Bài toán hình thoi là gì?
Bài toán hình thoi là một dạng bài đại số quen thuộc, thường xuất hiện khi học phân tích đa thức bậc hai thành nhân tử. Hình thoi có một tích (P) ở đỉnh trên và một tổng (S) ở đỉnh dưới. Nhiệm vụ của bạn là tìm hai số ở hai cạnh bên, gọi là a và b, sao cho nhân lại bằng P và cộng lại bằng S. Công cụ này sẽ giải ngay bài toán đó cho bạn.
Cách sử dụng
Nhập tích P (số ở đỉnh trên) và tổng S (số ở đỉnh dưới), rồi đọc kết quả hai số a và b. Công cụ cũng cho biết biệt thức (delta) để bạn nhận ra trường hợp không tồn tại cặp số thực nào.
Giải thích công thức
Hai số cần tìm chính là nghiệm của phương trình bậc hai \(x^2 - Sx + P = 0\). Theo công thức nghiệm:
$$a,\,b = \frac{S \pm \sqrt{S^2 - 4P}}{2}$$
Biểu thức dưới dấu căn, \(\Delta = S^2 - 4P\), được gọi là biệt thức. Nếu \(\Delta \geq 0\) thì hai số là số thực; nếu \(\Delta < 0\) thì không có nghiệm thực (hai số là số phức).
Ví dụ minh họa
Giả sử tích là 12 và tổng là 7. Khi đó $$\Delta = 7^2 - 4 \cdot 12 = 49 - 48 = 1,$$ và \(\sqrt{1} = 1\). Vậy \(a = \frac{7 + 1}{2} = 4\) và \(b = \frac{7 - 1}{2} = 3\). Quả thật \(4 \times 3 = 12\) và \(4 + 3 = 7\). Dạng phân tích thành nhân tử là \((x + 3)(x + 4)\).
Diễn giải biệt thức và quy luật dấu
Biệt thức cho bạn biết điều gì
- \(\Delta>0\): tồn tại hai số thực phân biệt \(a\neq b\).
- \(\Delta=0\): hai số bằng nhau, \(a=b=\frac{S}{2}\) (một số lặp lại). Ví dụ, \(P=9\) và \(S=6\) cho \(a=b=3\).
- \(\Delta<0\): không có cặp số thực nào. Hai số là các số phức liên hợp, \(\frac{S}{2}\pm i\frac{\sqrt{-\Delta}}{2}\).
Quy tắc về dấu
| Điều kiện | Ý nghĩa đối với hai số |
|---|---|
| \(P>0\) và \(S>0\) | Cả hai số đều dương. |
| \(P>0\) và \(S<0\) | Cả hai số đều âm. |
| \(P<0\) | Một số dương và một số âm. Số có giá trị tuyệt đối lớn hơn có cùng dấu với \(S\). |
| \(P=0\) | Một số bằng 0 và số còn lại bằng \(S\). |
Ví dụ, với \(P=-10\) và \(S=3\), hai số là 5 và -2. Số có giá trị tuyệt đối lớn hơn, 5, là số dương, phù hợp với dấu của \(S=3\).
Biệt thức là số chính phương và phân tích thành nhân tử
Khi \(S\) và \(P\) là số nguyên và \(\Delta\) là số chính phương, hai số đó là số nguyên. Trong trường hợp này, tam thức phân tích đẹp trên tập số nguyên. Nếu \(\Delta\) dương nhưng không phải số chính phương, hai số là số vô tỉ và tam thức không phân tích được trên tập số nguyên. Nếu \(\Delta<0\), tam thức không phân tích được trên tập số thực.
Bài toán hình thoi (diamond problem) tương đương với việc phân tích một tam thức bậc hai có hệ số bậc cao nhất bằng 1:
$$x^2+Sx+P=(x+a)(x+b),\quad a+b=S,\; a\cdot b=P.$$
Ví dụ, \(x^2+3x-10\) có \(S=3\) và \(P=-10\), cho \(a=5\) và \(b=-2\), nên nó phân tích thành \((x+5)(x-2)\).
Câu hỏi thường gặp
Vì sao đôi khi không có lời giải? Nếu \(S^2 < 4P\) thì biệt thức âm, và không có hai số thực nào thỏa mãn cả hai điều kiện cùng lúc.
Hai số có thể âm hoặc là số thập phân không? Có — công cụ xử lý được mọi giá trị thực, kể cả tích âm và kết quả không nguyên.
a và b có thể đổi chỗ cho nhau không? Được. Thứ tự không quan trọng, vì cả \(a+b\) lẫn \(a \cdot b\) đều có tính đối xứng.