Bu Hesaplayıcı Ne İşe Yarar?
Düzlemde verilen üç noktadan geçen tek bir çember vardır — yeter ki bu noktalar aynı doğru üzerinde olmasın. Bu araç, o eşsiz çemberi bulur ve size merkezini (h, k), yarıçapını \(r\), standart denklemini \((x - h)^2 + (y - k)^2 = r^2\)'yi, ayrıca çemberin alanını ve çevresini verir.
Nasıl Kullanılır?
Üç noktanın da x ve y koordinatlarını girin ve "Hesapla" düğmesine tıklayın. Sonuç, çemberin tam denklemini ve merkez koordinatlarını, yarıçapı, alanı ve çevreyi içeren bir tabloyu gösterir. Eğer üç nokta aynı doğru üzerindeyse, hesaplayıcı size geçerli bir çember olmadığını bildirir.
Formülün Açıklaması
Çember üzerindeki her nokta \((x - h)^2 + (y - k)^2 = r^2\) denklemini sağlar. Denklemleri ikişerli olarak birbirinden çıkardığınızda kareli terimler yok olur ve h ile k için iki doğrusal denklem elde edilir — geometrik olarak bunlar iki kirişin orta dikmeleridir ve bu dikmeler çemberin merkezinde kesişir. Her nokta için \(S = x^2 + y^2\) ve \(D = 2[x_1(y_2-y_3) + x_2(y_3-y_1) + x_3(y_1-y_2)]\) determinantını kullanarak merkez doğrudan bulunur.
$$(x-h)^2 + (y-k)^2 = r^2$$$$\text{where}\quad \left\{ \begin{aligned} D &= 2\left[ x_1(y_2-y_3) + x_2(y_3-y_1) + x_3(y_1-y_2) \right] \\ h &= \frac{S_1(y_2-y_3) + S_2(y_3-y_1) + S_3(y_1-y_2)}{D} \\ k &= \frac{S_1(x_3-x_2) + S_2(x_1-x_3) + S_3(x_2-x_1)}{D} \\ r &= \sqrt{(x_1-h)^2 + (y_1-k)^2} \end{aligned} \right.$$\(D = 0\) ise noktalar aynı doğru üzerindedir. Yarıçap ise yalnızca merkezin herhangi bir noktaya olan uzaklığıdır.
Çözümlü Örnek
(0,0), (4,0) ve (0,4) noktalarını ele alalım. Simetri gereği merkez (2,2) olur. Yarıçap \(\sqrt{(0-2)^2 + (0-2)^2} = \sqrt{8} \approx 2{,}828\) olarak bulunur. Buna göre denklem $$(x - 2)^2 + (y - 2)^2 = 8$$ olup alanı ≈ 25,13 ve çevresi ≈ 17,77'dir.
Çemberi Elle Bulma: Adım Adım
Verilen üç nokta \((x_1,y_1)\), \((x_2,y_2)\), \((x_3,y_3)\) için, bunların oluşturduğu üçgenin çevrel çemberi, bu noktalardan geçen tek çemberdir. Şu adımları izleyin:
- Doğrusallığı kontrol edin. \(D = 2\left[x_1(y_2-y_3)+x_2(y_3-y_1)+x_3(y_1-y_2)\right]\) değerini hesaplayın. Eğer \(D = 0\) ise noktalar tek bir doğru üzerindedir ve çember yoktur. Aksi halde devam edin.
- Başlangıç noktasına olan kare uzaklıkları hesaplayın: \(S_i = x_i^2 + y_i^2\), \(i = 1,2,3\) için.
- Merkezin x koordinatı: \(h = \dfrac{S_1(y_2-y_3)+S_2(y_3-y_1)+S_3(y_1-y_2)}{D}\).
- Merkezin y koordinatı: \(k = \dfrac{S_1(x_3-x_2)+S_2(x_1-x_3)+S_3(x_2-x_1)}{D}\).
- Yarıçap: \(r = \sqrt{(x_1-h)^2+(y_1-k)^2}\).
- Alan ve çevre: \(A = \pi r^2\) ve \(C = 2\pi r\).
- Doğrulayın. Diğer iki noktayı \((x-h)^2+(y-k)^2 = r^2\) denkleminde yerine koyun. Her iki taraf eşleşmelidir (yuvarlamaya izin verilerek).
Örnek: noktalar \((0,0)\), \((4,0)\), \((0,4)\).
- \(D = 2[0(0-4)+4(4-0)+0(0-0)] = 2\cdot 16 = 32\), bu sıfır değildir.
- \(S_1 = 0,\; S_2 = 16,\; S_3 = 16\).
- \(h = \dfrac{0\cdot(0-4)+16(4-0)+16(0-0)}{32} = \dfrac{64}{32} = 2\).
- \(k = \dfrac{0\cdot(0-4)+16(0-0)+16(4-0)}{32} = \dfrac{64}{32} = 2\).
