Kapsül nedir?
Kapsül, r yarıçaplı ve a uzunluğundaki (kenar uzunluğu) bir dik dairesel silindir ile bu silindirin iki düz ucuna eklenen, yine r yarıçaplı birer yarım küreden oluşan üç boyutlu bir şekildir. İki yarım küre bir araya geldiğinde tam bir küre oluşturduğu için kapsül aslında bir silindir ile bir kürenin toplamıdır. Kenar uzunluğu a sıfıra eşit olduğunda kapsül tam bir küreye dönüşür. Bu şekle ilaç kapsüllerinde, basınçlı kaplarda ve depolama tanklarında sıkça rastlanır.
Bu hesaplama aracı nasıl kullanılır?
Elinizdeki iki değere uygun bir hesaplama modu seçin — örneğin hacim, yüzey alanı ve çevreyi bulmak için "r, a verildiğinde" ya da kenar uzunluğunu bulmak için "r, V verildiğinde" seçeneğini kullanabilirsiniz. Bildiğiniz iki değeri girin, isterseniz bir birim etiketi ve anlamlı basamak sayısı seçin; ardından beş özelliğin tamamını görün: yarıçap r, kenar uzunluğu a, hacim V, yüzey alanı S ve çevre C. Birim etiketi yalnızca açıklayıcıdır — araç, girdiğiniz birim ne ise onunla hesap yapar; alanları o birimin karesiyle, hacimleri ise küpüyle etiketler.
Formüllerin açıklaması
Hacim, silindirin hacmine başlıkların oluşturduğu kürenin hacmini ekler: $$V = \pi r^2 a + \tfrac{4}{3}\pi r^3$$ Yüzey alanı, silindirin yan yüzeyine tam kürenin yüzeyini ekler: $$S = 2\pi r a + 4\pi r^2$$ Çevre ise dairesel kesitin çevresidir: $$C = 2\pi r$$ Bilinen bir hacimden a'yı bulmak için formülü şöyle düzenleyin: \(a = (V - \tfrac{4}{3}\pi r^3) / (\pi r^2)\); bilinen bir yüzey alanından ise \(a = (S - 4\pi r^2) / (2\pi r)\). Çevreden r'yi bulmak için \(r = C / (2\pi)\).
Çözümlü örnek
\(r = 2\) cm ve \(a = 5\) cm için \(\pi = 3.14159265359\) alalım: $$C = 2\pi(2) = 12.5664 \text{ cm}$$ $$S = 2\pi(2)(5) + 4\pi(2^2) = 36\pi = 113.097 \text{ cm}^2$$ $$V = \pi(2^2)(5) + \tfrac{4}{3}\pi(2^3) = 30.6667\pi = 96.3424 \text{ cm}^3$$ (6 anlamlı basamağa yuvarlanmıştır).
Kapsül Boyutlarının Karşılaştırması: Küreden Uzatılmış Kapsüle
Tablo yarıçapı r = 2 cm olarak sabitler ve yalnızca silindirik yan uzunluk a değerini değiştirir. Şu formülleri kullanır: \(V = \pi r^{2} a + \tfrac{4}{3}\pi r^{3}\) ve \(S = 2\pi r a + 4\pi r^{2}\). r = 2 cm için bunlar \(V = 4\pi a + \tfrac{32}{3}\pi\) ve \(S = 4\pi a + 16\pi\) biçiminde sadeleşir. Çevre \(C = 2\pi r = 4\pi \approx 12.57\) cm, yalnızca r'ye bağlı olduğu için her satırda aynıdır.
| a (cm) | Toplam uzunluk a + 2r (cm) | C (cm) | S (cm²) | V (cm³) | Silindirin hacimdeki payı |
|---|---|---|---|---|---|
| 0 (küre) | 4 | 12.57 | 50.27 | 33.51 | 0% |
| 2 | 6 | 12.57 | 75.40 | 58.64 | 42.9% |
| 5 | 9 | 12.57 | 113.10 | 96.34 | 65.2% |
| 10 | 14 | 12.57 | 175.93 | 159.17 | 78.9% |
| 20 | 24 | 12.57 | 301.59 | 284.84 | 88.2% |
a = 5 cm için örnek: \(V = \pi (2)^{2}(5) + \tfrac{4}{3}\pi (2)^{3} = 20\pi + \tfrac{32}{3}\pi \approx 62.83 + 33.51 = 96.34\) cm³ olup silindirin payı \(62.83 / 96.34 \approx 65.2\%\) değerindedir.
Gözlemler: a = 0 olduğunda kapsül bir küredir (V ≈ 33.51 cm³, S ≈ 50.27 cm²). Yan uzunluğa eklenen her santimetre, \(4\pi \approx 12.57\) cm³ hacim ve \(4\pi \approx 12.57\) cm² yüzey alanı ekler. Her ikisi de a ile doğrusal olarak artar. Kapsül uzadıkça silindirin hacimdeki payı %100'e doğru yükselir.
Kapsül Değişkenleri ve Terimler
- r: yarıçap
- Silindirik bölümün yarıçapıdır. Yarım küre uçların her birinin de yarıçapıdır, çünkü uçlar silindirin uçlarına tam oturur. Birim: uzunluk (cm, m, in, …).
- a: yan uzunluk
- Yalnızca düz silindirik bölümün uzunluğudur. Uçları içermez. Birim: uzunluk.
- Toplam uçtan uca uzunluk
- Kapsülün toplam uzunluğu olup \(L = a + 2r\) ile verilir, çünkü her iki uçtaki yarım küre bir yarıçap ekler. Birim: uzunluk.
- V: hacim
- İçerdiği boşluk: silindir \(\pi r^{2} a\) ile iki yarım küre birlikte \(\tfrac{4}{3}\pi r^{3}\) hacminde bir küre oluşturur. Birim: uzunluk³ (cm³, m³, in³, …).
- S: yüzey alanı
- Toplam dış alan: silindirin yanal alanı \(2\pi r a\) ile iki uç birlikte bir kürenin alanı \(4\pi r^{2}\) oluşturur. Düz uç yüzeyleri yoktur. Birim: uzunluk² (cm², m², in², …).
- C: çevre
- Dairesel kesitin çevresidir, \(C = 2\pi r\). Silindirik kısmın tamamında ve uçların en geniş noktasında aynıdır. Birim: uzunluk.
- Yarım küre uç
- Yarıçapı r olan bir kürenin yarısıdır. Hacmi \(\tfrac{2}{3}\pi r^{3}\), eğri yüzey alanı ise \(2\pi r^{2}\) değerindedir.
- Küre sınır durumu
- a = 0 olduğunda silindir ortadan kalkar ve iki uç birleşerek bir küre oluşturur: \(V = \tfrac{4}{3}\pi r^{3}\), \(S = 4\pi r^{2}\).
- π: pi
- Yaklaşık 3.14159265 değerinde boyutsuz bir sabittir ve hesaplayıcıda değiştirilebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Bir kapsül için "çevre" ne anlama gelir? Bu, dairesel kesitin çevresidir: \(C = 2\pi r\).
Neden "geçersiz giriş" uyarısı alabilirim? Kenar uzunluğunu bir hacimden veya yüzey alanından hesaplarken, girdiğiniz değer en az r yarıçaplı bir kürenin hacmi ya da yüzey alanı kadar olmalıdır; aksi takdirde gerçek bir silindir uzunluğu mümkün değildir.
Birimi değiştirmek sayıları dönüştürür mü? Hayır — birim menüsü yalnızca çıktıyı etiketler. Tüm girdilerin önceden aynı uzunluk biriminde olması gerekir.