Công cụ này làm gì
Công cụ này tính góc nhìn (field of view) của máy ảnh và "phạm vi chụp" thực tế mà máy thu được tại một khoảng cách nhất định tới chủ thể. Dựa vào tiêu cự ống kính, kích thước cảm biến (hoặc phim) và khoảng cách tới chủ thể, công cụ trả về góc nhìn theo chiều ngang, chiều dọc và đường chéo, cùng với chiều rộng, chiều cao, đường chéo và diện tích vùng được chụp. Đây là bài toán quang học thuần túy nên áp dụng được ở bất kỳ đâu trên thế giới — không bị giới hạn theo quốc gia nào.
Cách sử dụng
Nhập tiêu cự ống kính theo milimét, chọn định dạng cảm biến có sẵn (hoặc tự nhập chiều rộng và chiều cao cảm biến theo mm), sau đó nhập khoảng cách tới chủ thể và chọn đơn vị (m, cm, mm hoặc km). Các định dạng có sẵn gồm full frame 35mm (36 × 24), APS-C (23,6 × 15,6), Micro 4/3 (17,3 × 13) và 1 inch (13,2 × 8,8). Kết quả hiển thị độ bao phủ theo góc cùng kích thước thực của hình chữ nhật mà khung hình thu được ở khoảng cách đó.
Giải thích công thức
Với mô hình thấu kính mỏng / lỗ kim, góc nhìn dọc theo một cạnh có độ dài vật lý d ứng với tiêu cự f là \(\theta = 2\arctan\!\left(\frac{d}{2f}\right)\). Tại khoảng cách chủ thể L, theo định lý tam giác đồng dạng, kích thước thu được \(= \dfrac{L \cdot d}{f}\). Đường chéo cảm biến là \(\text{diag} = \sqrt{\text{rộng}^2 + \text{cao}^2}\). Mọi độ dài đều được quy về cùng một đơn vị (công cụ tính theo mét). Đây là phép xấp xỉ tiêu chuẩn trong nhiếp ảnh, bỏ qua méo hình ống kính, độ phóng đại đồng tử và hiện tượng focus breathing.
$$\theta_H = 2\arctan\!\left(\frac{\text{Sensor W (mm)}}{2\,\text{Focal (mm)}}\right), \qquad W = \frac{\text{Distance}\cdot\text{Sensor W}}{\text{Focal}}$$ $$\text{where}\quad \left\{ \begin{aligned} \theta_V &= 2\arctan\!\left(\frac{\text{Sensor H (mm)}}{2\,\text{Focal (mm)}}\right) \\ H &= \frac{\text{Distance}\cdot\text{Sensor H}}{\text{Focal}} \\ \text{Area} &= W \times H \end{aligned} \right.$$Ví dụ minh họa
Ống kính 50 mm gắn trên cảm biến full frame (36 × 24 mm) ở khoảng cách 3 m: góc ngang \(= 2\arctan(36 / 100) = 39{,}6^\circ\), góc dọc \(= 27{,}0^\circ\), góc chéo \(= 46{,}8^\circ\). Vùng chụp rộng \(3 \times 0{,}036 / 0{,}050 = 2{,}16 \text{ m}\) và cao \(3 \times 0{,}024 / 0{,}050 = 1{,}44 \text{ m}\) — tức khoảng \(3{,}11 \text{ m}^2\).
Kích thước cảm biến phổ biến và hệ số cắt
Hệ số cắt so sánh đường chéo của cảm biến với đường chéo 43,27 mm của khung full frame 35 mm (36 × 24 mm): \(\text{crop} = 43.27 / d\), trong đó \(d = \sqrt{w^2 + h^2}\). Kích thước cảm biến hơi khác nhau giữa các nhà sản xuất, nên các giá trị chỉ mang tính danh nghĩa.
| Định dạng | Rộng × Cao (mm) | Đường chéo (mm) | Hệ số cắt |
|---|---|---|---|
| Định dạng trung (44 × 33) | 44 × 33 | 55,0 | ~0,79 |
| Full frame | 36 × 24 | 43,27 | 1,0 |
| APS-H | 28,7 × 19 | 34,4 | ~1,26 |
| APS-C (Nikon / Sony / Fujifilm) | 23,6 × 15,6 | 28,3 | ~1,5 |
| APS-C (Canon) | 22,3 × 14,9 | 26,8 | ~1,6 |
| Micro Four Thirds | 17,3 × 13 | 21,6 | 2,0 |
| Loại 1 inch | 13,2 × 8,8 | 15,9 | ~2,7 |
Ví dụ: với 23,6 × 15,6 mm, \(d = \sqrt{23.6^2 + 15.6^2} = \sqrt{800.32} \approx 28.29\) mm, nên hệ số cắt là \(43.27 / 28.29 \approx 1.53\).
