Mạch tương đương Thevenin là gì?
Định lý Thevenin cho biết bất kỳ mạch tuyến tính hai cực nào gồm nguồn áp, nguồn dòng và điện trở đều có thể thay bằng một nguồn áp duy nhất (\(V_{th}\)) mắc nối tiếp với một điện trở duy nhất (\(R_{th}\)). Cách làm này giúp việc phân tích đơn giản hơn nhiều khi bạn chỉ quan tâm đến điều xảy ra tại một cặp cực, chẳng hạn khi gắn các tải thay đổi. Máy tính này xác định mạch tương đương từ hai phép đo đơn giản trong phòng thí nghiệm: điện áp hở mạch và dòng ngắn mạch.
Cách sử dụng máy tính
Nhập điện áp hở mạch (\(V_{oc}\)) — điện áp đo giữa hai cực khi không nối với thứ gì — và dòng ngắn mạch (\(I_{sc}\)) — dòng điện chạy qua khi nối tắt hai cực với nhau. Công cụ sẽ trả về điện áp Thevenin (bằng \(V_{oc}\)) và điện trở Thevenin (bằng \(V_{oc}\) chia cho \(I_{sc}\)).
Giải thích công thức
Điện áp Thevenin chính là điện áp giữa hai cực khi hở mạch: \(V_{th} = V_{oc}\), vì không có dòng điện chạy qua điện trở trong nên không có sụt áp. Điện trở Thevenin được tìm bằng cách nối tắt hai cực: \(R_{th} = V_{oc} / I_{sc}\). Cách này đúng vì khi ngắn mạch, toàn bộ điện áp nguồn đặt lên \(R_{th}\) và tạo ra dòng ngắn mạch.
$$V_{th} = \text{Voc (V)} \qquad R_{th} = \frac{\text{Voc (V)}}{\text{Isc (A)}}$$
Ví dụ minh họa
Giả sử bạn đo được \(V_{oc} = 12\ \text{V}\), sau đó nối tắt hai cực và đọc được \(I_{sc} = 3\ \text{A}\). Khi đó \(V_{th} = 12\ \text{V}\) và
$$R_{th} = \frac{12}{3} = 4\ \Omega$$Mạch ban đầu hoạt động hoàn toàn giống một nguồn 12 V mắc nối tiếp với điện trở 4 ôm.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao lại lấy điện áp chia cho dòng ngắn mạch? Nối tắt hai cực tức là loại bỏ tải bên ngoài, nên yếu tố duy nhất hạn chế dòng điện là chính \(R_{th}\). Theo định luật Ôm, ta có \(R_{th} = V_{oc} / I_{sc}\).
Rth có giống điện trở Norton không? Có — mạch tương đương Thevenin và Norton dùng chung một điện trở trong, và \(I_{sc}\) chính là giá trị của nguồn dòng Norton.
Nếu Isc bằng 0 thì sao? Dòng ngắn mạch bằng 0 nghĩa là điện trở vô hạn, nên không thể tính được Rth hữu hạn; máy tính sẽ trả về 0 để tránh phép chia cho không.