Công cụ này dùng để làm gì
Inch và hệ đo lường Anh – Mỹ (imperial) là chuẩn ít dùng tại Việt Nam, nhưng lại rất phổ biến trong bản vẽ kỹ thuật, máy móc nhập khẩu và phụ kiện nước ngoài. Công cụ này giúp bạn đổi một phân số inch — chẳng hạn 3/8", 11/16" hay 1‑1/2" — sang giá trị inch thập phân, đồng thời quy đổi sang milimét và centimét theo hệ mét quen thuộc. Rất tiện cho nghề mộc, gia công cơ khí, may vá, in 3D và bất kỳ công việc nào cần chuyển số đo phân số kiểu Anh – Mỹ sang con số thập phân hoặc hệ mét chính xác.
Cách sử dụng
Nhập tử số (số ở trên) và mẫu số (số ở dưới) của phân số. Nếu số đo còn có phần inch nguyên, hãy điền vào ô "Số inch nguyên" — nếu không thì để là 0. Công cụ sẽ trả về giá trị tương ứng theo inch thập phân, theo milimét và theo centimét.
Giải thích công thức
Bản chất một phân số chính là một phép chia: phần phân số bằng tử số a chia cho mẫu số b. Cộng thêm số inch nguyên w sẽ ra tổng giá trị theo inch thập phân:
$$\text{Inches} = \text{Whole} + \frac{\text{Numerator}}{\text{Denominator}}$$Vì 1 inch được quy ước chính xác bằng 25,4 milimét, nên giá trị hệ mét là
$$\text{mm} = \text{Inches} \times 25.4 \qquad \text{cm} = \frac{\text{mm}}{10}$$và centimét đơn giản là \(\text{mm} \div 10\).
Ví dụ minh họa
Đổi 3/8 inch. Phân số \(3 \div 8 = 0{,}375\), vậy giá trị thập phân là 0,375 inch. Theo hệ mét,
$$0{,}375 \times 25{,}4 = 9{,}525 \text{ mm}$$tức 0,9525 cm. Với số đo 1‑1/2", bạn nhập số nguyên = 1, tử số = 1, mẫu số = 2: kết quả là 1,5 inch, tương đương 38,1 mm.
Bảng chuyển đổi phân số của inch sang số thập phân và milimét
Bảng này liệt kê mọi bước 1/16 inch từ 1/16" đến 1". Các giá trị dựa trên inch quốc tế, được định nghĩa chính xác bằng 25.4 mm. Mọi giá trị thập phân và milimét bên dưới đều chính xác, không làm tròn. Để có inch thập phân, hãy chia tử số cho mẫu số. Để có milimét, hãy nhân inch thập phân với 25.4:
$$\text{mm} = \frac{\text{Tử số}}{\text{Mẫu số}} \times 25.4$$Mỗi bước 1/16" thêm 0.0625 in, tức là 1.5875 mm. Ví dụ, 3/8" tính ra \(\frac{3}{8} = 0.375\) in, và \(0.375 \times 25.4 = 9.525\) mm.
| Phân số (in) | Inch thập phân | Milimét |
|---|---|---|
| 1/16 | 0.0625 | 1.5875 |
| 1/8 | 0.125 | 3.175 |
| 3/16 | 0.1875 | 4.7625 |
| 1/4 | 0.25 | 6.35 |
| 5/16 | 0.3125 | 7.9375 |
| 3/8 | 0.375 | 9.525 |
| 7/16 | 0.4375 | 11.1125 |
| 1/2 | 0.5 | 12.7 |
| 9/16 | 0.5625 | 14.2875 |
| 5/8 | 0.625 | 15.875 |
| 11/16 | 0.6875 | 17.4625 |
| 3/4 | 0.75 | 19.05 |
| 13/16 | 0.8125 | 20.6375 |
| 7/8 | 0.875 | 22.225 |
| 15/16 | 0.9375 | 23.8125 |
| 1 | 1.0 | 25.4 |
Để chuyển sang centimét, hãy chia giá trị milimét cho 10. Ví dụ, 1/2" = 1.27 cm. Các phân số nhỏ hơn tuân theo cùng một quy luật. Mỗi bước 1/32" là 0.03125 in (0.79375 mm), và mỗi bước 1/64" là 0.015625 in (0.396875 mm). Đối với một số nguyên cộng với một phân số, hãy cộng số inch nguyên trước. Ví dụ, 2 3/4" = 2.75 in, và \(2.75 \times 25.4 = 69.85\) mm.
Các phân số thông dụng của inch vượt quá 1 inch và các bước 1/32"
Các bảng dưới đây sử dụng inch quốc tế, được định nghĩa chính xác bằng 25,4 mm, nên mm = inch × 25,4. Các phân số có mẫu số 32 chẵn có thể rút gọn thành phân số đơn giản hơn (2/32 = 1/16, 4/32 = 1/8, v.v.), vì vậy chỉ liệt kê các phân số có tử số lẻ trên mẫu số 32.
