Küplerin Farkı Nedir?
Küplerin farkı, \(a^{3} - b^{3}\) biçimindeki her ifadeye verilen addır. Bu ifade, sabit bir çarpanlara ayırma kalıbıyla bir iki terimlinin ve bir üç terimlinin çarpımına dönüşür: $$a^{3} - b^{3} = (a - b)(a^{2} + ab + b^{2})$$ Bu hesaplayıcı, iki terimin küp köklerini, yani a ve b değerlerini alır ve anında tam çarpanlı hâli, her bir terimi ve sayısal sonucu verir.
Bu Hesaplayıcı Nasıl Kullanılır?
Birinci terimin küp kökü olan a ile ikinci terimin küp kökü olan b değerini girin. Örneğin \(8x^{3} - 27\) ifadesini çarpanlarına ayırmak için bunu \((2x)^{3} - 3^{3}\) olarak düşünürsünüz; böylece \(a = 2\) ve \(b = 3\) olur (değişkeni ayrıca yanında taşırsınız). Tamamen sayısal sorularda ise yalnızca iki taban sayıyı yazmanız yeterlidir. Araç \((a - b)\), \(a^{2}\), \(ab\) ve \(b^{2}\) değerlerini hesaplar, ardından çarpanlı sonucu ve \(a^{3} - b^{3}\) değerini bir araya getirir.
Formülün Açıklaması
Üç terimli olan \(a^{2} + ab + b^{2}\) çarpanı, reel sayılar üzerinde daha fazla çarpanlarına ayrılamaz (diskriminantı negatiftir); bu kalıbı bu kadar kullanışlı kılan da budur. İşaret kuralına dikkat edin: iki terimli kısım, orijinal ifadeyle aynı işareti (eksi) kullanır; üç terimli kısım ise her zaman tamamen artıdır. Bu durum, \((a + b)(a^{2} - ab + b^{2})\) kalıbını kullanan küplerin toplamından farklıdır.
Çözümlü Örnek
\(27 - 8\) ifadesini çarpanlarına ayıralım. Burada \(a^{3} = 27\) olduğundan \(a = 3\), \(b^{3} = 8\) olduğundan \(b = 2\) olur. Buna göre \(a - b = 1\), \(a^{2} = 9\), \(ab = 6\) ve \(b^{2} = 4\) bulunur. Çarpanlı hâli $$(3 - 2)(9 + 6 + 4) = (1)(19) = 19$$ olur ki bu da \(27 - 8 = 19\) sonucuyla örtüşür.
Tam Küp Referans Tablosu (1³ ila 12³)
Bir küp farkını çarpanlarına ayırmak için önce tam küpleri tanımanız gerekir. Tam küp, \(n^3 = n \cdot n \cdot n\) olan bir sayıdır ve küp kökü \(n\)'dir. Her iki terimi de küp olarak fark ettiğinizde \(a^3 - b^3 = (a-b)(a^2+ab+b^2)\) formülünü kullanın.
| n | n³ |
|---|---|
| 1 | 1 |
| 2 | 8 |
| 3 | 27 |
| 4 | 64 |
| 5 | 125 |
| 6 | 216 |
| 7 | 343 |
| 8 | 512 |
| 9 | 729 |
| 10 | 1000 |
| 11 | 1331 |
| 12 | 1728 |
Yaygın değişkenli küpler ve küp kökleri
| İfade | Küp olarak yazılışı | Küp kökü |
|---|---|---|
| x³ | (x)³ | x |
| 8x³ | (2x)³ | 2x |
| 27x³ | (3x)³ | 3x |
| 64y³ | (4y)³ | 4y |
| 125z³ | (5z)³ | 5z |
| x⁶ | (x²)³ | x² |
İpucu: Bir değişkenin kuvveti, yalnızca üssü 3'ün katıysa (x³, x⁶, x⁹, …) tam küptür ve katsayının da tam küp olması gerekir.
