Công cụ này dùng để làm gì
Công cụ này cho bạn biết ngay sin, cos và tan của năm góc "đặc biệt" mà bạn gặp nhiều nhất khi học lượng giác: 0°, 30°, 45°, 60° và 90°. Đây là những góc có giá trị đẹp và chính xác như sin 30° = 1/2 hay sin 45° = √2/2 — chính vì vậy mà thầy cô, học sinh và cả kỹ sư đều thuộc lòng. Bạn chỉ cần chọn một góc là thấy toàn bộ hàng giá trị lượng giác của nó dưới dạng số thập phân.
Cách sử dụng
Hãy chọn một trong năm góc đặc biệt từ danh sách thả xuống rồi bấm tính. Công cụ sẽ đổi góc sang radian, tính sin, cos, tan và trình bày kết quả gọn gàng trong một bảng nhỏ. Tại góc 90°, cos bằng 0 nên tan không xác định — công cụ sẽ ghi rõ "không xác định" thay vì hiển thị một con số khổng lồ gây hiểu nhầm.
Giải thích công thức
Các hàm lượng giác trong máy tính làm việc với đơn vị radian, nên trước tiên góc tính bằng độ được nhân với \(\pi/180\). Sau đó tính trực tiếp \(\sin\theta\) và \(\cos\theta\), còn \(\tan\theta\) đơn giản là \(\sin\theta\) chia cho \(\cos\theta\).
$$\theta = \text{Angle (deg)} \times \frac{\pi}{180}$$ $$\sin\theta, \quad \cos\theta, \quad \tan\theta = \frac{\sin\theta}{\cos\theta}$$Những giá trị chính xác nổi tiếng bắt nguồn từ đường tròn lượng giác và hai tam giác tham chiếu 30-60-90 cùng 45-45-90: \(\sin 30° = 1/2 \approx 0{,}5\); \(\sin 45° = \sqrt{2}/2 \approx 0{,}7071\); \(\sin 60° = \sqrt{3}/2 \approx 0{,}8660\).
Ví dụ minh họa
Với góc 60°: radian = 60 × π/180 = π/3 ≈ 1,0472. Khi đó:
$$\sin 60° = \frac{\sqrt{3}}{2} \approx 0{,}866025$$ $$\cos 60° = \frac{1}{2} = 0{,}5$$ $$\tan 60° = \frac{0{,}866025}{0{,}5} = \sqrt{3} \approx 1{,}732051$$Kết quả này khớp hoàn toàn với bảng giá trị lượng giác góc đặc biệt chuẩn.
Bảng lượng giác góc đặc biệt (giá trị chính xác và thập phân)
Bảng liệt kê sin, côsin và tang chính xác của năm góc đặc biệt tiêu chuẩn, mỗi giá trị cũng được làm tròn đến sáu chữ số thập phân. Các dạng chính xác được suy ra từ hai tam giác. Tam giác 45°-45°-90° có các cạnh \(1 : 1 : \sqrt{2}\). Tam giác 30°-60°-90° có các cạnh \(1 : \sqrt{3} : 2\). Để đổi độ sang radian, dùng \(\theta = \text{độ} \times \frac{\pi}{180}\).
| Độ | Radian | sin θ | cos θ | tan θ |
|---|---|---|---|---|
| 0° | \(0\) (0.000000) | \(0\) (0.000000) | \(1\) (1.000000) | \(0\) (0.000000) |
| 30° | \(\frac{\pi}{6}\) (0.523599) | \(\frac{1}{2}\) (0.500000) | \(\frac{\sqrt{3}}{2}\) (0.866025) | \(\frac{\sqrt{3}}{3} = \frac{1}{\sqrt{3}}\) (0.577350) |
| 45° | \(\frac{\pi}{4}\) (0.785398) | \(\frac{\sqrt{2}}{2}\) (0.707107) | \(\frac{\sqrt{2}}{2}\) (0.707107) | \(1\) (1.000000) |
| 60° | \(\frac{\pi}{3}\) (1.047198) | \(\frac{\sqrt{3}}{2}\) (0.866025) | \(\frac{1}{2}\) (0.500000) | \(\sqrt{3}\) (1.732051) |
| 90° | \(\frac{\pi}{2}\) (1.570796) | \(1\) (1.000000) | \(0\) (0.000000) | không xác định |
Cách đọc bảng:
- Sin và côsin đối xứng nhau. Đọc cột sin từ trên xuống dưới ta được \(0, \tfrac{1}{2}, \tfrac{\sqrt{2}}{2}, \tfrac{\sqrt{3}}{2}, 1\). Cột côsin cho cùng dãy số khi đọc từ dưới lên trên. Đây là hệ thức đối hàm, \(\sin\theta = \cos(90^\circ - \theta)\). Ví dụ, \(\sin 30^\circ = \cos 60^\circ = \tfrac{1}{2}\).
