Máy tính này làm được gì
Máy Tính Các Khối Hình Học Không Gian giúp bạn tính nhanh thể tích, diện tích bề mặt cùng các đại lượng quan trọng khác (đường sinh, đường chéo, chu vi) của chín khối ba chiều quen thuộc: viên nang, hình nón tròn, hình trụ tròn, hình nón cụt, hình lập phương, nửa hình cầu, hình chóp tứ giác đều, hình hộp chữ nhật và hình cầu. Đây hoàn toàn là toán học thuần túy, nên kết quả đúng ở bất kỳ đâu, miễn là bạn dùng cùng một đơn vị độ dài thống nhất.
Cách sử dụng
Chọn một khối hình trong danh sách thả xuống, rồi nhập các kích thước theo cùng một đơn vị độ dài (tất cả đều là milimét, hoặc tất cả đều là xăng-ti-mét, v.v.). Ô chọn đơn vị chỉ dùng để hiển thị nhãn — nó không tự động quy đổi các con số của bạn. Nhấn nút tính toán để xem thể tích theo đơn vị khối, diện tích bề mặt theo đơn vị vuông, cùng các giá trị riêng của từng hình như đường sinh hay đường chéo không gian. Mọi kích thước đều phải lớn hơn 0.
Giải thích các công thức
Mỗi khối hình áp dụng công thức dạng đóng tiêu chuẩn của nó. Một hình nón có bán kính đáy \(r\) và chiều cao \(h\) sẽ có thể tích \(V = \tfrac{1}{3}\pi r^{2} h\) và đường sinh \(s = \sqrt{r^{2}+h^{2}}\), nên tổng diện tích bề mặt là \(\pi r (r + s)\). Một hình cầu bán kính \(r\) có $$V = \tfrac{4}{3}\pi r^{3}, \quad A = 4\pi r^{2}.$$ Hình nón cụt (hình nón bị cắt phần đỉnh bằng mặt phẳng song song với đáy) dùng công thức \(V = \tfrac{1}{3}\pi h (r_{1}^{2}+r_{2}^{2}+r_{1}\cdot r_{2})\); khi bán kính trên và dưới bằng nhau thì công thức tự động trở về thành hình trụ.
Ví dụ minh họa
Xét một hình nón tròn có bán kính đáy \(r = 3\) cm và chiều cao \(h = 4\) cm. Đường sinh là $$s = \sqrt{3^{2}+4^{2}} = \sqrt{25} = 5 \text{ cm}.$$ Thể tích là $$\tfrac{1}{3}\pi(9)(4) = 12\pi \approx 37{,}70 \text{ cm}^{3}.$$ Diện tích xung quanh là \(\pi(3)(5) = 15\pi \approx 47{,}12\) cm², diện tích đáy là \(\pi(9) \approx 28{,}27\) cm², và tổng diện tích bề mặt là $$\pi(3)(3+5) = 24\pi \approx 75{,}40 \text{ cm}^{2}.$$
Bảng công thức tổng hợp cho cả chín khối
Tất cả công thức đều dùng đơn vị độ dài nhất quán: thể tích tính bằng đơn vị khối và diện tích bề mặt bằng đơn vị vuông. Tổng diện tích bề mặt bao gồm mọi mặt, kể cả đáy phẳng.
| Khối | Dữ liệu đầu vào cần thiết | Thể tích | Tổng diện tích bề mặt | Thông tin thêm |
|---|---|---|---|---|
| Hình cầu | bán kính \(r\) | \(\frac{4}{3}\pi r^3\) | \(4\pi r^2\) | Đường kính \(2r\) |
| Bán cầu | bán kính \(r\) | \(\frac{2}{3}\pi r^3\) | \(3\pi r^2\) (mặt cong \(2\pi r^2\) + đáy phẳng \(\pi r^2\)) | Chiều cao bằng \(r\) |
| Hình nón | bán kính \(r\), chiều cao \(h\) | \(\frac{1}{3}\pi r^2 h\) | \(\pi r (r + l)\) | Đường sinh \(l=\sqrt{r^2+h^2}\) |
| Hình trụ | bán kính \(r\), chiều cao \(h\) | \(\pi r^2 h\) | \(2\pi r (r + h)\) | Đường chéo không gian \(\sqrt{4r^2+h^2}\) |
| Hình lập phương | cạnh \(a\) | \(a^3\) | \(6a^2\) | Đường chéo không gian \(a\sqrt{3}\); đường chéo mặt \(a\sqrt{2}\) |
| Hộp (lăng trụ chữ nhật) | dài \(a\), rộng \(b\), cao \(c\) | \(abc\) | \(2(ab + bc + ca)\) | Đường chéo không gian \(\sqrt{a^2+b^2+c^2}\) |
| Kim tự tháp đáy vuông | cạnh đáy \(a\), chiều cao \(h\) | \(\frac{1}{3}a^2 h\) | \(a^2 + 2a\,l\) | Đường sinh \(l=\sqrt{h^2+(a/2)^2}\) |
| Hình nón cụt | bán kính \(r_1\), \(r_2\), chiều cao \(h\) | \(\frac{\pi h}{3}(r_1^2 + r_1 r_2 + r_2^2)\) | \(\pi(r_1^2 + r_2^2) + \pi (r_1 + r_2)\,l\) | Đường sinh \(l=\sqrt{(r_1-r_2)^2+h^2}\) |
| Viên nang | bán kính \(r\), chiều cao phần trụ \(h\) | \(\pi r^2 h + \frac{4}{3}\pi r^3\) | \(2\pi r h + 4\pi r^2\) | Chiều dài tổng \(h + 2r\) |
Với viên nang, \(h\) chỉ là chiều cao của phần trụ thẳng, không phải chiều dài tổng. Với hình nón cụt, \(r_1\) và \(r_2\) là bán kính đáy dưới và đáy trên, và thứ tự của chúng không làm thay đổi kết quả.