Daha Fazla Çarpanlara Ayırma Örneği
Her örnekte, iki terimin küp köklerini \(a\) ve \(b\) olarak belirleyin, ardından \(a^3 - b^3 = (a-b)(a^2+ab+b^2)\) formülünde yerine koyun.
Örnek 1: \(8x^3 - 27\)
- Küp kökleri: \((2x)^3 = 8x^3\) olduğu için \(a = 2x\); \(3^3 = 27\) olduğu için \(b = 3\).
- İkili ifade: \(a - b = 2x - 3\).
- Üçlü ifade, terim terim: \(a^2 = (2x)^2 = 4x^2\); \(ab = (2x)(3) = 6x\); \(b^2 = 3^2 = 9\). Dolayısıyla \(a^2+ab+b^2 = 4x^2 + 6x + 9\).
- Sonuç: \(8x^3 - 27 = (2x-3)(4x^2+6x+9)\).
Örnek 2: \(64y^3 - 125\)
- Küp kökleri: \((4y)^3 = 64y^3\) olduğu için \(a = 4y\); \(5^3 = 125\) olduğu için \(b = 5\).
- İkili ifade: \(a - b = 4y - 5\).
- Üçlü ifade: \(a^2 = 16y^2\); \(ab = (4y)(5) = 20y\); \(b^2 = 25\). Dolayısıyla \(a^2+ab+b^2 = 16y^2 + 20y + 25\).
- Sonuç: \(64y^3 - 125 = (4y-5)(16y^2+20y+25)\).
Örnek 3: negatif b, \(x^3 + 8\)
\(x^3 + 8\) ifadesini, \((-2)^3 = -8\) olduğu için \(x^3 - (-2)^3\) olarak yazın.
- Küp kökleri: \(a = x\), \(b = -2\).
- İkili ifade: \(a - b = x - (-2) = x + 2\).
- Üçlü ifade: \(a^2 = x^2\); \(ab = (x)(-2) = -2x\); \(b^2 = (-2)^2 = 4\). Dolayısıyla \(a^2+ab+b^2 = x^2 - 2x + 4\).
- Sonuç: \(x^3 + 8 = (x+2)(x^2-2x+4)\). Bu, küplerin toplamı kalıbına uygundur.
Örnek 4: a = 3, b = −2 ile sayısal kontrol
- Doğrudan değer: \(3^3 - (-2)^3 = 27 - (-8) = 35\).
- Çarpanlara ayrılmış biçim: \((3-(-2))(3^2 + (3)(-2) + (-2)^2) = (5)(9 - 6 + 4) = 5 \cdot 7\).
- Çarpım: \(5 \cdot 7 = \) 35, bu da doğrudan değerle uyuşmaktadır.
Kesirli b, referans için
\(x^3 - \frac{1}{27}\) için: \(a = x\), \(b = \frac{1}{3}\), dolayısıyla \(a - b = x - \frac{1}{3}\) ve \(a^2+ab+b^2 = x^2 + \frac{x}{3} + \frac{1}{9}\). Bu nedenle \(x^3 - \frac{1}{27} = \left(x - \frac{1}{3}\right)\left(x^2 + \frac{x}{3} + \frac{1}{9}\right)\).
Sıkça Sorulan Sorular
a, b'ye eşitse ne olur? Bu durumda \(a - b = 0\) olur ve ifadenin tamamı 0'a eşittir; çarpanlı hâli de bunu doğru biçimde gösterir.
a ve b ondalıklı ya da negatif olabilir mi? Evet. Kalıp tüm reel sayılar için geçerlidir; hesaplayıcı kesirleri ve negatif değerleri de işler.
Bunun küplerin toplamından farkı nedir? Küplerin toplamı \(a^{3} + b^{3}\), \((a + b)(a^{2} - ab + b^{2})\) biçiminde çarpanlarına ayrılır — yani iki terimlideki ve ortadaki üç terimlideki işaretler ters döner.