}{3}\) (33.3333) | \(\frac{1}{12}\) (0.0833) |
| 45° | \(\frac{\pi}{4}\) | 0.7854 | 50 | \(\frac{1}{8}\) (0.125) |
| 60° | \(\frac{\pi}{3}\) | 1.0472 | \(66\tfrac{2}{3}\) (66.6667) | \(\frac{1}{6}\) (0.1667) |
| 90° | \(\frac{\pi}{2}\) | 1.5708 | 100 | \(\frac{1}{4}\) (0.25) |
| 180° | \(\pi\) | 3.1416 | 200 | \(\frac{1}{2}\) (0.5) |
| 270° | \(\frac{3\pi}{2}\) | 4.7124 | 300 | \(\frac{3}{4}\) (0.75) |
| 360° | \(2\pi\) | 6.2832 | 400 | 1 |
Dönüşüm çarpanları
Dönüştürmek için, "Kaynak" birimdeki değeri gösterilen çarpanla çarpın.
| Kaynak | Hedef | Çarpan | Yaklaşık çarpan |
|---|---|---|---|
| Derece | Radyan | \(\frac{\pi}{180}\) | 0.0174533 |
| Radyan | Derece | \(\frac{180}{\pi}\) | 57.2958 |
| Derece | Grad | \(\frac{10}{9}\) | 1.11111 |
| Grad | Derece | \(\frac{9}{10}\) | 0.9 |
| Derece | Devir | \(\frac{1}{360}\) | 0.00277778 |
| Devir | Derece | \(360\) | 360 |
| Radyan | Grad | \(\frac{200}{\pi}\) | 63.6620 |
| Grad | Radyan | \(\frac{\pi}{200}\) | 0.0157080 |
| Radyan | Devir | \(\frac{1}{2\pi}\) | 0.159155 |
| Devir | Radyan | \(2\pi\) | 6.28319 |
| Grad | Devir | \(\frac{1}{400}\) | 0.0025 |
| Devir | Grad | \(400\) | 400 |
Örnek: 135°'yi diğer üç birime çevirmek şu sonucu verir.
$$135 \times \frac{\pi}{180} = \frac{3\pi}{4} \approx 2.3562\ \text{rad}, \qquad 135 \times \frac{10}{9} = 150\ \text{grad}, \qquad \frac{135}{360} = 0.375\ \text{devir}$$Fonksiyonu hesaplamadan önce hesap makinesi girdiyi \(k\) çarpanını kullanarak radyana çevirir: derece için \(\pi/180\), radyan için 1, grad için \(\pi/200\) ve devir için \(2\pi\). Bu, 90°, \(\pi/2\) rad, 100 grad ve 0.25 devirin hepsinin aynı sonucu verdiği anlamına gelir.
Trig Fonksiyonlarının Bölgeye Göre İşaretleri ve Açı İndirgeme
Her trigonometrik fonksiyonun işareti yalnızca açının bitim kenarının içinde bulunduğu bölgeye bağlıdır. ASTC kısaltması ("All Students Take Calculus", yani "Tüm Öğrenciler Kalkülüs Alır") I. bölgeden saat yönünün tersine ilerlerken hangi fonksiyonların pozitif olduğunu listeler: All (Tümü), Sine (sinüs ve çarpmaya göre tersi olan kosekant), Tangent (tanjant ve kotanjant), Cosine (kosinüs ve sekant).
| Bölge | Açı aralığı (derece) | sin | cos | tan | cot | sec | csc | Referans açı \(\alpha\) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| I | 0° ile 90° | + | + | + | + | + | + | \(\alpha = \theta\) |
| II | 90° ile 180° | + | − | − | − | − | + | \(\alpha = 180^\circ - \theta\) (veya \(\pi - \theta\)) |
| III | 180° ile 270° | − | − | + | + | − | − | \(\alpha = \theta - 180^\circ\) (veya \(\theta - \pi\)) |
| IV | 270° ile 360° | − | + | − | − | + | − | \(\alpha = 360^\circ - \theta\) (veya \(2\pi - \theta\)) |
Çarpmaya göre tersi olan fonksiyonlar her zaman eş fonksiyonlarının işaretini taşır: sec, cos ile aynı işarete, csc, sin ile aynı işarete ve cot, tan ile aynı işarete sahiptir. Eksenler üzerindeki açılar (0°, 90°, 180°, 270°) bölgeler arasında kaldığı için bu noktalardaki değerler 0, ±1 veya tanımsız olur.
