Pisagor teoremi nedir?
Pisagor teoremi, bir dik üçgenin (yani 90°'lik bir açıya sahip üçgenin) üç kenarı arasındaki ilişkiyi tanımlar. Bu teoreme göre dik açının karşısında yer alan en uzun kenar olan hipotenüsün karesi, diğer iki kısa kenarın (dik kenarların) karelerinin toplamına eşittir: \(a^2 + b^2 = c^2\). Bu hesaplama aracı, söz konusu denklemi yeniden düzenleyerek hangi kenar bilinmiyorsa onu bulmanızı sağlar; ayrıca üçgenin alanını da hesaplar.
Bu hesaplama aracı nasıl kullanılır?
Öncelikle neyi hesaplamak istediğinizi seçin: a kenarı, b kenarı, hipotenüs c ya da alan A. Hesaplayıcı, yaptığınız seçime uygun iki değeri kullanır. Hipotenüsü bulmak için her iki dik kenarı (a ve b) girin. Bir dik kenarı bulmak için hipotenüsü ve diğer dik kenarı girin. Alanı bulmak içinse iki dik kenarı girmeniz yeterlidir. Bir birim seçin (bu yalnızca bir etikettir, herhangi bir dönüştürme yapılmaz) ve anlamlı basamak sayısını belirleyip hesaplayın.
Formülün açıklaması
\(a^2 + b^2 = c^2\) denklemini yeniden düzenlediğimizde üç farklı çözüm formülü elde ederiz: hipotenüs $$c = \sqrt{a^2 + b^2}$$ eksik bir dik kenar ise \(a = \sqrt{c^2 - b^2}\) veya \(b = \sqrt{c^2 - a^2}\) şeklinde bulunur. Dik kenar formülünde karekök içinde çıkarma işlemi yapıldığı için, hipotenüs bilinen dik kenardan kesinlikle daha uzun olmalıdır; aksi takdirde gerçek bir üçgen oluşmaz. Dik üçgenin alanı ise basitçe iki dik kenarın çarpımının yarısıdır: $$A = \tfrac{1}{2}\,a\,b$$
Çözümlü örnek
Klasik 3-4-5 üçgeninde \(a = 3\) ve \(b = 4\) olarak alıp hipotenüsü bulalım: $$c = \sqrt{3^2 + 4^2} = \sqrt{9 + 16} = \sqrt{25} = 5$$ Alan ise $$\tfrac{1}{2} \cdot 3 \cdot 4 = 6$$ olur. Yani 3-4-5 dik üçgeninin hipotenüsü 5, alanı da 6 birim karedir; tam bir Pisagor üçlüsü.
Yaygın Pisagor Üçlüleri
Pisagor üçlüsü, \(a^2 + b^2 = c^2\) koşulunu sağlayan üç pozitif tam sayıdan oluşan bir kümedir: \(a, b, c\). Tablo, en bilinen ilkel üçlüleri listeler; yani üç sayının 1'den büyük ortak bir böleni yoktur. Her dik üçgenin alanı \(\tfrac{1}{2}ab\)'dir.
| Dik kenar a | Dik kenar b | Hipotenüs c | Kontrol: a² + b² = c² | Alan (½·a·b) |
|---|---|---|---|---|
| 3 | 4 | 5 | 9 + 16 = 25 | 6 |
| 5 | 12 | 13 | 25 + 144 = 169 | 30 |
| 8 | 15 | 17 | 64 + 225 = 289 | 60 |
| 7 | 24 | 25 | 49 + 576 = 625 | 84 |
| 20 | 21 | 29 | 400 + 441 = 841 | 210 |
| 9 | 40 | 41 | 81 + 1600 = 1681 | 180 |
Not: Bir üçlünün her tam sayı katı da geçerlidir. Örneğin 6-8-10 (2 × 3-4-5) ve 9-12-15 (3 × 3-4-5) geçerli dik üçgenlerdir; ancak kenarları ortak bir çarpana sahip olduğu için ilkel değildirler.