- Tang bằng sin chia côsin. Với 30°, \(\tan 30^\circ = \frac{1/2}{\sqrt{3}/2} = \frac{1}{\sqrt{3}} = \frac{\sqrt{3}}{3} \approx 0.577350\). Tại 90°, \(\cos 90^\circ = 0\), nên \(\tan 90^\circ = \frac{1}{0}\) không xác định.
- Cách nhanh để nhớ các giá trị sin: chúng theo quy luật \(\frac{\sqrt{0}}{2}, \frac{\sqrt{1}}{2}, \frac{\sqrt{2}}{2}, \frac{\sqrt{3}}{2}, \frac{\sqrt{4}}{2}\), rút gọn thành các giá trị sin chính xác ở trên.
- Các số thập phân đã được làm tròn. Các giá trị như 0.707107 và 1.732051 là số xấp xỉ. Hãy dùng dạng căn chính xác trong chứng minh và khi làm toán ký hiệu.
Cách ghi nhớ giá trị góc đặc biệt bằng tay
Bạn không cần ghi nhớ toàn bộ bảng. Hai tam giác đơn giản và một quy luật cho phép bạn tái tạo mọi giá trị trong chưa đến một phút.
- Vẽ hai tam giác tham chiếu. Tam giác 45-45-90 có hai cạnh góc vuông bằng 1 và 1, cạnh huyền \(\sqrt{2}\) (theo định lý Pythagoras, \(1^2+1^2=2\)). Tam giác 30-60-90 có các cạnh 1, \(\sqrt{3}\) và 2: cạnh góc vuông ngắn (1) đối diện góc 30°, cạnh góc vuông dài (\(\sqrt{3}\)) đối diện góc 60°, và cạnh huyền bằng 2.
- Gán nhãn cạnh đối, cạnh kề và cạnh huyền so với góc bạn cần. Cạnh huyền luôn là cạnh đối diện góc vuông. Cạnh đối nằm đối diện góc của bạn, còn cạnh kề chạm vào góc đó (ngoài cạnh huyền).
- Áp dụng SOH-CAH-TOA. \(\sin\theta = \frac{\text{đối}}{\text{huyền}}\), \(\cos\theta = \frac{\text{kề}}{\text{huyền}}\), \(\tan\theta = \frac{\text{đối}}{\text{kề}}\). Với 30°: \(\sin 30° = \frac{1}{2}\), \(\cos 30° = \frac{\sqrt{3}}{2}\), \(\tan 30° = \frac{1}{\sqrt{3}}\).
- Khử căn ở mẫu. Nhân cả tử và mẫu với căn: \(\frac{1}{\sqrt{2}} = \frac{\sqrt{2}}{2} \approx 0.7071\) và \(\frac{1}{\sqrt{3}} = \frac{\sqrt{3}}{3} \approx 0.5774\). Vậy \(\sin 45° = \cos 45° = \frac{\sqrt{2}}{2}\) và \(\tan 30° = \frac{\sqrt{3}}{3}\).
- Dùng quy luật để kiểm tra. Với 0°, 30°, 45°, 60°, 90°, sin bằng \(\frac{\sqrt{n}}{2}\) với n = 0, 1, 2, 3, 4. Cos dùng cùng các số theo thứ tự ngược lại (n = 4, 3, 2, 1, 0). Tan khi đó bằng sin chia cho cos.
| Góc | Radian | sin (n) | sin chính xác | cos chính xác | tan chính xác | tan thập phân |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 0° | 0 | √0/2 | 0 | 1 | 0 | 0 |
| 30° | π/6 | √1/2 | 1/2 | √3/2 | √3/3 | 0.5774 |
| 45° | π/4 | √2/2 | √2/2 | √2/2 | 1 | 1 |
| 60° | π/3 | √3/2 | √3/2 | 1/2 | √3 | 1.7321 |
| 90° | π/2 | √4/2 | 1 | 0 | không xác định | — |
Các thuật ngữ lượng giác chính
- Sin (sin)
- Trong tam giác vuông, tỉ số giữa cạnh đối diện một góc và cạnh huyền. Trên đường tròn đơn vị, đó là tọa độ y của điểm ứng với góc đó.
- Cos (cos)
- Tỉ số giữa cạnh kề và cạnh huyền; trên đường tròn đơn vị, đó là tọa độ x.
- Tan (tan)
- Tỉ số giữa cạnh đối và cạnh kề, bằng \(\frac{\sin\theta}{\cos\theta}\). Nó cũng là hệ số góc của đường thẳng tạo góc θ.
