Định lý Pythagore là gì?
Định lý Pythagore mô tả mối liên hệ giữa ba cạnh của một tam giác vuông (tam giác có một góc bằng 90°). Định lý phát biểu rằng bình phương của cạnh huyền — cạnh dài nhất, đối diện với góc vuông — bằng tổng bình phương của hai cạnh góc vuông còn lại: \(a^2 + b^2 = c^2\). Công cụ này biến đổi phương trình trên để bạn có thể tìm bất kỳ cạnh nào chưa biết, đồng thời tính luôn diện tích của tam giác.
Cách sử dụng máy tính
Trước tiên hãy chọn đại lượng bạn muốn Tìm: cạnh a, cạnh b, cạnh huyền c hoặc diện tích A. Máy tính sẽ sử dụng hai giá trị phù hợp với lựa chọn đó. Muốn tìm cạnh huyền, hãy nhập cả hai cạnh góc vuông a và b. Muốn tìm một cạnh góc vuông, hãy nhập cạnh huyền và cạnh góc vuông còn lại. Muốn tính diện tích, hãy nhập hai cạnh góc vuông. Cuối cùng, chọn đơn vị (chỉ là nhãn hiển thị — không có phép đổi đơn vị nào) và số chữ số có nghĩa, rồi bấm tính.
Giải thích công thức
Biến đổi \(a^2 + b^2 = c^2\) ta thu được ba công thức: cạnh huyền là $$c = \sqrt{a^2 + b^2}$$ cạnh góc vuông còn thiếu là $$a = \sqrt{c^2 - b^2} \quad \text{hoặc} \quad b = \sqrt{c^2 - a^2}$$ Vì công thức tìm cạnh góc vuông có phép trừ dưới dấu căn, nên cạnh huyền bắt buộc phải dài hơn hẳn cạnh góc vuông đã biết, nếu không sẽ không tồn tại tam giác thực. Diện tích của tam giác vuông đơn giản bằng một nửa tích hai cạnh góc vuông: $$A = \tfrac{1}{2}\,a\,b$$
Ví dụ minh họa
Với tam giác 3-4-5 kinh điển, đặt \(a = 3\) và \(b = 4\) rồi tìm cạnh huyền: $$c = \sqrt{3^2 + 4^2} = \sqrt{9 + 16} = \sqrt{25} = 5$$ Diện tích là $$\tfrac{1}{2} \cdot 3 \cdot 4 = 6$$ Vậy tam giác vuông 3-4-5 có cạnh huyền bằng 5 và diện tích bằng 6 đơn vị diện tích — một bộ ba Pythagore hoàn hảo.
Bộ ba Pythagoras thường gặp
Bộ ba Pythagoras là tập hợp ba số nguyên dương \(a, b, c\) thỏa mãn \(a^2 + b^2 = c^2\). Bảng liệt kê các bộ ba nguyên tố cùng nhau nổi tiếng nhất, nghĩa là ba số này không có ước chung nào lớn hơn 1. Diện tích của mỗi tam giác vuông là \(\tfrac{1}{2}ab\).
| Cạnh góc vuông a | Cạnh góc vuông b | Cạnh huyền c | Kiểm tra: a² + b² = c² | Diện tích (½·a·b) |
|---|---|---|---|---|
| 3 | 4 | 5 | 9 + 16 = 25 | 6 |
| 5 | 12 | 13 | 25 + 144 = 169 | 30 |
| 8 | 15 | 17 | 64 + 225 = 289 | 60 |
| 7 | 24 | 25 | 49 + 576 = 625 | 84 |
| 20 | 21 | 29 | 400 + 441 = 841 | 210 |
| 9 | 40 | 41 | 81 + 1600 = 1681 | 180 |
Lưu ý: bội số nguyên bất kỳ của một bộ ba cũng thỏa mãn. Ví dụ, 6-8-10 (2 × 3-4-5) và 9-12-15 (3 × 3-4-5) là các tam giác vuông hợp lệ, nhưng chúng không nguyên tố cùng nhau vì các cạnh có ước chung.