Farklı Girdiler İçin Örnek Sonuçlar
Kullanılan formüller şunlardır: iki dik kenar bilindiğinde \(c = \sqrt{a^2 + b^2}\), hipotenüs ve bir dik kenar bilindiğinde \(a = \sqrt{c^2 - b^2}\) veya \(b = \sqrt{c^2 - a^2}\), ve alan \(= \tfrac{1}{2}ab\).
| Bilinen değerler | Bulunacak | Yerine koyma | Sonuç | Alan |
|---|---|---|---|---|
| a = 3, b = 4 | c | \(\sqrt{9 + 16} = \sqrt{25}\) | c = 5 | 6 |
| a = 1, b = 1 | c | \(\sqrt{1 + 1} = \sqrt{2}\) | c ≈ 1.4142 | 0.5 |
| c = 13, a = 5 | b | \(\sqrt{169 - 25} = \sqrt{144}\) | b = 12 | 30 |
| c = 10, b = 6 | a | \(\sqrt{100 - 36} = \sqrt{64}\) | a = 8 | 24 |
| a = 7, b = 10 | c | \(\sqrt{49 + 100} = \sqrt{149}\) | c ≈ 12.2066 | 35 |
Burada √2 ve √149 gibi irrasyonel sonuçlar dört ondalık basamağa yuvarlanmıştır; kesin değerleri gösterilen kareköklerdir.
El ile Nasıl Çözülür
- Hipotenüsü belirleyin. Hipotenüs \(c\), dik açının (90°) karşısındaki kenardır ve her zaman en uzun kenardır. Diğer iki kenar dik kenarlar \(a\) ve \(b\)'dir.
- Bilinen kenarların karesini alın. Elinizdeki değerler için \(a^2\), \(b^2\) veya \(c^2\) hesaplayın.
- Toplayın veya çıkarın. Hipotenüsü bulmak için kareleri toplayın: \(c^2 = a^2 + b^2\). Eksik bir dik kenarı bulmak için bilinen dik kenarın karesini \(c^2\)'den çıkarın: \(a^2 = c^2 - b^2\).
- Karekökünü alın. \(c = \sqrt{a^2 + b^2}\) veya \(a = \sqrt{c^2 - b^2}\).
- Alanı hesaplayın. İki dik kenarı çarpın ve ikiye bölün: \(\text{Alan} = \tfrac{1}{2}ab\).
- Cevabınızı kontrol edin. \(c\)'nin her iki dik kenardan da uzun olduğunu ve \(a^2 + b^2 = c^2\) eşitliğinin sağlandığını doğrulayın (küçük yuvarlama farklarına izin vererek).
Örnek (hipotenüs): dik kenarlar \(a = 7\) ve \(b = 10\). O halde \(c^2 = 7^2 + 10^2 = 49 + 100 = 149\), dolayısıyla \(c = \sqrt{149} \approx 12.2066\). Alan \(= \tfrac{1}{2} \times 7 \times 10 = 35\). Kontrol: 12.2066, 10 ve 7'den büyüktür ve \(12.2066^2 \approx 149\).
Örnek (eksik dik kenar): \(c = 10\) ve \(b = 6\). O halde \(a^2 = 10^2 - 6^2 = 100 - 36 = 64\), dolayısıyla \(a = 8\). Alan \(= \tfrac{1}{2} \times 8 \times 6 = 24\). Kontrol: \(64 + 36 = 100\).
Sıkça sorulan sorular
Hangi kenar hipotenüstür? Hipotenüs (c) her zaman en uzun kenardır ve doğrudan dik açının karşısında yer alır.
Bir dik kenarı hesaplarken neden hata alıyorum? Bir dik kenarı bulurken hipotenüs, bilinen dik kenardan daha uzun olmalıdır. Eğer eşit veya daha kısaysa \(c^2 - \text{kenar}^2\) pozitif çıkmaz ve gerçek bir üçgen oluşturulamaz.
Pisagor üçlüleri nedir? Bunlar \(a^2 + b^2 = c^2\) eşitliğini sağlayan tam sayı kenar takımlarıdır; örneğin 3-4-5, 5-12-13, 8-15-17 ve 7-24-25. Hesaplayıcı yalnızca bu üçlülerle değil, tüm pozitif ondalık değerlerle de çalışır.