- \(r = \sqrt{(0-2)^2+(0-2)^2} = \sqrt{8} \approx 2.828\).
- \(A = 8\pi \approx 25.13\) ve \(C = 2\pi\sqrt{8} \approx 17.77\).
- Kontrol \((4,0)\): \((4-2)^2+(0-2)^2 = 8\). ✓
Çember denklemi \((x-2)^2+(y-2)^2 = 8\).
Alternatif (genel form): aynı çember \(x^2+y^2+ax+by+c=0\) biçiminde yazılabilir. Her noktayı yerine koymak \(a, b, c\) için üç doğrusal denklem verir. Sonra \(h = -a/2\), \(k = -b/2\) ve \(r^2 = h^2+k^2-c\). (Buradaki \(a, b, c\), yukarıda kullanılan \(D\) determinantı değildir.)
Farklı Nokta Düzenlemelerinin Karşılaştırılması
Tablo, çevrel merkezin konumunun üçgenin şekline nasıl bağlı olduğunu göstermektedir. Tüm değerler yukarıdaki formüllerle hesaplanmıştır.
| Noktalar | Merkez (h, k) | Yarıçap r | Üçgen türü | Merkez konumu |
|---|---|---|---|---|
| (0,0), (4,0), (0,4) | (2, 2) | √8 ≈ 2.828 | Dik (orijinde dik açı) | Üçgen üzerinde, hipotenüsün orta noktasında |
| (0,0), (6,0), (3,5) | (3, 1.6) | 3.4 | Dar açılı (ikizkenar) | Üçgenin içinde |
| (0,0), (4,0), (2,1) | (2, −1.5) | 2.5 | Geniş açılı (geniş açı (2,1) noktasında) | Üçgenin dışında, en uzun kenarın ötesinde |
| (5,0), (0,5), (−5,0) | (0, 0) | 5 | Dik ((0,5) noktasında dik açı) | Üçgen üzerinde, hipotenüsün orta noktasında (orijin) |
| (0,0), (1,1), (2,2) | Yok | Yok | Dejenere (doğrusal) | D = 0, bu yüzden çember yoktur |
Pratik kural: dar açılı bir üçgenin çevrel merkezi içeridedir, dik üçgenin merkezi hipotenüs üzerindedir ve geniş açılı bir üçgenin merkezi dışarıdadır.
Temel Terimler: Çevrel Çember, Çevrel Merkez ve Kiriş
- Çevrel çember: bir üçgenin üç köşesinden geçen tek çember.
- Çevrel merkez: çevrel çemberin merkezi; üçgenin kenarlarının dik ortayları burada kesişir.
- Çevrel yarıçap: çevrel çemberin yarıçapı; çevrel merkezden üç noktadan herhangi birine olan uzaklığa eşittir.
- Kiriş: bir çember üzerindeki iki noktayı birleştiren doğru parçası. Üçgenin her kenarı, çevrel çemberinin bir kirişidir.
- Dik ortay: bir doğru parçasını orta noktasından dik açıyla kesen doğru. Üzerindeki her nokta, doğru parçasının uç noktalarına eşit uzaklıktadır; bu yüzden çevrel merkez her kirişin dik ortayı üzerinde yer alır.
- Doğrusal noktalar: tek bir doğru üzerinde yer alan noktalar. Üç doğrusal noktanın çevrel çemberi yoktur.
- Standart form: \((x-h)^2+(y-k)^2=r^2\); merkez \((h,k)\) ve yarıçap \(r\) değerlerini doğrudan gösterir.
- Genel form: \(x^2+y^2+ax+by+c=0\); standart formun açılmasıyla elde edilir, burada \(h=-a/2\), \(k=-b/2\) dir.
- Determinant D: \(D = 2[x_1(y_2-y_3)+x_2(y_3-y_1)+x_3(y_1-y_2)]\). Mutlak değeri, üçgenin alanının dört katıdır; bu nedenle \(D = 0\) tam olarak noktalar doğrusal olduğunda gerçekleşir. Ayrıca \(h\) ve \(k\) için payda olarak kullanılır.
- Thales teoremi: üçgenin bir kenarı çemberin çapıysa, karşısındaki açı dik açıdır. Eşdeğer olarak, dik üçgende çevrel merkez hipotenüsün orta noktasıdır ve çevrel yarıçap hipotenüsün uzunluğunun yarısıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Noktalarım aynı doğru üzerindeyse ne olur? Bu durumda bu noktalardan geçen eşsiz bir çember yoktur — orta dikmeler paralel olur (\(D = 0\)) ve araç bir uyarı gösterir.
Negatif veya ondalıklı koordinat kullanabilir miyim? Evet. Negatifler ve ondalıklar dahil olmak üzere her türlü gerçek koordinat çalışır.
Merkez neden bazen üçgenin dışında çıkıyor? Çevrel çemberin merkezi (yani bu çemberin merkezi), üçgen geniş açılı olduğunda üçgenin dışında kalır — bu tamamen normaldir.