Góc nhìn theo tiêu cự (Full Frame)
Với cảm biến 36 × 24 mm, các góc được tính là \(\theta_H = 2\arctan(18/f)\), \(\theta_V = 2\arctan(12/f)\) và \(\theta_D = 2\arctan(21.63/f)\). Kích thước vùng ảnh ở khoảng cách 10 m là \(W = 10 \cdot 36 / f\) và \(H = 10 \cdot 24 / f\), tính bằng mét. Các giá trị đã được làm tròn.
| Tiêu cự (mm) | Ngang (°) | Dọc (°) | Chéo (°) | Rộng × Cao ở 10 m (m) |
|---|---|---|---|---|
| 14 | 104,2 | 81,2 | 114,2 | 25,71 × 17,14 |
| 24 | 73,7 | 53,1 | 84,1 | 15,00 × 10,00 |
| 35 | 54,4 | 37,8 | 63,4 | 10,29 × 6,86 |
| 50 | 39,6 | 27,0 | 46,8 | 7,20 × 4,80 |
| 85 | 23,9 | 16,1 | 28,6 | 4,24 × 2,82 |
| 135 | 15,2 | 10,2 | 18,2 | 2,67 × 1,78 |
| 200 | 10,3 | 6,9 | 12,3 | 1,80 × 1,20 |
Ví dụ minh họa (50 mm): \(\theta_H = 2\arctan\!\left(\frac{36}{2 \cdot 50}\right) = 2\arctan(0.36) \approx 39.6^\circ\) và \(W = \frac{10 \cdot 36}{50} = 7.2\) m. \(H = \frac{10 \cdot 24}{50} = 4.8\) m, nên diện tích là \(7.2 \times 4.8 = 34.56\) m².
Diễn giải góc nhìn
Các cách phân loại thông dụng này dựa trên tiêu cự full frame (36 × 24 mm) và góc nhìn chéo xấp xỉ. Các ranh giới chỉ là quy ước, không phải tiêu chuẩn bắt buộc.
| Loại | Tiêu cự (full frame) | Góc chéo xấp xỉ |
|---|---|---|
| Siêu góc rộng | < 24 mm | > 84° |
| Góc rộng | 24–35 mm | ~63–84° |
| Tiêu chuẩn | ~43–60 mm | ~47° (ở 50 mm) |
| Tele ngắn | 70–135 mm | ~18–34° |
| Tele | > 135 mm | < 18° |
- Ống kính 50 mm trên full frame có góc chéo \(2\arctan(21.63/50) \approx 46.8^\circ\). Góc này gần với góc mà ống kính tiêu chuẩn cho phép hiển thị phối cảnh tự nhiên.
- Hệ số cắt làm thay đổi vùng phủ tương đương. Ống kính 25 mm trên Micro Four Thirds (hệ số cắt 2,0) phủ cùng góc với ống kính 50 mm trên full frame. Tiêu cự vật lý không thay đổi, nhưng cảm biến nhỏ hơn thu được phần ảnh hẹp hơn trong vòng tròn ảnh.
- Các kết quả giả định ống kính rectilinear (không phải mắt cá) lấy nét ở khoảng cách lớn hơn nhiều so với tiêu cự. Khi lấy nét gần, chẳng hạn chụp macro, tiêu cự hiệu dụng tăng lên và vùng phủ thực tế hẹp hơn so với tính toán. Méo ống kính và việc cắt xén do xử lý trong máy ảnh cũng ảnh hưởng đến vùng phủ thực tế.
- Sử dụng cùng một đơn vị cho kích thước cảm biến và tiêu cự (mm). Chiều rộng và chiều cao vùng ảnh được trả về theo đơn vị khoảng cách bạn chọn.
Câu hỏi thường gặp
Tiêu cự dài hơn cho góc nhìn rộng hơn hay hẹp hơn? Hẹp hơn. Góc nhìn co lại khi tiêu cự tăng lên, vì vậy ống kính tele thu được vùng nhỏ hơn ở cùng một khoảng cách.
Vì sao có tới ba góc nhìn? Cảm biến hình chữ nhật có cạnh ngang, cạnh dọc và đường chéo, mỗi cạnh có một góc nhìn riêng. Góc theo đường chéo là lớn nhất và thường được dùng làm con số "đại diện" cho góc nhìn.
Kích thước vùng chụp có chính xác tuyệt đối không? Đây là ước tính tiêu chuẩn theo mô hình thấu kính mỏng. Ống kính thực có méo hình và focus breathing, nên hãy xem các con số là phép xấp xỉ thực dụng và rất sát thực tế.