Độ Côn Là Gì?
Độ côn là sự thu nhỏ đường kính dần dần dọc theo chiều dài của một chi tiết, thường gặp ở trục, chốt, đầu kẹp dao và mũi doa. Máy tính này xác định độ côn trên đơn vị chiều dài, phần trăm độ côn và góc côn dựa trên đường kính lớn (D), đường kính nhỏ (d) và chiều dài dọc trục (L) mà sự thay đổi diễn ra trên đó. Công cụ không phụ thuộc vào đơn vị: chỉ cần nhập cả ba số đo theo cùng một đơn vị (mm hoặc inch) thì tỷ số độ côn và các góc vẫn chính xác.
Cách Sử Dụng
Nhập đường kính lớn, đường kính nhỏ và chiều dài giữa hai điểm đo đó. Máy tính sẽ trả về độ côn trên đơn vị chiều dài (mức chênh lệch đường kính trên mỗi đơn vị chiều dài), độ côn biểu diễn dưới dạng phần trăm, góc côn toàn phần giữa hai bề mặt đối diện, và góc nửa đo từ đường tâm đến một bên — chính là giá trị mà hầu hết thợ tiện thiết lập trên bàn dao xoay (compound rest) hoặc thanh sin (sine bar).
Giải Thích Công Thức
Độ côn trên đơn vị chiều dài đơn giản là hiệu hai đường kính chia cho chiều dài:
$$\text{Taper} = \frac{\text{Large Dia. }(D) - \text{Small Dia. }(d)}{\text{Length }(L)}$$Vì đường kính thay đổi ở cả hai phía của trục, mỗi bên chỉ tăng đúng một nửa lượng đó. Do vậy góc nửa bằng \(\arctan\!\left(\frac{D - d}{2L}\right)\), còn góc côn toàn phần gấp đôi giá trị này:
$$\theta = 2\,\arctan\!\left(\frac{\text{Large Dia. }(D) - \text{Small Dia. }(d)}{2\,\text{Length }(L)}\right)$$Phần trăm độ côn bằng độ côn trên đơn vị nhân với 100.
Ví Dụ Minh Họa
Với \(D = 2\), \(d = 1\), \(L = 10\): độ côn trên đơn vị =
$$\frac{2 - 1}{10} = 0{,}1$$tức 10%. Góc nửa = \(\arctan(1 / 20) = \arctan(0{,}05) \approx 2{,}8624^\circ\), nên góc côn toàn phần ≈ 5,7249°.
Câu Hỏi Thường Gặp
Tôi nên dùng đơn vị nào? Bất kỳ đơn vị nào cũng được, miễn là cả ba giá trị nhập vào cùng một đơn vị. Độ côn trên đơn vị và các góc đều là tỷ số không thứ nguyên.
Góc côn toàn phần và góc nửa khác nhau ở đâu? Góc toàn phần trải dài qua cả hai phía của chi tiết; còn góc nửa tính từ đường tâm đến một mặt — dùng khi cần lệch (offset) bàn dao xoay.
Làm sao chuyển sang độ côn trên mỗi foot? Nhân độ côn trên đơn vị (theo inch trên inch) với 12 để ra inch trên foot.