Ortak kat nedir?
İki tam sayının ortak katı, her ikisine de kalansız bölünebilen bir sayıdır. Örneğin 12, hem 4'ün hem de 6'nın ortak katıdır; çünkü \(4 \times 3 = 12\) ve \(6 \times 2 = 12\)'dir. Her sayının sonsuz sayıda katı olduğundan, iki sayının da sonsuz sayıda ortak katı vardır. Ancak bu katların hepsi tek bir değere dayanan basit bir örüntüyü izler: en küçük ortak kat (EKOK).
Hesaplama aracı nasıl kullanılır?
İki sayınızı girin, kaç ortak kat görmek istediğinizi seçin; araç size EKOK'u, en büyük ortak böleni (EBOB) ve ilk ortak katların sıralı bir listesini versin. Her ortak kat EKOK'un bir katı olduğundan liste basitçe EKOK, 2×EKOK, 3×EKOK şeklinde devam eder.
Formül açıklaması
Ortak katlara ulaşmanın en hızlı yolu EKOK'tan geçer. EKOK ise EBOB üzerinden bulunur:
$$\operatorname{EKOK}(a,\, b) = \frac{a \times b}{\operatorname{EBOB}(a,\, b)}$$EBOB, Öklid algoritmasıyla hesaplanır (büyük sayıyı, küçük sayıya bölündüğünde kalan değerle tekrar tekrar değiştirirsiniz). EKOK'u bulduktan sonra her ortak kat, \(k = 1, 2, 3, \ldots\) için \(k \times \text{EKOK}\) olur.
Çözümlü örnek
\(a = 4\) ve \(b = 6\) olsun. Bunların EBOB'u 2'dir, dolayısıyla
$$\operatorname{EKOK} = \frac{4 \times 6}{2} = \frac{24}{2} = 12$$olur. Buna göre ilk beş ortak kat 12, 24, 36, 48 ve 60'tır; her biri hem 4'e hem de 6'ya tam bölünür.
Ortak Katlar Nasıl Elle Bulunur
İki sayının ortak katı, her ikisinin de tam bölebildiği bir sayıdır. Her ortak kat, en küçük ortak katın (EKOK) bir katıdır; dolayısıyla EKOK'u bulduğunuzda istediğiniz kadar ortak katı sıralayabilirsiniz.
- Katları listeleyin ve karşılaştırın. Her sayının katlarını yazın ve eşleşmeleri arayın. 4 ve 6 için: 4'ün katları 4, 8, 12, 16, 20, 24; 6'nın katları 6, 12, 18, 24'tür. Ortak değerler 12 ve 24'tür, en küçüğü 12'dir. Bu yöntem küçük sayılarda işe yarar, ancak büyük sayılarda yavaşlar.
- Öklid algoritmasıyla EBOB'u bulun. Kalan 0 olana kadar büyük sayıyı, onu küçük sayıya bölmekten kalan ile tekrar tekrar değiştirin. Son sıfır olmayan kalan EBOB'dur. 12 ve 18 için: \(18 = 1 \cdot 12 + 6\), sonra \(12 = 2 \cdot 6 + 0\), yani \(\gcd(12,18) = 6\).
- EKOK'u hesaplayın. Şu formülü kullanın: $$\operatorname{lcm}(a,b) = \frac{a \cdot b}{\gcd(a,b)}$$ 12 ve 18 için: $$\operatorname{lcm}(12,18) = \frac{12 \cdot 18}{6} = \frac{216}{6} = 36$$ Yani EKOK 36'dır.
- Diğer ortak katları listeleyin. EKOK'u 1, 2, 3 ve benzeri sayılarla çarpın: \(M_k = 36k\). 12 ve 18'in ilk beş ortak katı 36, 72, 108, 144, 180'dir.
Alternatif: Asal Çarpanlara Ayırma
Her sayıyı asal çarpanlarına ayırın ve EKOK için, her iki sayıda da görünen her asalın en yüksek kuvvetini alın.
- \(12 = 2^2 \cdot 3\)
- \(18 = 2 \cdot 3^2\)
- En yüksek kuvvetler: \(2^2\) ve \(3^2\), yani \(\operatorname{lcm} = 2^2 \cdot 3^2 = 4 \cdot 9 = 36\).
EBOB için, sayıların ortak olarak paylaştığı her asalın en düşük kuvvetini alın: \(2^1 \cdot 3^1 = 6\). Bu, Öklid sonucuyla eşleşir.
Temel Terimler: Kat, EKOK, EBOB ve Aralarında Asal
- Kat
- Bir sayının herhangi bir tam sayıyla çarpımı. 5'in katları 5, 10, 15, 20 ve benzeridir.
- Ortak kat
- Verilen iki veya daha fazla sayının katı olan sayı. 12, 24 ve 36, 4 ve 6'nın hepsinin ortak katlarıdır.
- En küçük ortak kat (EKOK)
- Verilen sayıların en küçük pozitif ortak katı. 4 ve 6 için 12'dir.
- En büyük ortak bölen (EBOB)
- Verilen tüm sayıları kalansız bölen en büyük tam sayı. Ayrıca en yüksek ortak çarpan (EYOÇ) veya en büyük ortak çarpan (EBOÇ) olarak da adlandırılır. 12 ve 18 için 6'dır.
- Bölen (çarpan)
- Başka bir sayıyı tam olarak bölen tam sayı. 12'nin bölenleri 1, 2, 3, 4, 6 ve 12'dir.
- Aralarında asal (göreli asal)
- Tek ortak böleni 1 olan iki sayı, yani \(\gcd(a,b) = 1\). Aralarında asal sayılar için EKOK, basitçe çarpımlarıdır; örneğin \(\operatorname{lcm}(8,9) = 72\).
EKOK ile EBOB: EKOK, her iki değerin içine bölündüğü en küçük sayıdır (her iki sayıdan da en az o kadar büyüktür), EBOB ise her iki sayıyı birlikte bölen en büyük sayıdır (her iki sayıdan en fazla o kadar büyüktür).
Sıkça sorulan sorular
En büyük bir ortak kat var mıdır? Hayır. EKOK'u sonsuza kadar çarpmaya devam edebileceğiniz için ortak katlar hiç bitmez. Yalnızca en küçük ortak kat, yani EKOK vardır.
İki sayı birbirine eşitse ne olur? Bu durumda EKOK o sayının kendisine eşit olur ve ortak katlar da o sayının sıradan katlarından ibarettir.
Sayılardan biri 1 ise ne olur? O zaman diğer sayının her katı bir ortak kattır; çünkü 1, her sayıyı tam böler.