Kết quả ví dụ với các đầu vào khác nhau
Các công thức được dùng là \(c = \sqrt{a^2 + b^2}\) khi biết cả hai cạnh góc vuông, \(a = \sqrt{c^2 - b^2}\) hoặc \(b = \sqrt{c^2 - a^2}\) khi biết cạnh huyền và một cạnh góc vuông, và diện tích \(= \tfrac{1}{2}ab\).
| Giá trị đã biết | Tìm | Thay thế | Kết quả | Diện tích |
|---|---|---|---|---|
| a = 3, b = 4 | c | \(\sqrt{9 + 16} = \sqrt{25}\) | c = 5 | 6 |
| a = 1, b = 1 | c | \(\sqrt{1 + 1} = \sqrt{2}\) | c ≈ 1.4142 | 0.5 |
| c = 13, a = 5 | b | \(\sqrt{169 - 25} = \sqrt{144}\) | b = 12 | 30 |
| c = 10, b = 6 | a | \(\sqrt{100 - 36} = \sqrt{64}\) | a = 8 | 24 |
| a = 7, b = 10 | c | \(\sqrt{49 + 100} = \sqrt{149}\) | c ≈ 12.2066 | 35 |
Các kết quả vô tỷ như √2 và √149 được làm tròn đến bốn chữ số thập phân ở đây; giá trị chính xác của chúng là các căn bậc hai được nêu.
Cách giải bằng tay
- Xác định cạnh huyền. Cạnh huyền \(c\) là cạnh đối diện với góc vuông (90°) và luôn là cạnh dài nhất. Hai cạnh còn lại là các cạnh góc vuông \(a\) và \(b\).
- Bình phương các cạnh đã biết. Tính \(a^2\), \(b^2\) hoặc \(c^2\) cho các giá trị bạn có.
- Cộng hoặc trừ. Để tìm cạnh huyền, cộng các bình phương: \(c^2 = a^2 + b^2\). Để tìm cạnh góc vuông còn thiếu, lấy \(c^2\) trừ đi bình phương của cạnh góc vuông đã biết: \(a^2 = c^2 - b^2\).
- Khai căn bậc hai. \(c = \sqrt{a^2 + b^2}\), hoặc \(a = \sqrt{c^2 - b^2}\).
- Tính diện tích. Nhân hai cạnh góc vuông rồi chia đôi: \(\text{Diện tích} = \tfrac{1}{2}ab\).
- Kiểm tra đáp số. Xác nhận rằng \(c\) dài hơn cả hai cạnh góc vuông và \(a^2 + b^2 = c^2\) đúng (cho phép sai số làm tròn nhỏ).
Ví dụ (tìm cạnh huyền): các cạnh góc vuông \(a = 7\) và \(b = 10\). Khi đó \(c^2 = 7^2 + 10^2 = 49 + 100 = 149\), nên \(c = \sqrt{149} \approx 12.2066\). Diện tích \(= \tfrac{1}{2} \times 7 \times 10 = 35\). Kiểm tra: 12.2066 lớn hơn 10 và 7, và \(12.2066^2 \approx 149\).
Ví dụ (tìm cạnh góc vuông còn thiếu): \(c = 10\) và \(b = 6\). Khi đó \(a^2 = 10^2 - 6^2 = 100 - 36 = 64\), nên \(a = 8\). Diện tích \(= \tfrac{1}{2} \times 8 \times 6 = 24\). Kiểm tra: \(64 + 36 = 100\).
Câu hỏi thường gặp
Cạnh nào là cạnh huyền? Cạnh huyền (\(c\)) luôn là cạnh dài nhất và nằm đối diện trực tiếp với góc vuông.
Vì sao tôi gặp lỗi khi tìm một cạnh góc vuông? Khi tìm cạnh góc vuông, cạnh huyền phải dài hơn cạnh góc vuông đã biết; nếu nó bằng hoặc ngắn hơn thì \(c^2 - (\text{cạnh})^2\) không dương và không thể tạo thành tam giác thực.
Bộ ba Pythagore là gì? Đó là những bộ ba số nguyên thỏa mãn \(a^2 + b^2 = c^2\), chẳng hạn 3-4-5, 5-12-13, 8-15-17 và 7-24-25. Máy tính hoạt động với mọi số thập phân dương, không chỉ riêng các bộ ba này.