| Phân số (in) | Số thập phân (inch) | Milimét |
|---|---|---|
| 1/32 | 0,03125 | 0,79375 |
| 3/32 | 0,09375 | 2,38125 |
| 5/32 | 0,15625 | 3,96875 |
| 7/32 | 0,21875 | 5,55625 |
| 9/32 | 0,28125 | 7,14375 |
| 11/32 | 0,34375 | 8,73125 |
| 13/32 | 0,40625 | 10,31875 |
| 15/32 | 0,46875 | 11,90625 |
| 17/32 | 0,53125 | 13,49375 |
| 19/32 | 0,59375 | 15,08125 |
| 21/32 | 0,65625 | 16,66875 |
| 23/32 | 0,71875 | 18,25625 |
| 25/32 | 0,78125 | 19,84375 |
| 27/32 | 0,84375 | 21,43125 |
| 29/32 | 0,90625 | 23,01875 |
| 31/32 | 0,96875 | 24,60625 |
Một vài phân số 1/64
| Phân số (in) | Số thập phân (inch) | Milimét |
|---|---|---|
| 1/64 | 0,015625 | 0,396875 |
| 3/64 | 0,046875 | 1,190625 |
| 5/64 | 0,078125 | 1,984375 |
| 63/64 | 0,984375 | 25,003125 |
Ví dụ về số hỗn số
| Số hỗn số | Số thập phân (inch) | Milimét |
|---|---|---|
| 1-1/4" | 1,25 | 31,75 |
| 2-3/8" | 2,375 | 60,325 |
| 3-5/16" | 3,3125 | 84,1375 |
| 1-13/32" | 1,40625 | 35,71875 |
Ví dụ thay thế cho 2-3/8": \(2 + \frac{3}{8} = 2{,}375\) in, và \(2{,}375 \times 25{,}4 = 60{,}325\) mm.
Thuật ngữ chính: Tử số, Mẫu số, Số hỗn số và Inch quốc tế
- Tử số: số ở phía trên của phân số. Nó cho biết bạn có bao nhiêu phần bằng nhau (số 3 trong 3/8).
- Mẫu số: số ở phía dưới của phân số. Nó cho biết cần bao nhiêu phần bằng nhau để tạo thành một inch nguyên (số 8 trong 3/8). Mẫu số không thể bằng không.
- Số inch nguyên: phần nguyên của một số đo, chẳng hạn số 2 trong 2-3/8".
- Số hỗn số: một số nguyên cộng với một phân số thực sự, chẳng hạn 1-1/4". Giá trị thập phân của nó là \(\text{nguyên} + \frac{\text{tử số}}{\text{mẫu số}}\).
- Inch thập phân: cùng một chiều dài được viết theo hệ cơ số 10, ví dụ 3/8" = 0,375 in.
- Inch quốc tế: inch được định nghĩa chính xác bằng 25,4 mm. Nó được các cơ quan tiêu chuẩn của các nước nói tiếng Anh thống nhất vào năm 1959 và là cơ sở cho mọi phép đổi inch sang hệ mét ở đây. Inch khảo sát của Mỹ cũ khác biệt rất nhỏ và không được sử dụng trong máy tính này.
- Phần nghìn inch ("thou" hoặc mil): một phân chia thập phân, trong đó 0,001 in = 1 thou = 0,0254 mm. Phân số chia một inch thành các nửa liên tiếp (1/2, 1/4, 1/8 ... 1/64), trong khi thou chia nó thành 1000 phần bằng nhau. Hai hệ thống này hiếm khi khớp chính xác: 1/64" bằng 15,625 thou.
Diễn giải và làm tròn kết quả
Số chữ số thập phân cần giữ phụ thuộc vào công việc:
- Gia công cơ khí và gia công kim loại: bản vẽ theo inch thường dùng 3 chữ số thập phân (phần nghìn inch). Ví dụ, 5/16" = 0,3125 in thường được ghi là 0,313 in (hoặc 0,3125 nếu quy định bốn chữ số).
- Nghề mộc và xây dựng nói chung: làm tròn milimét đến 0,1 mm hoặc thậm chí 1 mm thường là đủ. Ví dụ, 3/4" = 19,05 mm, thường được xem là 19 mm.
- Bước phân số tiêu chuẩn nhỏ nhất: trên hầu hết thước phân số và thước dây, 1/64" là vạch chia nhỏ nhất. Nó bằng 0,015625 in, hoặc 0,396875 mm (khoảng 0,4 mm), nên việc báo cáo nhiều hơn khoảng 2 chữ số thập phân theo mm không làm tăng độ chính xác đo thực tế đối với công việc phân số.
- Mẫu số không phải lũy thừa của 2: các phân số như 1/3 hoặc 5/6 cho số thập phân vô hạn tuần hoàn (1/3 = 0,3333… in, tức 8,4667 mm đến 4 chữ số thập phân). Giá trị hiển thị đã được làm tròn, nên hãy tránh đổi ngược một số đã làm tròn thành phân số khi độ chính xác quan trọng.
Các phân số có mẫu số 2, 4, 8, 16, 32 và 64 luôn chuyển thành số thập phân hữu hạn chính xác, nên các giá trị trong bảng trên là chính xác. Dung sai của chi tiết hoặc vật liệu thực tế, chứ không phải phép tính, thường quyết định số chữ số có ý nghĩa.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao 1 inch lại đúng bằng 25,4 mm? Từ năm 1959, inch quốc tế được định nghĩa chính xác bằng 25,4 milimét, nên đây là con số chuyển đổi tuyệt đối, không phải làm tròn.
Tôi có thể nhập hỗn số (số nguyên kèm phân số) không? Được — bạn đặt phần số nguyên vào ô "Số inch nguyên" và phần phân số vào ô tử số/mẫu số.
Nếu tôi nhập mẫu số bằng 0 thì sao? Phép chia cho 0 là không xác định, nên phân số sẽ được coi như bằng 0 để tránh báo lỗi; hãy bảo đảm mẫu số là một giá trị hợp lệ như 2, 4, 8, 16 hoặc 32.