Periyotlar
| Fonksiyon | Periyot (radyan) | Periyot (derece) | Periyot (gradyan) | Periyot (tur) |
|---|---|---|---|---|
| sin, cos, sec, csc | \(2\pi\) | 360° | 400 | 1 |
| tan, cot | \(\pi\) | 180° | 200 | 0,5 |
Açı indirgeme
- Açıyı 360°'nin katlarını ekleyerek veya çıkararak 0° ile 360° aralığına indirin (tan ve cot için 180°'nin katları da kullanılabilir).
- Bölgeyi belirleyin ve işareti almak için tabloyu kullanın.
- Referans açı \(\alpha\) değerini hesaplayın, fonksiyonu \(\alpha\) noktasında değerlendirin ve ardından işareti uygulayın.
Negatif açılar: \(\sin(-\theta) = -\sin\theta\), \(\cos(-\theta) = \cos\theta\), \(\tan(-\theta) = -\tan\theta\). Örnek: 210° III. bölgededir ve referans açısı 30°'dir, dolayısıyla \(\sin 210^\circ = -\sin 30^\circ = -0.5\).
Sonucu Yorumlama: Değer Aralığı, Tanım Kümesi ve Kutuplar
Her fonksiyonun değer aralığı
- sin ve cos: her zaman kapalı \([-1, 1]\) aralığındadır.
- sec ve csc: hiçbir zaman −1 ile 1 arasında kalmaz; değer her zaman \(|\text{değer}| \ge 1\) koşulunu sağlar.
- tan ve cot: herhangi bir gerçel değer alabilir.
Tanım kümesi kısıtlamaları (kutuplar)
Ters fonksiyonlar sin veya cos ile bölüm yaptığından bazı açılar sonlu bir değer vermez:
- tan ve sec, \(\cos\theta = 0\) olan yerlerde tanımsızdır: \(\theta = 90^\circ + k\cdot 180^\circ\), yani \(\theta = \pi/2 + k\pi\), her tam sayı \(k\) için (eşdeğer olarak 100 + 200k gradyan veya 0,25 + 0,5k tur).
- cot ve csc, \(\sin\theta = 0\) olan yerlerde tanımsızdır: \(\theta = k\cdot 180^\circ\), yani \(\theta = k\pi\) (0, 200k gradyan veya 0,5k tur).
- sin ve cos her açı için tanımlıdır.
Kutupların yakınındaki davranış
Bir kutba yaklaşıldıkça değer mutlak değerce sınırsız biçimde büyür ve kutuptaki dikey çizgi bir asimptot olur. 90°'ye altından yaklaşırken tan büyük ve pozitiftir; üstünden yaklaşırken ise büyük ve negatiftir. Örneğin \(\tan 89.9^\circ = 1/\tan 0.1^\circ \approx 572.96\) ve \(\tan 89.99^\circ \approx 5729.6\). Dolayısıyla çok büyük bir sonuç genellikle bir şeyin yanlış olduğunu değil, açının bir kutbun çok yakınında bulunduğunu gösterir.
Negatif sonuçların anlamı
Negatif bir sonuç yalnızca bölgeyi yansıtır (işaret tablosuna bakın): sin, III. ve IV. bölgelerde; cos, II. ve III. bölgelerde; tan ise II. ve IV. bölgelerde negatiftir. Negatif veya çok büyük giriş açıları geçerlidir; fonksiyonun periyodu kullanılarak indirgenirler.
Kayan noktalı sayı gürültüsü
Bilgisayarlar \(\pi\) sayısını yaklaşık olarak saklar; bu nedenle tam sıfır olması gereken sonuçlar çok küçük sayılar olarak görünebilir. Örneğin \(\cos 90^\circ\) değeri 0 yerine yaklaşık \(6.1\times10^{-17}\) çıkar ve \(\sin 180^\circ\) değeri yaklaşık \(1.2\times10^{-16}\) olur. Bunlar yuvarlama yapaylıklarıdır ve sıfır olarak yorumlanmalıdır. Aynı etki, ham aritmetikte \(\tan 90^\circ\) değerinin yaklaşık \(1.6\times10^{16}\) çıkmasının nedenidir; kutupları dikkate alan bir hesap makinesi, bir kutba bu kadar yakın sonuçları dev bir sayı olarak değil, tanımsız olarak ele alır.