Chuyển đổi đơn vị cho độ dài, diện tích và thể tích
Hãy chuyển đổi độ dài trước, sau đó nhớ rằng: hệ số diện tích bằng bình phương hệ số độ dài, và hệ số thể tích bằng lập phương hệ số độ dài. Ví dụ, vì 1 in = 2.54 cm, nên 1 in² = 2.54² = 6.4516 cm² và 1 in³ = 2.54³ ≈ 16.387 cm³.
| Loại | Chuyển đổi |
|---|---|
| Độ dài | 1 in = 2.54 cm |
| Độ dài | 1 ft = 30.48 cm |
| Độ dài | 1 m = 100 cm |
| Độ dài | 1 yd = 0.9144 m |
| Diện tích | 1 m² = 10,000 cm² |
| Diện tích | 1 ft² = 929.0304 cm² |
| Thể tích | 1 m³ = 1,000,000 cm³ = 1,000 L |
| Thể tích | 1 cm³ = 1 mL |
| Thể tích | 1 ft³ ≈ 28.3168 L |
| Thể tích | 1 in³ ≈ 16.387 cm³ |
| Thể tích | 1 gallon Mỹ ≈ 3.78541 L |
Mẹo: không chuyển đổi thể tích đã tính xong bằng hệ số độ dài. Kết quả tính bằng ft³ phải nhân với 28.3168 để ra lít, không nhân với 30.48.
So sánh các khối có cùng kích thước
Lấy bán kính \(r=1\) cho mọi khối tròn. Hình trụ và hình nón đều có chiều cao \(h=2r=2\). Hình lập phương có cạnh \(a=2\), nên có cùng độ rộng với đường kính của hình cầu.
| Khối | Kích thước | Thể tích | Tổng diện tích bề mặt |
|---|---|---|---|
| Hình cầu | \(r=1\) | \(\frac{4}{3}\pi \approx\) 4.1888 | \(4\pi \approx 12.5664\) |
| Hình trụ | \(r=1,\ h=2\) | \(2\pi \approx 6.2832\) | \(6\pi \approx 18.8496\) |
| Hình nón | \(r=1,\ h=2,\ l=\sqrt{5}\approx 2.2361\) | \(\frac{2\pi}{3} \approx 2.0944\) | \(\pi(1+\sqrt{5}) \approx 10.1664\) |
| Bán cầu | \(r=1\) | \(\frac{2\pi}{3} \approx 2.0944\) | \(3\pi \approx 9.4248\) |
| Hình lập phương | \(a=2\) | \(2^3 = 8\) | \(6\cdot 2^2 = 24\) |
Các con số cho thấy điều gì
- Quy tắc 1 : 2 : 3. Với cùng bán kính và \(h=2r\), tỉ lệ thể tích nón : cầu : trụ là \(\frac{2\pi}{3} : \frac{4\pi}{3} : 2\pi = 1:2:3\), một kết quả được biết đến từ thời Archimedes.
- Hình cầu gọn nhất. Với một thể tích cho trước, hình cầu có diện tích bề mặt nhỏ nhất. Một khối lập phương có cùng thể tích với hình cầu đơn vị (4.1888) có cạnh \(\approx 1.612\) và diện tích \(\approx 15.59\), so với 12.57 của hình cầu.
- Bán cầu. Nó có đúng một nửa thể tích của hình cầu, nhưng diện tích bề mặt (\(3\pi\)) bằng 75% của hình cầu, vì có thêm đáy phẳng.
Câu hỏi thường gặp
Tất cả các giá trị nhập vào có cần cùng đơn vị không? Có. Trộn lẫn các đơn vị (chỗ thì cm, chỗ thì m) sẽ cho ra kết quả vô nghĩa. Hãy quy đổi mọi thứ về cùng một đơn vị trước khi tính.
Tại sao thể tích của tôi lại có nhiều chữ số thập phân như vậy? Công cụ tính toán với độ chính xác đầy đủ và chỉ làm tròn phần hiển thị đến bốn chữ số thập phân. Bên trong, không có giá trị nào bị mất đi.
Diện tích xung quanh và tổng diện tích bề mặt khác nhau thế nào? Diện tích xung quanh chỉ tính phần mặt cong hoặc các mặt nghiêng; còn tổng diện tích bề mặt thì cộng thêm cả các mặt đáy phẳng.