- Cạnh huyền, cạnh đối, cạnh kề
- Cạnh huyền là cạnh dài nhất, đối diện góc vuông. Cạnh đối nằm đối diện góc đang xét; cạnh kề là cạnh còn lại chạm vào góc đó.
- Radian
- Đơn vị đo góc dựa trên độ dài cung: một radian là góc mà cung tròn tương ứng có độ dài bằng bán kính. \(180° = \pi\) radian, nên \(\theta_{\text{rad}} = \theta_{\text{độ}} \times \frac{\pi}{180}\).
- Đường tròn đơn vị
- Đường tròn có bán kính 1, tâm tại gốc tọa độ. Điểm ứng với góc θ (đo ngược chiều kim đồng hồ từ tia Ox dương) có tọa độ \((\cos\theta, \sin\theta)\).
- Góc đặc biệt
- Góc như 0°, 30°, 45°, 60° hoặc 90°, mà giá trị lượng giác có thể viết chính xác bằng các số nguyên nhỏ và căn bậc hai.
- Giá trị chính xác so với giá trị thập phân gần đúng
- Giá trị chính xác như \(\frac{\sqrt{2}}{2}\) giữ nguyên ký hiệu căn và không có sai số làm tròn. Số thập phân 0.7071 là giá trị làm tròn gần đúng, vì vậy hãy dùng dạng chính xác trong đại số trung gian và chỉ dùng số thập phân cho đáp số bằng số cuối cùng.
- Vì sao tan 90° không xác định
- \(\tan 90° = \frac{\sin 90°}{\cos 90°} = \frac{1}{0}\), và phép chia cho 0 không xác định. Trên đồ thị hàm tan, đường cong tăng không giới hạn khi θ tiến tới 90°, tạo thành một tiệm cận đứng.
Diễn giải kết quả và các quy luật thường gặp
- Khoảng giá trị trong góc phần tư thứ nhất. Với các góc từ 0° đến 90°, cả sin và cos đều nằm trong khoảng từ 0 đến 1 (bao gồm hai đầu), vì cạnh huyền là cạnh dài nhất của tam giác.
- Bằng nhau tại 45°. Tại 45°, hai cạnh góc vuông bằng nhau, nên \(\sin 45° = \cos 45° = \frac{\sqrt{2}}{2} \approx 0.7071\) và \(\tan 45° = 1\).
- Quan hệ phụ nhau. \(\sin\theta = \cos(90° - \theta)\). Ví dụ, \(\sin 30° = \cos 60° = \frac{1}{2}\) và \(\sin 60° = \cos 30° = \frac{\sqrt{3}}{2}\).
- Tan tăng dần. Tan tăng từ 0 (tại 0°) qua 0.5774 (30°), 1 (45°) và 1.7321 (60°), rồi trở nên không xác định tại 90°.
- Tọa độ trên đường tròn đơn vị. Điểm ứng với góc θ là \((\cos\theta, \sin\theta)\). Tại 60° là \(\left(\frac{1}{2}, \frac{\sqrt{3}}{2}\right)\), và tại 90° là \((0, 1)\). Kiểm tra: \(\sin^2\theta + \cos^2\theta = 1\).
Mở rộng sang các góc phần tư khác
Để tìm giá trị của các góc như 120°, 135° hay 150°, hãy tìm góc tham chiếu (góc nhọn so với trục x), lấy giá trị của nó từ bảng, rồi áp dụng dấu của góc phần tư. Góc phần tư I: tất cả đều dương. Góc phần tư II (90°–180°): chỉ sin dương. Góc phần tư III (180°–270°): chỉ tan dương. Góc phần tư IV (270°–360°): chỉ cos dương.
| Góc | Góc tham chiếu | sin | cos | tan |
|---|---|---|---|---|
| 120° | 60° | √3/2 | −1/2 | −√3 |
| 135° | 45° | √2/2 | −√2/2 | −1 |
| 150° | 30° | 1/2 | −√3/2 | −√3/3 |
Câu hỏi thường gặp
Vì sao tan 90° không xác định? Vì \(\cos 90° = 0\), mà phép chia cho 0 thì không xác định; khi góc tiến gần đến 90°, giá trị tan tăng lên vô hạn.
Các số thập phân có chính xác không? Những giá trị như 0,5 và 1 là chính xác tuyệt đối; còn các số vô tỉ như \(\sqrt{2}/2\) và \(\sqrt{3}/2\) được làm tròn đến sáu chữ số thập phân.
Tôi có tính được các góc khác không? Công cụ này tập trung vào năm góc đặc biệt kinh điển — đây cũng chính là những góc thường được yêu cầu phải nhớ nhất.