Temel Terimler ve Özdeşlikler
- Birim çember
- Merkezi orijinde olan ve yarıçapı 1 olan çember. Pozitif x ekseninden saat yönünün tersine ölçülen bir \(\theta\) açısı için çember üzerindeki nokta \((\cos\theta, \sin\theta)\) olur ve \(\tan\theta = \sin\theta/\cos\theta\) dir.
- Çarpmaya göre ters fonksiyonlar
- Çarpımları 1 olan çiftler: \(\csc\theta = 1/\sin\theta\), \(\sec\theta = 1/\cos\theta\), \(\cot\theta = 1/\tan\theta = \cos\theta/\sin\theta\).
- Kutup / asimptot
- Sıfıra bölme nedeniyle bir fonksiyonun tanımsız olduğu giriş değeri; yakınında değerler sınırsız biçimde büyür (önceki bölüme bakın).
- Periyot
- Bir fonksiyonun kendini tekrarladığı en küçük pozitif kaydırma: sin, cos, sec, csc için \(2\pi\), tan, cot için \(\pi\).
- Radyan
- Bir çemberin merkezinde, yay uzunluğu yarıçapa eşit olan açı. Tam bir dönüş \(2\pi\) radyandır, dolayısıyla \(180^\circ = \pi\) rad.
- Gradyan (gon)
- Tam bir dönüşte 400 gradyan bulunan bir birim; dik açı 100 gradyandır ve \(1\text{ grad} = \pi/200\) rad = 0,9° dir.
- Tur
- Tam bir devir: 1 tur = 360° = 400 grad = \(2\pi\) rad.
- Referans açı
- Bir açının bitim kenarı ile x ekseni arasındaki dar açı. \(\theta\) noktasındaki fonksiyon değerleri, işaret dışında referans açıdaki değerlere eşittir.
Hesap makinesinin kullandığı birim dönüşümü
Açı önce radyana çevrilir: \(\theta_{\text{rad}} = \text{açı} \times k\), burada derece için \(k = \pi/180\), radyan için 1, gradyan için \(\pi/200\) ve tur için \(2\pi\) dir.
Pisagor özdeşlikleri
$$\sin^2\theta + \cos^2\theta = 1$$
$$1 + \tan^2\theta = \sec^2\theta$$
$$1 + \cot^2\theta = \csc^2\theta$$
İkinci özdeşlik \(\cos\theta \ne 0\) olan her yerde, üçüncü özdeşlik ise \(\sin\theta \ne 0\) olan her yerde geçerlidir.
Eş fonksiyon bağıntıları
$$\sin(90^\circ - \theta) = \cos\theta,\qquad \cos(90^\circ - \theta) = \sin\theta$$
$$\tan(90^\circ - \theta) = \cot\theta,\qquad \sec(90^\circ - \theta) = \csc\theta$$
Radyan cinsinden yazarken \(90^\circ\) yerine \(\pi/2\) kullanın. Örnek: \(\sin 60^\circ = \cos 30^\circ \approx 0.8660\).
Sıkça sorulan sorular
Her fonksiyon hangi aralıkta değer alır? sin ve cos her zaman -1 ile 1 arasındadır. sec ve csc mutlak değer olarak en az 1'dir. tan ve cot ise herhangi bir reel sayı olabilir.
Neden "tanımsız" yazıyor? Tanjant ve sekant, kosinüsün sıfır olduğu noktalarda (90 derece, 270 derece, ...) sonsuza gider; kotanjant ve kosekant ise sinüsün sıfır olduğu noktalarda (0 derece, 180 derece, ...) sonsuza gider. Bu kutup noktalarında fonksiyonun sonlu bir değeri yoktur.
Tam tur (turn) nedir? Bir tam tur, eksiksiz bir dönüştür; 360 dereceye ya da \(2\pi\) radyana eşittir. Dönme ve frekansla ilgili hesaplamalarda oldukça kullanışlıdır.